I ACa 178/24

<p>Sygn. akt I ACa 178/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 23 września 2025 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Rafał Dzyr</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Madelaine Touahri</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2025 r. w Krakowie</p> <p>sprawy z wniosku Prokuratora Okręgowego w Kielcach</p> <p>przy udziale: Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Krakowie, <span class="anon-block">P. Ś.</span> i <span class="anon-block">D. Ś.</span> </p> <p>o ubezwłasnowolnienie</p> <p>na skutek apelacji uczestniczki <span class="anon-block">P. Ś.</span> </p> <p>od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 7 listopada 2023 r.</p> <p>sygn. akt I Ns 57/23</p> <p>p o s t a n a w i a:</p> <p>1.  oddalić apelację;</p> <p>2.  przyznać adwokat <span class="anon-block">A. A.</span> od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 1771,20 zł (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt jeden złotych i dwadzieścia groszy), w tym 331,20 zł (trzysta trzydzieści jeden złotych i dwadzieścia groszy) podatku od towaru i usług VAT, tytułem wynagrodzenia za udzielenie uczestniczce <span class="anon-block">P. Ś.</span> w postępowaniu apelacyjnym nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu;</p> <p>3.  kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.</p> <p>Sygn. akt I ACa 178/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2025 r.</strong> </p> <p>Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r1., sygn. akt I Ns 57/23, uwzględniając wniosek Prokuratora Okręgowego w Kielcach, ubezwłasnowolnił częściowo uczestniczkę postępowania <span class="anon-block">P. R.</span>, córkę <span class="anon-block">K.</span> i <span class="anon-block">J.</span>, <span class="anon-block">urodzoną (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span>, z powodu upośledzenia umysłowego umiarkowanego.</p> <p>Uczestniczka postępowania w dniu 10.11.2023 r. złożyła pismo z dnia 9.11.2023 r.2, które zostało potraktowane jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem.</p> <p>Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 r.3, sygn. akt I Ns 57/23, z urzędu ustanowił dla uczestniczki <span class="anon-block">P. R.</span> adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w <span class="anon-block">K.</span> wyznaczyła dla uczestniczki adwokata <span class="anon-block">A. A.</span>.<span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">P. R.</span> w dniu 19 lipca 2024 r. w <span class="anon-block">B.</span> zawarła małżeństwo z <span class="anon-block">D. Ś.</span> i przyjęła nazwisko <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">P. Ś.</span>, działającą przez pełnomocnika procesowego z urzędu adw. <span class="anon-block">A. A.</span>, apelacją6 zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie wniosku o ubezwłasnowolnienie oraz wniosła o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce za postępowanie w obu instancjach.</p> <p>Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji.</p> <p>Uczestnik postępowania <span class="anon-block">D. Ś.</span> poparł apelację.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy i dodatkowo ustalił, że:</p> <p> <span class="anon-block">P. R.</span> zawarła w dniu 19 lipca 2024 r. w <span class="anon-block">B.</span> małżeństwo z <span class="anon-block">D. Ś.</span>, zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego w <span class="anon-block">B.</span> pod numerem <span class="anon-block"> (...)</span>, i przyjęła nazwisko <span class="anon-block">Ś.</span>. Uczestniczka poznała przyszłego małżonka na <span class="anon-block">(...)</span>. <span class="anon-block">D. Ś.</span>, pracując jako kolejarz, przyjeżdżał do niej do <span class="anon-block">K.</span>. Rodzina zastępcza, która sprawowała opiekę nad uczestniczką była przeciwna temu związkowi. Uczestnik z kolei zaczął zarzucać opiekunowi z rodziny zastępczej, że podtruwał uczestniczkę, podając jej przepisane przez lekarza, ale zupełnie niepotrzebne leki i w ten sposób sztucznie utrzymywał ją w stanie otępiennym, chcąc dalej kontrolować pełnoletnią już uczestniczkę. Po ślubie uczestnicy zamieszkali w <span class="anon-block">N.</span>. Uczestnik zadeklarował, że posiada własny dom, który remontuje. Uczestnik wynajął mieszkanie w <span class="anon-block">N.</span>. Małżonkowie naprzemiennie mieszkają w tym lokalu i z rodzicami uczestnika w ich mieszkaniu w <span class="anon-block">N.</span>. Uczestnik neguje istnienie u żony stanu upośledzenia wykluczającego jej samodzielne funkcjonowanie. Z małżeństwa uczestników <span class="anon-block">w dniu (...) urodził się</span> syn <span class="anon-block">A. Ś.</span>.</p> <p>Na polecenie Sądu Apelacyjnego kurator specjalista mgr <span class="anon-block">B. K.</span> przeprowadziła w dniu 8 lipca 2025 r. wywiad środowiskowy, z którego sporządziła w dniu 9 lipca 2025 r. sprawozdanie.7 W sprawozdaniu tym stwierdziła, że uczestniczka została orzeczeniem z lutego 2020 r. zaliczona do osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności, co oznaczało, że była niezdolna do pracy, wymagała zapewnienia jej stałej opieki i pomocy ze strony innych osób oraz była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to obowiązywało do końca lutego 2023 r. i nie wiadomo, czy toczyło się postępowanie o wydanie kolejnego orzeczenia. Dziecko uczestników urodziło się zdrowe. W czasie wywiadu w mieszkaniu była obecna również położna. Uczestniczka nie była w stanie sama wykonywać podstawowych czynności pielęgnacyjnych wobec dziecka. Zdaniem kuratora, nie jest w stanie zauważać potrzeb dziecka i odpowiednio na nie reagować. Uczestnicy nie radzili sobie z zakupem leków dla uczestniczki i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uczestnik posiada dzieci z pierwszego małżeństwa, a jego władza rodzicielska nad nimi została ograniczona i poddana nadzorowi kuratora, z uwagi na skłonność do zachowań agresywnych (była założona „Niebieska karta”). Uczestniczka posiadała znaczne oszczędności, zgromadzone przez rodzinę zastępczą. Zostały one w znacznym stopniu roztrwonione po zawarciu małżeństwa. Mieszkanie nie zostało jednak wyposażone w odpowiedni sposób. Nie było w nim nawet kosza na śmieci. Kurator poinformował, że wystąpił z wnioskiem o wydanie zarządzeń opiekuńczych.</p> <p>W oparciu o opinię sporządzoną na zlecenie Sądu Okręgowego oraz o następną opinię psychologiczno-psychiatryczną8, sporządzoną w dniu 30 lipca 2025 r. przez biegłego sadowego z zakresu psychologii klinicznej <span class="anon-block">M. G.</span> i biegłego sądowego z zakresu psychiatrii lek. med. <span class="anon-block">S.</span> <span class="anon-block">T.</span>, Sąd Apelacyjny uznał, że <span class="anon-block">P. Ś.</span> jest upośledzona umysłowo w stopniu lekkim. Prezentuje zaburzenia osobowości i zachowania na podłożu organicznym. Z uwagi na prezentowane deficyty ma częściowe ograniczone rozeznanie w otaczającej rzeczywistości i częściowo zniesioną zdolność pokierowania swoim postępowaniem. Wymaga pomocy przede wszystkim w zapewnieniu właściwych warunków bytowych, gospodarowaniu pieniędzmi i załatwianiu spraw urzędowych.</p> <p>Na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.9 Sąd Apelacyjny wysłuchał uczestników. Podali oni, że dwa miesiące wcześniej zostało im odebrane dziecko i umieszczone w rodzinie zastępczej. Nie mają z nim kontaktu. Uczestniczka nie pobiera już renty rodzinnej i nie pracuje. Była w Urzędzie Pracy, ale nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Korzysta tylko z usług lekarza rodzinnego. Nie korzysta z pomocy psychologa. Nie uczestniczy w szkoleniu, które pomogłoby jej w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich.</p> <p>Sąd Apelacyjny przyjął ocenę prawną Sądu pierwszej instancji za własną. W apelacji zarzucono naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, jedynie ogólnikowo wskazując, na czym miałoby polegać to naruszenie. Tak sformułowana apelacja nie mogłaby zostać uwzględniona. Ponieważ jednak po wydaniu zaskarżonego postanowienia nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych, takich jak: zawarcie przez uczestniczkę postępowania małżeństwa, zmiana miejsca jej zamieszkania i zmiana środowiska, urodzenie dziecka, krótkotrwałe sprawowanie pieczy nad noworodkiem, odebranie uczestniczce dziecka i umieszczenie w rodzinie zastępczej, brak aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, utracenie własnego źródła utrzymania w postaci renty rodzinnej oraz rozdysponowanie posiadanych oszczędności, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe, co pozwoliło także na zweryfikowanie wagi wcześniej przeprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów i prawidłowości dokonanej przez ten Sąd oceny zebranego materiału. Sąd Apelacyjny uznał zarówno sprawozdanie kuratora specjalisty, jak i opinię psychologiczno-psychiatryczną z dnia 30 lipca 2025 r. za pełnowartościowy materiał dowodowy i w ich oparciu poczynił ustalenia w zakresie sytuacji zdrowotnej uczestniczki oraz możliwości kierowania przez nią swym postępowaniem, a także samodzielnej egzystencji.</p> <p>Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania rodziców uczestnika w charakterze świadków na okoliczność stanu zdrowia uczestniczki. Przeprowadzenie takiego dowodu wymaga wiadomości specjalnych i nie można go zastępować dowodami ze świadków.</p> <p>Na rozprawie apelacyjnej w dniu 18 marca 2025 r. został przeprowadzony dowód z przesłuchania uczestnika <span class="anon-block">D.</span> <span class="anon-block">Ś.</span>, w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 304)">art. 304 k.p.c.</a> Zeznania uczestnika w zakresie, w jakim starał się on wykazać, że uczestniczka jest zdrowa i dobrze sobie sama radzi, w kontekście innych, przeprowadzonych w sprawie dowodów, zostały uznane za niewiarygodne.</p> <p>Sąd Apelacyjny na rozprawie apelacyjnej w dniu 23 września 2025 r.11 wysłuchał uczestniczkę. Jej wypowiedzi dodatkowo wskazały na bezradność uczestniczki w życiu codziennym oraz niemożność dostrzeżenia własnych ograniczeń w tym zakresie.</p> <p>Skoro zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się nietrafny, a dodatkowy materiał dowodowy jedynie wzmocnił wagę materiału zebranego w pierwszej instancji, to prawidłowe ustalenia Sądu Okręgowego mogły prowadzić do jedynej tylko konkluzji, że uczestniczce <span class="anon-block">P. Ś.</span> z powodu stwierdzonego upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw, co uzasadniało, w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 16)">art. 16 § k.c.</a>, częściowe ubezwłasnowolnienie uczestniczki postępowania.</p> <p>W tym stanie rzeczy należało oddalić apelację na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>Mając na względzie, że adw. <span class="anon-block">A. A.</span> przysługiwało prawo do wynagrodzenia za udzielenie z urzędu uczestniczce <span class="anon-block">P. Ś.</span> nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym, a także mając na względzie przebieg postępowania apelacyjnego, stanowiącego w istocie powtórzenie postępowania pierwszoinstancyjnego w nowych okolicznościach sprawy, Sąd Apelacyjny przyznał adwokatowi wynagrodzenie w wysokości wynoszącej równowartość czterech stawek minimalnych. Wynagrodzenie to zostało obliczone w następujący sposób:</p> <p>a)  480 zł x 4 = 1920 zł</p> <p>b)  1920 zł x 75 % = 1440 zł</p> <p>c)  1440 + 23 % podatku VAT = 1771,20 zł.</p> <p>Orzeczenie zapadło na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820160124" title="Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze - Dz. U. z 1982 r. Nr 16, poz. 124 (art. 29;art. 29 ust. 1)">art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820160124" title="Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze - Dz. U. z 1982 r. Nr 16, poz. 124 (art. 29 § 4;art. 29 § 4 ust. 1;art. 29 § 4 ust. 2;art. 29 § 4 ust. 3;art. 29 § 14;art. 29 § 14 pkt. 27)">§ 4 ust. 1, 2 i 3, § 14 pkt 27</a>, i § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu12.</p> <p>Ponieważ działanie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym ograniczyło się do wskazania, że pismo uczestniczki postępowania z dnia 9.11.2023 r.13 należy, zgodnie zresztą z pytaniem Sądu, potraktować jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 7.11.2023 r. i doręczenie odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przyznania z tego tytułu dodatkowego wynagrodzenia.</p> <p>1 k. 117, uzasadnienie postanowienia k. 147-150</p> <p>2 k. 118</p> <p>3 k. 119</p> <p>4 k. 127</p> <p>5 k. 216</p> <p>6 k. 153-154</p> <p>7 k. 221-222</p> <p>8 k. 245-249</p> <p>9 k. 307</p> <p>10 k. 194-195</p> <p>11 k. 307</p> <p>12 Dz. U. z 2024 r. poz. 763 ze zm.</p> <p>13 k. 118</p> </div>