I C 495/20

Sądy powszechne2020-12-29

Sygnatura

I C 495/20

Data orzeczenia

2020-12-29

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Ewa Tomczyk (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

527 k.c.

Treść orzeczenia

Sygn. akt I C 495/20 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 29 grudnia 2020 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie: <table> <colgroup> <col width="289"/> <col width="334"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodnicząca </td> <td> Sędzia SO Ewa Tomczyk </td> </tr> <tr> <td> Protokolant </td> <td> Dorota Piątek </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2020 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa syndyka masy upadłości K. J. przeciwko  J. J. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową K. B. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną 1. uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości K. J. umowę darowizny dokonanej przez K. J. aktem notarialnym z dnia 9 kwietnia 2018 roku sporządzonym przed notariuszem J. R. w B. Rep. A- (...) której przedmiotem była nieruchomość położona w O. o powierzchni 1017 m 2 oznaczona w rejestrze gruntów nr działki (...) dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest urządzona księga wieczysta (...) jako dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli masy upadłości; 2. zasądza od J. J. na rzecz powoda syndyka masy upadłości K. J. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu części kosztów procesu; 3. nadaje wyrokowi w punkcie 2 rygor natychmiastowej wykonalności. Sygn. akt I C 495/20 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> W pozwie z dnia 16 kwietnia 2020 r. pełnomocnik powoda P. B. syndyka masy upadłości K. J. wniósł o uznanie za bezskuteczną wobec powoda umowy darowizny dokonanej przez K. J. na rzecz pozwanej J. J. w dniu 9 kwietnia 2018 roku (akt notarialny sporządzony przez J. R. - notariuszem w B., Repertorium A - (...)), której przedmiotem była nieruchomość położona w miejscowości O. o powierzchni (...), oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. jest urządzona księga wieczysta (...). Pozew zawierał również żądanie zasądzenia od pozwanej zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że K. J., którego upadłość została ogłoszona w dniu 8 października 2019 r. darował w dniu 9 kwietnia 2018 r. na rzecz pozwanej będącej jego córką własność nieruchomości, dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. jest urządzona księga wieczysta (...), wskutek czego wierzyciele K. J. utracili możliwość zaspokojenia się. W ocenie powoda okoliczności te świadczyć mogą o umyślnym działaniu ze strony K. J. i pozwanej reprezentowanej przez rodziców. Przedstawicielka ustawowa małoletniej pozwanej uznała powództwo, a w piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2020 r. (k. 69) wniosła o nieobciążanie jej kosztami procesu lub obciążenie jedynie częścią tych kosztów. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Umową z dnia 9 kwietnia 2018 r. K. J. darował swej małoletniej córce J. J. (urodzonej (...)) własność nieruchomości położonej w miejscowości O. o powierzchni 1017 m 2, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest urządzona księga wieczysta (...). Wartość darowizny została określona na kwotę 25.000 zł. (dowód: odpis aktu notarialnego z dnia 09.04.2018 r. Repertorium A - (...) k. 10-13) Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt VI Nc-E 1931060/18 nakazał K. J., aby zapłacił Bankowi (...) S.A. w W. kwotę 80.357,40 zł wraz z kosztami procesu. Roszczenie Banku wynikało z zawartej przez K. J. umowy kredytu nr (...)- (...) z dnia 14.10.2016 r. Postanowieniem z dnia 31.01.2019 r. nakazowi temu została nadana klauzula wykonalności. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego zostało wszczęte przeciwko K. J. postępowanie egzekucyjne. (dowód: kopia nakazu zapłaty - k. 30, postanowienie – k. 30 odwrót, postanowienie – k. 32, wyciąg z ksiąg banku – k. 31) Postanowieniem z dnia 8 października 2019 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Gospodarczy Sekcja ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość dłużnika K. J. w celu likwidacji majątku. Syndykiem został wyznaczony P. B.. (dowód: odpis postanowienia z dnia 08.10.2019 r. sygn. akt V GU 94/19 - k.9) Wniosek o ogłoszenie upadłości K. J. złożył do Sądu w dniu 8 lipca 2019 roku. We wniosku wskazał, że nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań wobec wierzycieli: (...) S.A., (...) Bank S.A., (...) Bank (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., że utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za prace i nie posiada majątku. (dowód: wniosek – k. 20-25) Wierzytelność wynikająca z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt VI Nc-E 1931060/18 została umieszczona na liście wierzytelności. (dowód: lista wierzytelności –k. 27) Postępowanie upadłościowe ma charakter dynamiczny, nie upłynął jeszcze termin na zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości. (bezsporne) W dniu 19.02.2020 r. syndyk masy upadłości K. J. wezwał pozwaną do dobrowolnego zwrotnego przeniesienia nieruchomości lub wpłaty należności w wysokości co najmniej 80.000 zł na rachunek masy pod rygorem wytoczenia powództwa o uznanie za bezskuteczną. dowód: odpis wezwania z dnia 19.02.2020 r. –k.33) Pismem z dnia 08.03.2020- r. przedstawicielka ustawowa małoletniej pozwanej K. B. odmówiła uczynienia zadość roszczeniom syndyka masy upadłości K. J. (dowód: wydruk pisma K. B. z dnia 08.03.2020 r. - k.33 verte) Ustalając stan faktyczny sprawy Sąd Okręgowy oparł się na dowodzie z dokumentów, których moc dowodowa i wiarygodność nie budziła żadnych wątpliwości. Przedstawicielka ustawowa pozwanej uznała powództwo, czym sąd był związany (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 213;art. 213 § 1)">art. 213 § 1 k.p.c.</a>). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Podstawę prawną powództwa stanowił przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>, który znalazł zastosowanie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 131)">art. 131 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe</a> (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1228) zgodnie z zasadą subsydiarnego stosowania przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika. Okoliczności faktyczne stanowiące podstawę powództwa nie dotyczą żadnej z sytuacji przewidzianych przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 127;art. 128;art. 129;art. 130)">art. 127 – 130 Prawa upadłościowego</a>, dlatego konieczne było oparcie się na podstawie prawnej wynikającej z dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 527)">art. 527</a> i następnych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a>. Zgodnie z tym przepisem gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć (§ 1), przy czym czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (§ 2). Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (§ 3). Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 528)">art. 528 k.c.</a>). Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 529)">art. 529 k.c.</a>). Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 530)">art. 530 k.c.</a>). W związku z ogłoszeniem upadłości dłużnika, legitymowanym do zaskarżenia jego czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli był - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 132;art. 132 ust. 1)">art. 132 ust. 1 Prawa upadłościowego</a> - syndyk masy upadłości. Na jego żądanie czynność fraudacyjna upadłego dłużnika podlega ubezskutecznieniu w stosunku do masy upadłości, a to, co wskutek jej dokonania ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, podlega przekazaniu do masy upadłości; jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe, do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 134)">art. 134 Prawa upadłościowego</a>). Ogłoszenie upadłości dłużnika jest w procesie dowodem na jego niewypłacalność, której syndyk nie musi inaczej wykazywać. O zasadności powództwa decyduje wykazanie przez syndyka, że istniał związek pomiędzy niewypłacalnością dłużnika a jego zaskarżoną czynnością dokonaną z osobą trzecią. Ponieważ zaskarżona czynność była nieodpłatna, syndyk zwolniony był z obowiązku wykazywania złej wiary, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a> (osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli). Zatem nawet udowodnienie przez osobę trzecią, że nie wiedziała i – mimo zachowania najwyższej staranności – nie mogła się dowiedzieć o pokrzywdzeniu wierzycieli, nie zwalnia jej z odpowiedzialności wobec wierzyciela. W przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki uznania czynności prawnej w postaci darowizny nieruchomości za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości K. J., z której powinni zostać zaspokojeni wierzyciele upadłego. Nie budzi w szczególności istnienie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym w postaci nakazu zapłaty z dnia 15 listopada 2018 r. Dokonując darowizny w dniu 9 kwietnia 2018 r. upadły posiadał zobowiązanie wobec (...) Banku z tytułu zawarcia umowy kredytu zawartej w dniu 14 października 2016 r. a wobec faktu że poza przedmiotową nieruchomością nie posiadał on żadnego majątku nie ulega wątpliwości, że dokując przedmiotowej darowizny działał z pokrzywdzeniem przyszłych wierzycieli i istniał związek pomiędzy niewypłacalnością dłużnika a zaskarżoną czynnością dokonaną z pozwaną. Ocena zasadności skargi pauliańskiej wymaga ustalenia, czy pokrzywdzenie wierzycieli zachodzi w chwili orzekania. Miarodajnie można to ocenić dopiero w chwili poszukiwania zaspokojenia, a syndyk występujący z procesem pauliańskim nie musi indywidualizować chronionych wierzytelności pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Nie ulega przy tym wątpliwości, że uwzględnienie powództwa będzie służyło ochronie wierzycieli masy upadłości. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowił przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> Przepis ten daje sądowi swobodę przy rozstrzyganiu o kosztach procesu, gdy stosowania zasady wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> nie można pogodzić z zasadą słuszności. Zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących w przedmiocie kosztów procesu. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się stosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, gdy: - sprawa ma wątpliwy i dyskusyjny charakter, - dochodzone roszczenie wynika z niejasno sformułowanych przepisów, -strona przegrywająca znajduje się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu. Trudna sytuacja materialno-życiowa strony przegrywającej sprawę może być oceniana jako szczególnie uzasadniony wypadek, przewidziany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, jeśli związana jest z mającym usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy dochodzeniem roszczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22.04.2010 r., II CZ 22/10, niepubl.) Przedstawicielka ustawowa małoletniej pozwanej wnosząc o nieobciążanie jej kosztami procesu powołała się na jej szczególnie trudną sytuację materialną, to jest osiąganie wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, posiadanie na utrzymaniu pozwanej, która ma 6 lat i samodzielne jej wychowywanie, ponoszenie kosztów utrzymania córki przez jej ojca w kwocie 750 zł, ponoszenie kosztów przedszkola w kwocie 500 zł miesięcznie, spłatę kredytu hipotecznego z ratą w kwocie 691 zł miesięcznie, otrzymywanie w okresie od marca do czerwca 2020 r. w związku z pandemią zasiłku opiekuńczego w wysokości 80 % wynagrodzenia. W ocenie Sądu małoletniość pozwanej oraz trudna sytuacja materialna jej przedstawicielki ustawowej uzasadniały obciążenie pozwanej połową należnych kosztów procesu obejmujących koszty zastępstwa procesowego ustalonych na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w spawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). Podstawę rozstrzygnięcia o nadaniu wyrokowi w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 333 § 1 pkt. 2)">punkcie 2</a> rygoru natychmiastowej wykonalności stanowił przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 333;art. 333 § 1;art. 333 § 1 pkt. 2)">art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c.</a> </div>