III OSK 682/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w R. o wyłączenie Sędziów: Jerzego Stelmasiaka, Teresy Zyglewskiej i Dariusza Chacińskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 30/18 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić wniosek. UZASADNIENIE Wyrokiem z 20 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Uczestnik postępowania [...] Stowarzyszenie [...] z siedzibą w R. złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie Sędziów: Jerzego Stelmasiaka, Teresy Zyglewskiej i Dariusza Chacińskiego. Zdaniem Stowarzyszenia ww. Sędziowie orzekali w identycznej sprawie o sygn. akt III OSK 3455/21, oddalając wyrokiem z 12 stycznia 2021 r. skargę kasacyjną opartą o identyczne zarzuty. Stanowiska zaprezentowanego w tym wyroku, jak argumentowano we wniosku, nie podzielił natomiast Prezes NSA w piśmie z 10 marca 2021 r., co stawia ww. Sędziów w bardzo niezręcznej sytuacji. W istocie skarżący oraz strony postępowania mogą być przekonani, iż NSA orzekając w identycznym składzie jak w dniu 12 stycznia 2021 r. będzie bronił za wszelką cenę swojego poglądu, ponieważ wyrażenie innego również wywoła wątpliwości. Ponadto pogląd ww. Sędziów jest sprzeczny z najnowszymi poglądami NSA, zaś Sędzia Teresa Zyglewska w wyroku z 12 stycznia 2021 r. zaakceptowała pogląd, którego jako sędzia sprawozdawca w innej sprawie nie podzieliła. Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, sędzia NSA Teresa Zyglewska i sędzia del. WSA Dariusz Chaciński złożyli oświadczenia, że w stosunku do nich nie zachodzą powody wyłączenia, o których mowa w art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) ani też nie istnieją jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do ich bezstronności w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślić trzeba, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony (art. 18 i art. 19 P.p.s.a.) jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.). Okoliczność ta musi jednak faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Nie może stanowić jej niezadowolenie strony z wydawanych przez sędziego orzeczeń lub zarządzeń w innych sprawach zainicjowanych jej skargami, czy też sposób prowadzenia przez danego sędziego sprawy. Te mogą być bowiem weryfikowane w toku instancji. Z tych też przyczyn istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał on udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, zawiera się w niedopuszczalności kontrolowania przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2005 r. sygn. akt I OPS 3/05, ONSAiWSA z 2005 r., nr 6, poz. 110). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów wyznaczonych do rozpoznania skargi kasacyjnej. W nawiązaniu do argumentacji wniosku podkreślenia wymaga, że sama okoliczność orzekania przez konkretnego sędziego w innych sprawach tego samego podmiotu nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Zalasińska [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2019, s. 217, a także wyrok NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08 i postanowienia NSA z 1 października 2014 r. sygn. akt II OZ 1008/14, 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 i 23 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 1053/19 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W konsekwencji okoliczność, że u podstaw tych rozstrzygnięć leży ten sam stan faktyczny i prawny, nie skutkuje automatycznie stwierdzeniem, że sędziowie orzekający w jednej ze spraw mogą nie być bezstronni w drugiej (por. wyrok NSA z 22 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 701/19). Przyjęcie bowiem, że sędzia (sędziowie) podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet dotyczących tej samej kwestii – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych we wnioskach o wyłączenie sędziów – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął, od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienia NSA z 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10 i 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 3024/18). Mogłoby to dawać stronie wpływ na obsadę personalną składu sędziowskiego lub nawet możliwość manipulowania składem. Zauważyć również trzeba, że Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego (sędziów) od orzekania w sprawie nie jest uprawniony do oceny prawidłowości lub aktualności wydanych przez inny Sąd orzeczeń, w składzie którego znajdowali się ww. Sędziowie. Podobnie nie można za takie uznać stanowiska Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w piśmie z 18 marca 2021 r., na które powołuje się wnioskodawca, a które dotyczy stwierdzenia braku podstaw do skorzystania z uprawnienia do wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o podjęcie uchwały abstrakcyjnej z uwagi na brak istnienia rozbieżności. W przedmiotowej sprawie objęci wnioskiem o wyłączenie Sędziowie złożyli stosowne oświadczenia, które nie zostały skutecznie zakwestionowane, zaś wskazane we wniosku argumenty okazały się być niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.