I FSK 1051/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku P. w restrukturyzacji z siedzibą w K. w sprawie ze skargi kasacyjnej Zarządcy masy sanacyjnej P. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Po 7/20 w sprawie ze skargi Zarządcy Masy Sanacyjnej P. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za miesiąc czerwiec 2014 r. postanawia oddalić wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Po 7/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Zarządcy masy sanacyjnej P. S.A. z siedzibą w K. (dalej Zarządca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 października 2019 r., w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za czerwiec 2014 roku. Od powyższego orzeczenia Zarządca, za pośrednictwem pełnomocnika złożył skargę kasacyjną. Następnie, pismem z dnia 13 czerwca 2021 r. wniesiono wniosek o wstrzymanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu żądania wstrzymania wykonania decyzji podkreślono, że w dniu 1 czerwca 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "Naczelnik US") wystawił tytuły wykonawcze, na podstawie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 października 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec oraz w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i lipiec 2014 r., zaś w dniu 9 czerwca 2021 r. podjęte zostały przez organ egzekucyjny pierwsze czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych. Spółka złożyła administracyjne środki zaskarżenia, lecz rozpatrywane są już pod dokonaniu zajęcia rachunków bankowych. Tytuły wykonawcze obejmują (wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi) dochodzone należności (według stanu na 9 lipca 2021 r.) w wysokości [...] zł. Ponadto w dniu 4 czerwca 2021 r. Naczelnik US wystawił kolejne tytuły wykonawcze, tym razem na należności za luty i marzec 2016 r. i skierował je do egzekucji. Do banków skierowane zostały koleje zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Łączna kwota obecnie dochodzonych należności za luty i marzec 2016 r. wynosi [...] zł. Wnioskodawca podkreślił, że nie jest dopuszczalne prowadzenie egzekucji administracyjnej w zakresie wierzytelności podatkowej objętej zaskarżoną w tej sprawie decyzją. Zwrócił uwagę, że postanowieniem z dnia 13 listopada 2018 r. Sąd Rejonowy w K., [...] otworzył postępowanie sanacyjne spółki, a następnie postanowieniem z dnia 25 października 2019 r. Sąd Rejonowy w K. zatwierdził spis wierzytelności złożony przez Zarządcę dnia 1 lutego 2019 r. Tymczasem przedmiotowa wierzytelność organu, jako powstała przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocy prawa objęta jest układem. Zgodnie zaś z art. 170 ust. 3 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2020 r., poz. 814 ze zm., dalej "u.p.r."), tytuły wykonawcze lub egzekucyjne, obejmujące wierzytelności objęte układem, tracą wykonalność z mocy prawa. Spółka wskazała dalej, że niezależnie od powyższego uważa, iż może dochodzić wstrzymania wykonania decyzji podatkowej w trybie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Wierzyciel oraz organ egzekucyjny przystąpili bowiem do egzekucji należności pieniężnych i w takiej sytuacji nie istnieje inne rozwiązanie, niż wystąpienie do Sądu o udzielenie ochrony tymczasowej. W obecnych realiach wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje uchylenie układu, co pociągnie za sobą natychmiastową wymagalność wszystkich wierzytelności, których – bez układu – spółka nie może uregulować. Zapłata zobowiązań podatkowych doprowadzi do nieodwracalnych skutków polegających na upadłości spółki i całkowitej utraty miejsc pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Przedmiotem ochrony tymczasowej, jak się powszechnie przyjmuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, mogą być jedynie takie akty lub czynności, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w tym akcie. Tytułem przykładu, nie nadają się do wykonania wszelkie orzeczenia kasacyjne, gdyż nie stanowią one aktów wywołujących skutki materialnoprawne (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 805/04, postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 489/10). Ponadto w omawianym trybie można udzielić ochrony tymczasowej w sytuacji, gdy akt nie został jeszcze wykonany. Jeżeli bowiem postanowienie sądu administracyjnego o wstrzymaniu wykonania decyzji ma uchronić stronę przed skutkami wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, to fakt wykonania niweczy cel zastosowania instytucji z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 621/08). W niniejszej sprawie wnioskodawca zwraca uwagę i podnosi okoliczności, z których wynika, że zaskarżona decyzja z mocy prawa nie podlega wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej, albowiem jako objęta układem podlega realizacji w trybie i na zasadach wynikających z rzeczonego układu. Wskazuje także wnioskodawca, że zaskarżył działania organu egzekucyjnego, jednakże środki jakie uskutecznił w tym zakresie nie zostały jeszcze rozpoznane, stąd też zaistniała potrzeba udzielania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż wyegzekwowanie przez organ dochodzonych należności uniemożliwi wykonanie układu i doprowadzi do upadłości spółki. Mając na uwadze przedstawioną argumentację wnioskodawcy stwierdzić trzeba brak podstaw do orzeczenia wstrzymania wykonania decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. Jak wynika z art. 170 ust. 1 u.p.r., z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Z kolei na podstawie ust. 3 art. 170 tej ustawy, tytuły wykonawcze lub egzekucyjne, obejmujące wierzytelności objęte układem, tracą wykonalność z mocy prawa. Ponadto, jak to wynika z ust. 4 art. 170 u.p.r., stronom przysługuje prawo wytoczenia powództwa o ustalenie, że tytuły wykonawcze lub egzekucyjne utraciły wykonalność. Powyższe przepisy normują skutki związane z zawarciem i zatwierdzeniem układu, to jest brak możliwości zabezpieczenia czy egzekwowania należności, które objęte są układem (a także możliwość podjęcia zawieszonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych odnoszących się do wierzytelności nieobjętych układem). Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego powoduje skutek w postaci zawieszenia wskazanych postępowań (art. 312 u.p.r. - w odniesieniu do otwarcia postępowania sanacyjnego). Sytuacja taka trwa do dnia uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ. Z powyższych przepisów wynika więc, że konsekwencją uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ jest wykluczenie możliwości egzekwowania wierzytelności układem tym objętych. W niniejszej sprawie układ został zatwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego w K. [...] z dnia 28 grudnia 2020 r., sygn. [...], a orzeczenie to uprawomocniło się z dniem 25 stycznia 2021 r. Skarżąca wskazuje, że dochodzone przez organ egzekucyjny wierzytelności objęte są rzeczonym układem. Skarżąca podnosi, że złożyła określone środki prawne przeciwko prowadzeniu postępowania egzekucyjnego mającego za przedmiot przedmiotowe zobowiązanie podatkowe, jednakże do chwili sporządzenia wniosku do Sądu, środki te nie zostały rozpoznane. Zwrócić trzeba uwagę, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ma na celu ochronę strony przed negatywnymi skutkami, które może wywołać wykonanie zaskarżonego aktu. Chodzi tutaj o ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano uwagę, że celem wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a., nie jest ocena legalności zaskarżonej decyzji (przykładowo wyrok NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1019/11). Uznać także trzeba, ze instytucja wstrzymania wykonania decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie stanowi środka, za pomocą którego skarżący zwalczać może działania organu egzekucyjnego, których legalność kwestionuje. Doprowadzenie do zaprzestania działań przez organ egzekucyjny w zakreślonych powyżej uwarunkowaniach, winno być efektem wdrożenia i rozpoznania właściwych środków prawnych, służących kontroli działania organu wykonawczego, nie zaś efektem ochrony tymczasowej udzielanej na czas sporu sądowego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, stosowanie do art. 61 § 3, orzekł jak w sentencji.