I SA/Wa 1071/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozparzeniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. M. P. (dalej jako skarżąca) wnioskiem z [...] stycznia 2020 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na wnuka M. K.. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca jest prawnym opiekunem wnuka M. K., który jest umieszczony w Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] od [...] października 2017 r. - co potwierdza pismo Dyrektora tego Ośrodka z [...] lutego 2020 r. Decyzją dyrektora placówki M. K. otrzymał zgodę na urlopowanie do opiekuna prawnego - skarżącej - począwszy od [...] grudnia 2019 r. do [...] stycznia 2020 r. oraz od [...] stycznia 2020 r. do [...] stycznia 2020 r. Zatem nie ulega wątpliwości, iż poza czasem urlopowania M. K. przebywa w Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym i to właśnie ta placówka ponosi koszty utrzymania przez przeważającą część każdego miesiąca Zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie łub w pieczy zastępczej. Instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie oznacza: dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, a także szkoła wojskowa lub inną szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie (art. 2 ust. 6 ustawy). Następnie zauważył, że zgodnie z pismem Dyrektora Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] wnuk skarżącej przebywa w tej placówce od [...] października 2017 r. Placówka ta nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania. W czasie pobytu w placówce opiekun prawny nie ponosi kosztów za wyżywienie. Koszty te w całości pokrywa Dom Dziecka [...] - którego wychowankiem jest M. K.. Organ uznał, że w tej sytuacji nie ma podstaw do przyznania skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na wnuka M. K.. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, że wnuk w okresie grudzień 2019 r. - styczeń 2020 r. przebywał u niej 37 dni, a między 7 a 10 stycznia 2020 r. zachorował i miał zaświadczenie lekarskie. Ponosiła wtedy wszystkie koszty utrzymania wnuka jako opiekun prawny. Ponadto, pokrywa koszty dojazdów na przepustki, koszty odzieży i tzw. kieszonkowego. W efekcie rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że M. K. przebywa w Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i jest wychowankiem Domu Dziecka [...], który pokrywa koszty jego wyżywienia, natomiast skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania wnuka w żadnej z tych placówek. Wynika z tego, że M. K. z chwilą umieszczenia w domu dziecka został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Kolegium stwierdziło, że organy administracyjne nie mają żadnej możliwości przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jakim jest dom dziecka, ale mają ustawowy obowiązek nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przyznawanie tego rodzaju świadczeń nie należy do uznania organu, a uzależnione jest jedynie od spełnienia warunków określonych ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i nie jest możliwe przyznanie tego świadczenia, gdy warunki te nie są zachowane. Dodało, że przepisy ustawy wskazują, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami miesięcznymi, czyli określanymi w miesiącach. Ustawa nie przewiduje wypłacania tych świadczeń w zależności od liczby dni, w ciągu których dziecko przebywa w domu rodzinnym, a urlopowanie nie oznacza, że dziecko nie przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. P. - podnosząc, że w zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że jej wnuk otrzymuje pełne wyżywienie w Młodzieżowy Ośrodku Wychowawczy, gdzie przebywa. Tymczasem, gdy wnuk przebywa u niej na przepustkach, czy feriach świątecznych i zimowych, to Ośrodek nie daje mu wyżywienia. Podniosła również, że w [...] Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] została poinformowana, iż aby ubiegać się o zasiłek jej wnuk musi przebywać u niej co najmniej 30 dni. Natomiast ostatnio wnuk przebywał u niej 37 dni, a mimo to odmówiono jej zasiłku. Nadmieniła, że matka wnuka nie żyje, a jego ojciec przebywa w Zakładzie Karnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie - podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując pod tym kątem oceny Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020 r., o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na wnuka M. K. Zasady i tryb przyznawania świadczenia z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), dalej jako ustawa. Zgodnie z art. 2 pkt 6 i 11 ustawy przez instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie rozumie się dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie (pkt 6), zaś przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl art. 9 ust. 1 i 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo (ust. 1), przy tym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł (ust. 2). Zgodnie z art. 10 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (ust. 1), zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. W niniejszej sprawie niesporne jest, że skarżąca jest opiekunem prawnym małoletniego - jej wnuka M. K. - co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] maja 2016 r. Niespornym jest także fakt, iż M. K. przebywa w Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] od 21 października 2017 r. oraz to, że jest on wychowankiem Domu Dziecka w [...] - co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy pismo Dyrektora tego Ośrodka z [...] lutego 2020 r. Ponadto, ze znajdujących się w aktach sprawy dwóch przepustek wynika, że M. K. w dniach od 19 grudnia 2019 r. do 7 stycznia 2020 r. oraz w dniach 10 stycznia do 26 stycznia 2020 r. przebywał u skarżącej. Nie budzi też wątpliwości fakt bezskuteczności egzekucji alimentów. Ze znajdującego się bowiem z aktach sprawy zaświadczenia - z [...] stycznia 2020 r. sygn. akt [...] [...], wydanego przez Asesora Komorniczego J. K., działającego na zlecenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] R. K. - wynika, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od S. K. przyznanych M. K. (wnukowi skarżącej) okazała się bezskuteczna. Natomiast w rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest fakt, czy M. K. obecnie jest umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz czy Niepubliczny Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy [...] - w którym przebywa - jest placówką zapewniającą całodobowe utrzymanie - nieodpłatne i pełne. Skarżąca w odwołaniu podniosła, że gdy wnuk jest na przepustce, to wtedy ona finansuje mu koszty dojazdów. Kupuje mu też ubrania i wysyła do Ośrodka tzw. kieszonkowe. Ponadto podniosła, że gdy wnuk był u niej na przepustce ww. okresach przez łącznie 37 dni, to koszty jego pobytu u niej pokrywała ona sama, zaś Ośrodek nie dał jej żadnych pieniędzy na jego utrzymanie w tym czasie. . Organ I instancji wskazał, że skoro wnuk skarżącej przebywa w Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i jest wychowankiem Domu Dziecka w [...], który pokrywa koszty jego wyżywienia, a skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania wnuka w żadnej z tych placówek - to nie ma podstaw do przyznania skarżącej świadczeń z funduszy alimentacyjnego. Natomiast organ odwoławczy stwierdził, iż wnuk skarżącej z chwilą umieszczenia go w domu dziecka został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej - dlatego też skarżącej nie przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest dokumentu, z którego wynikałby fakt aktualnego umieszczenia wnuka skarżącej w instytucjonalnej pieczy zastępczej - domu dziecka. Natomiast z pisma Dyrektora Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] z [...] lutego 2020 r. ewidentnie wynika, że wnuk skarżącej obecnie jest umieszczony w tym Ośrodku i jest on tylko wychowankiem Domu Dziecka w [...]. W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do stwierdzenia, że aktualnie wnuk skarżącej jest umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej lub w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 2 pkt 6 ww. ustawy. Oceniając stanowisko organu I instancji wskazać należy, że nie podjął on żadnych czynności procesowych celem wyjaśnienia, czy Niepubliczny Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...] zapewnia osobie uprawnionej nieodpłatnie pełne utrzymanie, nie wyjaśnił zakresu utrzymania, które zapewnia ta placówka. Podkreślenia wymaga, iż dla oceny czy placówka, w której został umieszczony wnuk skarżącej, jest placówką zapewniającą całodobowe utrzymanie, jest ustalenie i ocena, czy placówka ta - rodzajowo nawet wymieniona w definicji określonej w art. 2 pkt 6 ustawy - jest instytucją zapewniającą nieodpłatnie pełne utrzymanie. W tym zakresie organ nie dokonał weryfikacji okoliczności sprawy, ani w uzasadnieniu decyzji nie wskazał przyczyn, dla których uznał, że Niepubliczny Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...] jest taką właśnie instytucją. Oceniając stanowisko organu I instancji wskazać należy, że treść znajdującego się w aktach sprawy pisma Dyrektora Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. wprost świadczy o tym, iż placówka ta nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania. Wynika też z niego, że w czasie pobytu wnuka w placówce skarżąca nie ponosi kosztów wyżywienia. Koszty wyżywienia pokrywa Dom Dziecka w [...], którego chłopiec jest wychowankiem. W dalszej części pisma Dyrektor wskazuje, iż w okresie urlopowania do domu rodzinnego, tj. w dniach wolnych od nauki, w okresach przerw świątecznych, ferii, wakacji, utrzymanie wychowanka zapewnia jego opiekun prawny - skarżąca. Z powyższego wynika, że stanowisko organu (iż wnuk skarżącej przebywa w placówce, która zapewnia mu całodobowe utrzymanie), pozostaje w sprzeczności z ww. oświadczeniem Dyrektora Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] zawartym w piśmie z [...] lutego 2020 r. - że placówka ta nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania. Z art. 2 pkt 6 ustawy wynika, że przez instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie rozumie się młodzieżowy ośrodek wychowawczy, jeżeli zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie. Skoro zatem z oświadczenia Dyrektora Ośrodka wynika, że Ośrodek nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania (gdyż zapewnia nieodpłatnie jedynie pobyt i wyżywienie - bez kosztów zakupu odzieży, środków czystości, przyborów szkolnych i.t.p.) - to nie może być on uznany za instytucję spełniającą wymogi ustawodawcy określone w art. 2 pkt 6 ustawy. Przy czym oceny tej nie zmienia okoliczność pokrywania kosztów wyżywienia wnuka skarżącej przez Dom Dziecka w [...]. Przedwczesne uznanie Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] za instytucję, o której mowa w art. 2 pkt 6 ustawy, doprowadziło organ do błędnego przekonania, że skarżąca nie ma prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Natomiast organ II instancji ograniczył się do stwierdzenia, że M. K. z chwilą umieszczenia go w domu dziecka został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W związku z tym - zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - świadczenia z funduszu alimentacyjnego mu nie przysługują. Nie dokonał on zatem żadnych ustaleń, co do aktualności tego stwierdzenia - również w świetle treści pisma Dyrektora Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] z [...] lutego 2020 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, nie odniosły się do okoliczności wynikających z omówionego wyżej pisma, jak również z pism skarżącej - a to oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego - że ustawa nie przewiduje wypłacania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w zależności od liczby dni, w ciągu których dziecko przebywa w domu rodzinnym, a urlopowanie nie oznacza, że dziecko nie przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej - wskazać należy, że kwestia ta była przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych. W orzecznictwie tym wskazuje się, iż urlopowanie z pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktyczny pobyt w tym czasie u rodzica, w tej sprawie opiekuna prawnego, czynią możliwym przyznanie za ten czas uprawnionemu do niego dziecku świadczenia z funduszu alimentacyjnego, skoro to rodzic, w tej sprawie opiekun prawny, ponosi wówczas koszty utrzymania dziecka, a celem świadczenia jest pokrycie części związanych z tym wydatków, tym bardziej w sytuacji, gdy stan finansów rodziny nie pozwala jej na samodzielne zaspokojenie potrzeb. Konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę celu, jakiemu służy świadczenie alimentacyjne (por wyroki: NSA z 24 stycznia 2008 r., I OSK 526/07, WSA w Szczecinie z 18 lipca 2013 r., II SA/Sz 221/13, WSA w Bydgoszczy z 3 czerwca 2014 r., II SA/Bd 422/14, WSA w Bydgoszczy z 21 września 2016 r., II SA/Bd 792/16, WSA w Poznaniu z 21 marca 2019 r., II SA/Po 1061/18). Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni popiera. Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie, uwzględniając powyższe uwagi, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do tego, czy obecnie wnuk skarżącej jest umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz czy Niepubliczny Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...] jest instytucją, o której mowa w art. 2 pkt 6 ustawy, a następnie rozważy (w sytuacji pozytywnej odpowiedzi) możliwość przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego za każdy dzień pobytu u niej wnuka w okresie urlopowania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.