IV SA/Gl 127/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przyznał I. S. prawo do świadczenia alimentacyjnego dla K. S. na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 330 zł miesięcznie. Następnie, to jest w dniu [...] organ pierwszej instancji wydał decyzję nr[...], mocą której orzekł o zmianie przywołanej wyżej decyzji własnej z dnia [...] w ten sposób, że uchylił przyznane na jej mocy prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., zaś w pozostałym zakresie pozostawił tą decyzję bez zmian. W podstawie prawnej rzeczonej decyzji zmieniającej z dnia [...] powołane zostały art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2, art. 9, art. 10, art. 19, art. 20, art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) a także bliżej niesprecyzowane unormowania rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855). W uzasadnieniu wskazano, że w dniu [...] do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynęło zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. stwierdzające, że w październiku, listopadzie i grudniu 2008 r. I. S. otrzymała tytułem alimentów odpowiednio kwoty; 599,14 zł, 685,35 zł oraz 350,00 zł, o czym nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia. Mając na względzie powyższe organ pierwszej instancji powołał się na art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wywodząc, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty są świadczeniami nienależnie pobranymi. W tym stanie rzeczy podniósł, że skoro w świetle art. 10 ust. 1 cytowanej regulacji, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, wynoszącej - zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] (sygn. akt[...]) - 330,00 zł, to uwzględniwszy wysokość otrzymanych alimentów, sporne świadczenie za okres od 1 października do 31 grudnia 2008 nie przysługiwało, a tym samym okoliczności sprawy uzasadniały zmianę decyzji o jego przyznaniu w trybie art. 24 ust. 1 przywołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., postanowieniem z dnia [...] nr [...] wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] nr [...] i w wyniku tego postępowania, w dniu [...] wydało decyzję nr[...], mocą której orzekło o stwierdzeniu nieważności tego aktu. W motywach swojego rozstrzygnięcia Kolegium przyznało, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, stanowią świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i sytuacja taka stanowi przesłankę zmiany decyzji w oparciu o art. 24 ust. 1 tej ustawy. Podkreśliło jednak, że zgodnie z brzmieniem art. 27 ust. 9 i 10 omawianego aktu normatywnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Przekazanie następuje na podstawie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu Kolegium stwierdziło, że z dołączonych do akt sprawy pism: z dnia [...] nr [...] oraz z dnia [...]nr [...] wynika, iż Komornik prowadzący postępowanie został poinformowany przez organ pierwszej instancji o treści wspomnianego przepisu i otrzymał kopię decyzji przyznającej I. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zważywszy powyższe uznało, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dokonano błędnej interpretacji art. 2 pkt 7 cytowanej ustawy i naruszono przepisy prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego konieczne było stwierdzenie nieważności zapadłej w tym postępowaniu decyzji, "co spowodowało wyeliminowanie jej z obrotu prawnego jako bezprzedmiotowej". Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Prokurator Prokuratury Rejonowej B. Południe w B. wnosząc o uchylenie tego aktu z uwagi na naruszenie art. 27 ust. 9-10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną wykładnię. Skarżący stwierdził, iż wraz z pismem z dnia [...] organ pierwszej instancji przesłał Komornikowi Sądowemu kopię decyzji o przyznaniu I. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dziecka informując go równocześnie o obowiązku przekazywania wyegzekwowanych od dłużnika kwot zaliczonych na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela (to jest na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.). Tymczasem Komornik, w dniu [...] przedłożył w tym Ośrodku zaświadczenie datowane na [...] o wypłatach na rzecz wierzycielki dokonanych: w dniu [...] w kwocie 599,14 zł, w dniu [...] w kwocie 685,35 zł oraz w dniu [...] w kwocie 350,00 zł, wskazując jako podstawę egzekucji tytuł wykonawczy w postaci wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] W świetle powyższego Prokurator Prokuratury Rejonowej B. Południe w B. podkreślił, że w okresie od dnia 1 października do dnia 31 grudnia 2008 r. I. S. otrzymywała zarówno alimenty, jak i świadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Przez alimenty należy przy tym rozumieć jakiekolwiek kwoty przekazywane wierzycielowi lub wierzycielce tak bezpośrednio przez dłużnika jak i przez komornika na poczet świadczeń alimentacyjnych, zarówno bieżących jak i zaległych, co wynika z interpretacji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wyrażonej w pismach z dnia [...]nr [...] i z dnia [...] nr [...]. I. S. pobierała zatem w powołanym okresie równolegle z dwóch źródeł kwoty zaliczone na poczet alimentów i nie poinformowała o tym fakcie organu pierwszej instancji, pomimo iż była pouczona, że obowiązek taki wynika z art. 19 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 7 września 2007 r. Zdaniem skarżącego, jeżeli w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy, osoba uprawniona otrzyma alimenty od dłużnika (nawet jeżeli jest to skutkiem błędu organu egzekucyjnego), to świadczenia wypłacone za wspomniany okres w kwocie odpowiadającej otrzymanym alimentom stanowią świadczenie nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu swej decyzji podnosząc, iż świadczenia wypłacone I. S. za zakres od 1 października do 31 grudnia 2008 r. nie są nienależnie pobrane. Nadto podkreśliło, że osobą uprawnioną zgodnie z art. 2 ust. 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W konsekwencji, skoro osobą taką jest dziecko, to nie sposób zgodzić się, aby błąd organu egzekucyjnego mógł skutkować pozbawieniem go pieniędzy przyznanych mocą prawomocnego wyroku sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wnika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia posŧępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek zasadniczo nie z przyczyn które zostały w niej podniesione lecz z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym zarzutami skargi (art. 134 §1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, o którego nieważności decyzja ta orzekała, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w rezultacie nie mogą one pozostać w obrocie prawnym. Kwestie związane z wydawaniem przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określone zostały w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 9 ust. 1 i 2 tej ustawy, prawo do spornego świadczenia przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie przy tym z art. 2 pkt 11 przywołanej ustawy, pod pojęciem osoby uprawnionej należało rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Świadczenia te przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500,00 zł. W tym miejscu trzeba podkreślić, że w przypadku zaistnienia określonych w przepisach prawa przesłanek, decyzja organu administracji publicznej o przyznaniu spornego świadczenia może ulec - nawet bez zgody strony - uchyleniu lub zmianie. Powyższe wynika z treści art. 24 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., który upoważnia do wydania takiego rozstrzygnięcia organ właściwy wierzyciela oraz marszałka województwa, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zmienił swoją decyzję o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej – K. S. uchylając to rozstrzygnięcie w części dotyczącej ich przyznania na okres od 1 października do 31 grudnia 2008 r. uznając, iż stanowią one świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z kolei w zaskarżonym rozstrzygnięciu zakwestionowano słuszność takiego stanowiska i orzeczono o stwierdzeniu nieważności rzeczonej decyzji zmieniającej. Dokonując oceny aktu stanowiącego przedmiot skargi w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że stosownie do treści wspomnianego art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy z dnia 7 września 2007 r., pod pojęciem nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego rozumieć należy świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. W sprawie jest poza sporem, że w październiku, listopadzie i grudniu 2008 r. I. S. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a równocześnie otrzymała wyegzekwowane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. należne od P. S. (dłużnik alimentacyjny) alimenty na utrzymanie dwóch synów, w wysokości odpowiednio 599,14 zł, 685,35 zł oraz 350,00 zł. W dołączonym do akt sprawy zaświadczeniu tego Komornika z dnia [...] wskazano przy tym wyraźnie, iż egzekucja omawianych kwot nastąpiła na podstawie tytułu wykonawczego, którym był wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. akt [...] zasądzający wspomniane alimenty. Z omawianego zaświadczenia nie wynika jednak, za jaki okres wymienione w nim alimenty przysługują, a w szczególności, czy są to świadczenia bieżące (należne za miesiące październik, listopad i grudzień 2008 r.), czy też zaległe (na co wskazywać może ujęta w tym dokumencie znaczna kwota zaległości obciążających dłużnika oraz fakt pobierania odsetek jak i wywody I. S. zawarte w znajdującym się w aktach niniejszej sprawy odwołaniu od odrębnej decyzji organu pierwszej instancji wydanej w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń). Co więcej, nie określono w nim również, które z tych kwot stanowią wartość alimentów na utrzymanie K. S., a które są alimentami na drugiego syna uczestniczki postępowania – M. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie zbadało tej kwestii, tymczasem - wbrew twierdzeniom podnoszonym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej B. Południe w B. - jej wyjaśnienie ma kluczowe znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Należy bowiem zaakcentować, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego można uznać za nienależnie pobrane wyłącznie w sytuacji, gdy w okresie ich pobierania strona otrzymała alimenty należne właśnie za ten okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi oraz płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie jak świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 tej ustawy). Aby zatem można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono. Świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi więc dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy z dnia 7 września 2007 r., jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w danym okresie. Zaprezentowany wyżej pogląd koresponduje ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 28 lipca 2010 r. (sygn. akt I OSK 697/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), w którym zwrócono nadto uwagę na fakt, że świadczenie okresowe jakim są alimenty tym różni się od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Mamy więc do czynienia z wieloma świadczeniami okresowymi, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu, a w rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego rodzaju (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r. II CSK 409/08, publ.: Lex nr 523607). W świetle powyższego trzeba stwierdzić, że wypłacone I. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za październik, listopad i grudzień 2008 r. należałoby traktować jako nienależnie pobrane wyłącznie w sytuacji, gdyby alimenty przekazane jej w tym okresie przez Komornika stanowiły bieżącą należność za te miesiące. Nie byłoby to natomiast możliwe, gdyby chodziło o alimenty zaległe, czyli przysługujące za okresy wcześniejsze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. stwierdziło nieważność decyzji pierwszoinstancyjnej w ogóle nie badając, jaki charakter miały alimenty wypłacone uczestniczce postępowania w spornym okresie przez Komornika. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie tego organu należy więc uznać za przedwczesne, podjęte z naruszeniem art. 7 i art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie sposób bowiem wykluczyć, że kwoty alimentów wypłacone I. S. w październiku, listopadzie i grudniu 2008 r. zawierały należności z tytułu alimentów dla K. S. za te miesiące, a w takim przypadku uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń za omawiany okres byłoby wszak rozstrzygnięciem prawidłowym i nie byłoby podstaw do orzekania wobec niego w trybie art. 156 §1 pkt 2 cytowanego Kodeksu. Pozostaje przy tym bez znaczenia, że Komornik zamiast przekazać te alimenty organowi właściwemu wierzyciela, wypłacił je bezpośrednio zainteresowanej naruszając tym samym art. 27 ust. 9 i 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Artykuł 2 ust. 7 lit. d) tej regulacji stanowi bowiem jedynie o "otrzymaniu alimentów" i abstrahuje od okoliczności, w jakich otrzymanie to nastąpiło. Okoliczności sprawy uzasadniają zatem uchylenie decyzji stanowiącej przedmiot skargi. Następstwem tego byłby jednak powrót do obrotu prawnego decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...], co w ocenie Sądu nie może nastąpić, jako że również ten akt dotknięty jest wadą polegająca na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. Podobnie bowiem wydający to rozstrzygnięcie Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie charakteru alimentów wypłaconych I. S. w okresie ostatnich trzech miesięcy 2008 r., a w rezultacie przedwcześnie orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej sporne świadczenia w odniesieniu do tego okresu. Mógłby bowiem to uczynić dopiero po ustaleniu, że wypłacone wyżej wymienionej alimenty stanowiły należność właśnie za te miesiące. Zważywszy powyższe Sąd, działając na zasadzie art. 135 p.p.s.a., uznał za konieczne uchylenie także omawianej decyzji z dnia [...] nr[...]. Konsekwencją niniejszego orzeczenia będzie zatem powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który w toku jej ponownego rozpoznania poczyni ustalenia stosowne do wskazań Sądu. W tym zakresie niezbędne będzie jednoznaczne wyjaśnienie, czy kwoty alimentów wypłacone I. S. w październiku, listopadzie i grudniu 2008 r., ujęte w zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...] to należności przysługujące za te miesiące, czy też za okresy wcześniejsze, a także w jakiej części kwoty te stanowią wartość alimentów na K. S., a w jakiej na drugiego syna zainteresowanej – M. S., który także został w tym zaświadczeniu wymieniony. Dopiero wówczas możliwa będzie prawidłowa ocena co do tego, czy pobrane za ten okres świadczenia z funduszu alimentacyjnego (i do jakiej wysokości) należy zakwalifikować jako nienależnie pobrane, a w rezultacie, czy zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia o przyznaniu uczestniczce postępowania tych świadczeń. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 i art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.