II SA/Lu 677/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości przyznanej do dożywotniego użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi F. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE D. J. w dniu 28 lutego 2011 r. złożyła w Starostwie Powiatowym wniosek o "zwrot działki dożywotniej po ojcu S. S." o powierzchni 0,50 ha (nr działki 30, 31 i 32) położonej w miejscowości K. Poinformowała, że jest jedyną spadkobierczynią po S. S. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...], nr [...] Starosta odmówił zwrotu działek oznaczonych nr 30 o pow. 0,19 ha, nr 31 o pow. 0,19 ha i nr 32 o pow. 0,18 ha stanowiących własność Gminy U. położonych w K. gm. U., dla których Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą [...], jako nieruchomości przydzielonych do dożywotniego użytkowania S. S. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa w zamian za emeryturę na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] znak: [...]. Organ I instancji wyjaśnił, że S. S. przekazał swoje gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę zgodnie z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...], znak: [...]. Na podstawie tej decyzji S. S. przysługiwało prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o pow. do 0,50 ha (decyzja nie określała numeru i położenia nieruchomości przydzielonej do dożywotniego użytkowania). Następnie na skutek scalenia S. S. otrzymał działkę nr 1058 o pow. 0,50 ha położoną w miejscowości K. jako nieruchomość przeznaczoną do dożywotniego użytkowania. Po śmierci S. S. działka nr 1058 została przez jego córkę D. J. nabyta na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr 2116/79 z dnia 7 maja 1979 r. od działającego w imieniu Skarbu Państwa Banku Gospodarki Żywnościowej. Organ ustalił że w skład gospodarstwa rolnego S. S. wchodziły działki położone we wsi K. oznaczone nr 141, nr 1810, nr 1809, nr 1344, nr 1829 i nr 1347 oraz we wsi Rogoźno. Organ ponadto ustalił, że objęte wnioskiem D. J. działki nr 30, nr 31 i nr 32 położone w Krasnym stanowiły własność osób fizycznych oraz Państwowego Funduszu Ziemi, zaś żadna z nich nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego S. S., który jak się okazało nie posiadał w tym miejscu żadnych nieruchomości. Obecne działki nr 30, nr 31 i nr 32 o łącznej powierzchni 0,56 ha odpowiadają przed scaleniem działkom nr 1831, nr 1832, nr 1833, nr 1834, nr 1835, nr 1836, nr 1837, nr 1838 oraz nr 1839. Organ uznał zatem, że działki, o których zwrot ubiega się D. J. nie wchodziły w skład gospodarstwa rolnego jej ojca i tym samym nie mogły być mu przydzielone jako przeznaczone do dożywotniego użytkowania. Ponadto organ ustalił, że strona nigdy nie użytkowała działek oznaczonych obecnie nr 30, nr 31 i nr 32 poza przypadkiem ich orki w listopadzie 2011 r., co miało miejsce wbrew woli właściciela tj. Gminy U. Na podstawie zebranych dowodów organ pierwszej instancji uznał, że nie istnieje żaden związek pomiędzy przedmiotowymi działkami a wnioskiem D. J. o ich zwrot. Zatem D. J. nie spełnia przesłanek ustawowych do zwrotu na jej własność przedmiotowych nieruchomości. Od ww. decyzji Starosty Włodawskiego D. J. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 6, art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazała także na naruszenie zasad ogólnych postępowania wyrażonych w art. 8 k.p.a., art. 9 a także art. 11 k.p.a. W uzasadnieniu ponadto wyjaśniła, że działki, których żąda zwrotu były użytkowane przez nią, a nie przez P. K., jak i M. B. W piśmie z dnia 17 maja 2012 r. skierowanym do Kolegium D. J. wskazuje na nierzetelne wyjaśnienia pracownika Urzędu Gminy oraz podniosła, że żadnej działki po ojcu nie wykupiła. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania D. J. decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W związku z tym, że sprawa była już przedmiotem rozważań Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał wytyczne określone w decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...], nr [...]. Wówczas Kolegium podniosło, że badanie sprawy przez organ I instancji powinno się skupić na tym, czy D. J. wskazuje we wniosku właściwą działkę gruntu, do której uprawniony był jej ojciec S. S. w rozumieniu art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W przypadku bowiem potwierdzenia się tej okoliczności organ powinien zbadać, zgodnie z art. 118 ust. 2a, czy wnioskodawca po śmierci osoby uprawnionej faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością. Kolegium mając na uwadze ww. wytyczne wskazało, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji rzetelnie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego wykluczył to, że objęte wnioskiem strony działki nr 30, nr 31 i nr 32 położone we wsi Krasne były przedmiotem prawa użytkowania ojca strony S. S. w rozumieniu art. 118 ust. 1 cyt. ustawy. W ocenie Kolegium taki wniosek Starosty jest zasadny, gdyż w świetle rejestru gruntów z dnia 15 lipca 1971 r. gospodarstwo S. S. składało się z następujących działek położonych we wsi K.: nr 141, nr 1810, nr 1809, nr 1344, nr 1829 i nr 1347. Natomiast przedmiotowe działki o nr 30, nr 31 i nr 32 odpowiadały przed scaleniem działkom nr 1831, nr 1832, nr 1833, nr 1834, nr 1835, nr 1836, nr 1837, nr 1838, nr 1839. Wobec tego działki objęte wnioskiem nie wchodziły w skład przekazanego Państwu przez S. S. gospodarstwa rolnego co – zdaniem Kolegium – przesądzało, że organ I instancji prawidłowo ustalił brak podstaw do zastosowania art. 118 ust. 1 i ust. 2a cyt. ustawy. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że z dokumentacji scalenia gruntów wynika, że działką "dożywotnią" S. S. była działka nr 1058. W związku z tym przedmiotem postępowania w trybie art. 118 cyt. ustawy mogłaby być właśnie ta działka, oczywiście przy spełnieniu wymogu ust. 3 tego przepisu. Na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. przed Kolegium D. J. poparła odwołanie. Oświadczyła, że nie ma dokumentów wskazujących, że objęte jej wnioskiem działki były przekazane jej ojcu w dożywotnie użytkowanie. D. J. oświadczył ponadto, że objęte wnioskiem działki użytkuje od czterech lat i poprzednio użytkowała je za życia ojca. Podała, że nie ma świadków, którzy mogliby potwierdzić przedstawione przez nią okoliczności. Wnosiła, aby Gmina podała świadków - tych radnych, którzy twierdzą, że ona tych działek nie użytkowała. Wnosiła o wezwanie jako świadka K. P. na okoliczność, że to on użytkował te działki. Kolegium nie uwzględniło powyższych wniosków strony, gdyż – jak podniósł organ odwoławczy - nie dotyczą one pierwszorzędnej kwestii w badanej sprawie, a mianowicie czy objęte wnioskiem działki były w dożywotnim użytkowaniu S. S. Taki stan rzeczy w ocenie Kolegium sprawia, że zbędne jest badanie, czy w sprawie zachodzi wymagana art. 118 ust. 2a cyt. ustawy przesłanka faktycznego władania przez zstępnego osoby uprawnionej - daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Jednak Kolegium ubocznie wskazało, że D. J. nie włada objętymi wnioskiem działkami gruntu. Od 1991r. działki wskazane we wniosku stanowią własność Gminy i są obecnie wydzierżawiane na podstawie umowy. D. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wskazała na zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu poza tym podniosła, że organy obu instancji błędnie oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w zakresie w jakim uznały, że skarżąca składała w toku postępowania sprzeczne oświadczenia. W końcowej części uzasadnienia wyjaśniła, że "Organ odwoławczy błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy albowiem prawidłowa ocena tych dowodów nie daje podstaw do negatywnego rozstrzygnięcia". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W myśl art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej wyżej może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (art. 2a ustawy). Działka gruntu przyznawana na podstawie art. 118 powyższej musi być tą samą działką, która została przydzielona rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 1995 r. (SA/Łd 983/94, ONSA 1996/2/87). W niniejszej sprawie ustalono, że S. S. przekazał swoje gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę zgodnie z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...], znak: [...] (k. 65 akt admin. organu I instancji). W pkt 5. tej decyzji wskazano, że S. S. przysługiwało prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o pow. do 0,50 ha (decyzja nie określała numeru i położenia nieruchomości przydzielonej do dożywotniego użytkowania). Jednak w pkt 1 określono, że "Przejmuje się na własność Państwa Gospodarstwo /nieruchomość rolną/ bez zabudowań, które stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności o powierzchni ogólnej 5,20 ha, w tym użytków rolnych 5,15 ha – położone we wsiach K. i R. Gospodarstwo jest zapisane w ewidencji wsi Krasne pod poz. rej. 184 /4,44 ha/ oraz we wsi R. – poz. rej. 112 /0,75ha/ i wykazane na S. S.". Z rejestru gruntów z dnia 15 lipca 1971 r. (k. 119-120 akt adm. organu I instancji) wynika natomiast, że gospodarstwo S. S. nr jedn. rej. 184 składało się z następujących działek położonych we wsi Krasne: nr 141, nr 1810, nr 1809, nr 1344, nr 1829 i nr 1347 łącznie o pow. 4,44 ha. Ponadto na podstawie mapy sporządzonej w 1961 r. (k. 118 akt admin. organu I instancji) ustalono, że działki o nr 30, nr 31 i nr 32, których zwrotu żąda skarżąca odpowiadały przed scaleniem w 1977r. działkom nr 1831, nr 1832, nr 1833, nr 1834, nr 1835, nr 1836, nr 1837, nr 1838, nr 1839. Wobec tego działki objęte wnioskiem nie wchodziły w skład przekazanego Państwu przez S. S. gospodarstwa rolnego co przesądzało, że organy prawidłowo stwierdziły brak podstaw do zastosowania art. 118 ust. 1 i ust. 2a cyt. ustawy. Okoliczność, że działki stanowiące przedmiot postępowania – wskazane we wniosku skarżącej – nigdy nie były własnością S. S. potwierdza także w swoim oświadczeniu z dnia 24 listopada 2011r. – H. K., który wskazał, "że właścicielem tych działek był odkąd sięga pamięcią M. B., a po nim jej dzierżawcą" był E. K. Z oczywistych zatem względów zgodna z prawem była odmowa nadania skarżącej prawa własności działek wymienionych przez nią we wniosku z dnia 23 lutego 2011r., skoro nie wchodziły one w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa w 1972 r. jej ojcu – S. S. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 marca 2012r., sygn. akt II SA/Bk 42/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Dodatkowo należy wskazać, że na skutek scalenia S. S. otrzymał działkę nr 1058 o pow. 0,50 ha położoną w miejscowości K. jako nieruchomość przeznaczoną do dożywotniego użytkowania (Rejestr szacunku porównawcz. gruntów po scaleniu 1977, k. 38-39 akt admin. organu I instancji). Po śmierci S. S. działka nr 1058 została przez jego córkę D. J. nabyta na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] od działającego w imieniu Skarbu Państwa Banku Gospodarki Żywnościowej (k. 37 akt admin. organu I instancji). Wbrew twierdzeniom skarżącej, w ocenie sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie niniejszej. Trzeba wskazać, że dokumenty zgromadzone przez organy administracji są czytelne i zawierają istotne informacje, nie można im odmówić waloru dokumentów urzędów. Poza tym prawidłowość i racjonalność postępowania scaleniowego w 1977r., czy dokonane zmiany nr działek nie są przedmiotem niniejszego postępowania i nie podlegają w chwili obecnej, ani ocenie sądu, ani ocenie organu administracji publicznej. Dodatkowo należy podnieść, że przeprowadzone przez organy orzekające postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło ponadto, aby skarżąca faktycznie władała objętymi wnioskiem działkami gruntu. Prawidłowość ustaleń organu dokumentują przede wszystkim: notatka służbowa z dnia 24 maja 2011r. podpisana przez D. J. (k. 22 akt admin. organu I instancji), protokół oględzin z dnia 7 czerwca 2011r., protokół z rozprawy z dnia 16 maja 2012r. i umowy dzierżawy (k. 30-39 akt admin. organu I instancji), jak i kopie opłat czynszu jakie ponosili dzierżawcy, które potwierdzają, że D. J. nie gospodarowała na działkach, które wskazała we wniosku. W świetle tych okoliczności nie budzi wątpliwości sądu, iż sporne działki nie były użytkowane rolniczo, a skarżąca faktycznie nie włada przedmiotowymi nieruchomościami. Ubocznie można także wskazać – co nie ma wpływu na wynika przedmiotowej sprawy - że z akt sprawy wynika, że w dniu 17 stycznia 2011r. D. J. złożyła inny wniosek "o zwrot działki dożywotniej po zmarłym ojcu, na której to działce znajduje się sklep wiejski pobudowany bez zgody ojca i jej" (k. 55 akt admin. organu II instancji), który z uwagi na nieusunięcie jego braków, został pozostawiony bez rozpoznania (pismo Starosty z dnia [...], znak: [...], k. 56akt admin. organu II instancji). Mając powyższe na względzie Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i skargę, jako niezasadną, oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270).