II SA/Ke 417/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Asesor WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lutego 2020 r., znak: [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 lutego 2020 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia 13 grudnia 2019 r., znak: [...], o skierowaniu Ł. K., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kat. AM, B1, B, na badania psychologiczne w celu ustalenia lub braku przeciwskazań do kierowania pojazdami, W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W piśmie z dnia 25 listopada 2019 r. Komendant Miejski Policji wystąpił do Starosty o skierowanie Ł. K. na badania psychologiczne, z uwagi na spowodowanie wypadku drogowego, tj. czynu z art. 177 § 1 Kodeksu karnego ("Kk"). Wyrokiem z dnia 9 października 2019 r., sygn. II K [...], Sąd Rejonowy umorzył warunkowo na okres próby wynoszący jeden rok postępowanie karne tj. o przestępstwo z art. 177 § 1 Kk wszczęte wobec Ł. K., oskarżonego o to, że w dniu 5 kwietnia 2019 r. w S. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując samochodem typu bus m-ki Volkswagen nie zastosował się do znaku A7, przez co nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu i zderzył się z samochodem ciężarowym m-ki Volvo, w wyniku czego pasażer Volkswagena doznał obrażeń ciała skutkujących naruszeniem narządów ciała na czas dłuższy niż siedem dni. Po rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 13 grudnia 2019 r., powołując w podstawie prawnej art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ("ukp"). W odwołaniu Ł. K. zarzucił decyzji Starosty naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, oraz prawa materialnego, tj. art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp. W uzasadnieniu podniósł, że w wyroku umarzającym postępowanie karne nie ustalono winy kierowcy. Organ odwoławczy wskazał na obligatoryjny charakter przepisów art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d i ust. 2 pkt 2 ukp. Stwierdził, że bezsprzecznie kierowca spowodował w dniu 5 kwietnia 2019 r. wypadek drogowy, w wyniku którego pasażer pojazdu, który prowadził doznał obrażeń ciała skutkujących naruszeniem narządów ciała na czas dłuższy niż siedem dni, co potwierdza ww. wyrok sądu karnego. Konsekwencją uprawomocnienia się tego wyroku, a więc udowodnienia kierowcy winy przez sąd karny, było zastosowanie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp. W skardze do tut. Sądu Ł. K. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu: 1) obrazę prawa materialnego, a to art. 42 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżący spowodował wypadek drogowy o znamionach przestępstwa z art. 177 § 1 Kk, przy braku wyroku stwierdzającego winę skarżącego w jakimkolwiek zakresie, a nadto przy braku orzeczenia przypisującego sprawstwo skarżącemu w zakresie spowodowania koniecznych do ustalenia czynu skutkowego z art. 177 § 1 Kk konsekwencji opisanych w art. 157 § 1 Kk, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp na podstawie rażącego naruszenia przez organy dyspozycji normy konstytucyjnej polegającej na bezwzględnej konieczności traktowania strony za niewinną, jeżeli jej wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu, tymczasem Kolegium powiela błędne ustalenia Starosty, że skarżący został uznany winnym popełnienia czynu z art. 177 § 1 Kk, co stanowi rażące wykroczenie poza obwarowane przepisami Kpa możliwości decyzyjne organu administracji publicznej, a także podważa stan wynikający z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w sprawie II K [...], gdzie brak jest ustaleń co do winy i sprawstwa − co w konsekwencji stanowi jednocześnie rażącą obrazę art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez przyjęcie, że na wypadek braku wymaganego ustawą prawomocnego orzeczenia w zakresie winy i na tej podstawie skazania, wyrokiem skazującym, organ administracji publicznej jest uprawniony do samodzielnego ustalenia tej winy i w konsekwencji sprawstwa, wchodząc w kognicję sądów karnych; − co w dalszej konsekwencji prowadzi do rażącego naruszenia norm wynikających z Kpa, przede wszystkim art. 6 i art. 20 Kpa poprzez bezprawne działanie organów obu instancji poza ich kompetencjami w zakresie ustalania sprawstwa i winy strony, w sytuacji gdy brak było podstaw prawnych do podejmowania takich ustaleń wbrew orzeczeniu sądu karnego, a także przez działanie poza właściwością rzeczową, który nie jest ani powołany, ani uprawniony do ferowania wyroków w zakresie odpowiedzialności karnej obywateli; − naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez obrazę zasady praworządności i błędną, rażąco krzywdzącą dla strony interpretację zebranego w sprawie materiału dowodowego, krzywdzące bezsprzecznie interpretowanie, contra legem, orzeczenia warunkowo umarzającego postępowanie jako wyroku skazującego, a przy wątpliwościach wyraźnie widocznych w uzasadnieniu decyzji rozstrzyganie ich całkowicie na niekorzyść strony, a także oparcie decyzji na materialne dowodowym, który de facto stanowiło jedynie orzeczenie Sądu Rejonowego , gdzie brak jest rozstrzygnięcia co do sprawstwa, a wniosek organu Policji wystosowany był w oparciu o błędne przeświadczenie o skazaniu, przy czym organ I instancji nie dysponował ww. wyrokiem, a dołączył go do akt dopiero organ odwoławczy; 2) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co jest konsekwencją przyjęcia błędnego i nieuprawnionego ustalenia organu co do winy strony, przy braku prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego winę, które to ustalenie jest wynikiem przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów i polega na całkowitej dowolności, przy uzurpowanej kognicji organu w zastrzeżonym jedynie dla sądu zakresie orzekania o winie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu umorzenia postępowania, wobec braku przesłanek do jego prowadzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreślono, że tylko wyrok sądu karnego skazujący skarżącego jako sprawcę przestępstwa z art. 177 § 1 Kk pozwalałby na uznanie w postępowaniu administracyjnym, że jest on sprawcą wypadku drogowego i powinien oprócz konsekwencji prawnokarnych ponieść również te, które przewiduje ustawa o kierujących pojazdami. Według autora skargi w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie sąd karny nie rozstrzyga o winie. Konstytucyjne i międzynarodowe gwarancje praw obywatela wykluczają wywodzenie sprawstwa i winy z orzeczenia, które wprost o sprawstwie i winie nie rozstrzyga. Przywołano m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. II K 199/12, w którym stwierdzono, że warunkowe umorzenie postepowania nie jest związane ze skazaniem sprawcy. Zdaniem autora skargi w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie oskarżony nie zostaje skazany, nie jest winny przestępstwa, nie ma rozstrzygnięcia co do jego sprawstwa, nie ponosi odpowiedzialności karnej, jest osobą niekaraną. Można też sobie wyobrazić sytuację, że postępowanie warunkowo umorzone zostanie podjęte, zapadnie wyrok skazujący, a organ wyda ponownie decyzję kierującą na badania psychologiczne, co będzie prowadziło do podwójnej odpowiedzialności administracyjnej za to samo zdarzenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2019 r. poz. ze zm.), dalej "ukp", zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierując pojazdem spowodowała wypadek drogowy, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Przepis art. 156 § 1 Kk wskazuje, co stanowi ciężki uszczerbek na zdrowiu, mianowicie pozbawienie człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, inne ciężkie kalectwo, ciężka choroba nieuleczalna lub długotrwała, choroba realnie zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita albo znaczna trwała niezdolność do pracy w zawodzie lub trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała. W art. 157 § 1 Kk chodzi natomiast o naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1, przy czym chodzi tu o takie naruszenie czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwające powyżej 7 dni, na co wskazuje § 2 powołanego przepisu. Z brzmienia art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp wynika zatem, że do wydania decyzji nakładającej na kierującego obowiązek poddania się badaniom psychologicznym w zakresie psychologii transportu, konieczne jest łączne wystąpienie dwóch określonych w nim przesłanek, to jest przesłanki podmiotowej – spowodowanie przez kierującego wypadku drogowego oraz przesłanki przedmiotowej – wystąpienia następstwa w postaci śmierci innej osoby lub doznania obrażeń przez inną osobę, o których mowa w art. 156 § 1 i 157 § 1 Kk. Użyty w art. 99 ust. 2 pkt 2 ukp zwrot "starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1 na wniosek organu kontroli ruchu drogowego lub dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego" oznacza obowiązek wszczęcia przez właściwego starostę, postępowania administracyjnego na wniosek organów wskazanych w powołanym przepisie. Natomiast podstawą wydania decyzji w powyższym zakresie winien być prawidłowo ustalony przez organy administracji publicznej stan faktyczny sprawy, w oparciu o zebrany w sposób wyczerpujący i oceniony materiał dowodowy. W rozpoznawanej sprawie spór w istocie dotyczy tego, czy zaistniała przesłanka podmiotowa, mianowicie spowodowanie przez skarżącego wypadku drogowego. Przesłanka przedmiotowa (skutek, o którym mowa w art. 156 § 1 i art. 157 § 1 Kk) stanowi bowiem pochodną zaistnienia pierwszej przesłanki. Podstawą faktyczną wydania zaskarżonej decyzji było to, że skarżący kierując w dniu 5 kwietnia 2029 r. samochodem typu bus m-ki Volkswagen nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu i zderzył się z samochodem ciężarowym m-ki Volvo, w wyniku czego pasażer Volkswagena doznał obrażeń ciała skutkujących naruszeniem narządów ciała na czas dłuższy niż siedem dni. W materiale dowodowym znajduje się nadesłany przez pełnomocnika skarżącego adw. A. S., skan wyroku "w prawomocnie zakończonej sprawie karnej Sądu Rejonowego Wydział II Karny (sygn. akt II K [...])" (dowód: odwołanie z dnia 27.12.2019 r.). Z treści powyższego wyroku z dnia 9 października 2019 r., sygn. II K [...], wynika, że wobec skarżącego oskarżonego o ww. czyn, tj. przestępstwo z art. 177 § 1 Kk, na podstawie art. 66 § 1 w zw. z art. 67 § 1 Kk postępowanie karne warunkowo umorzono na okres próby wynoszący jeden rok. Zgodnie z art. 177 § 1 Kk, kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Autor skargi twierdzi, że powyższy wyrok, ponieważ nie jest wyrokiem skazującym, nie przesądza o sprawstwie i winie skarżącego. Innymi słowy, próbuje wykazać, że skarżący oskarżony o czyn z art. 177 § 1 Kk, co do którego warunkowo umorzono postępowanie karne, w istocie nie popełnił ww. czynu, tj. nie spowodował wypadku drogowego, w wyniku którego pasażer kierowanego przez niego samochodu doznał obrażeń ciała, o których mowa w art. 157 § 1 Kk. Takie stanowisko jest całkowicie chybione. Zgodnie z art. 66 § 1 Kk, sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Już z samej lektury cyt. przepisu wynika, że sąd karny wydając taki wyrok ustala sprawcę ("postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne"), a także ustala stopień winy ("wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne"). W wyroku z dnia 9 stycznia 2002 r., sygn. III KKN 303/00 (Lex nr 75033), Sąd Najwyższy stwierdził, że analiza dyspozycji zawartej w art. 66 § 1 Kk prowadzi do jednoznacznego wniosku, że zupełnie podstawowymi przesłankami zastosowania dobrodziejstwa instytucji warunkowego umorzenia postępowania są m.in. brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu oraz ustalenie, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Właśnie dlatego, wskazuje dalej Sąd Najwyższy, warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem winy. Konsekwencją powyższego jest uznanie za całkowicie chybione zarzutów dotyczących naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), art. 6 i art. 20 Kpa. Ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada zgromadzonym dowodom, które zostały prawidłowo rozpatrzone i ocenione zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Postępowanie administracyjne w sprawie skierowania skarżącego na badania lekarskie w zakresie psychologii transportu na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit d ukp wszczęte zostało w oparciu o wniosek właściwego organu – Komendanta Miejskiego Policji . Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 października 2019 r., sygn. II K [...] stanowi zaś wystarczającą, w aspekcie powołanego wyżej przepisu, podstawę do stwierdzenia, że skarżący w dniu 5 kwietnia 2019 r., w sposób nieumyślny spowodował wypadek drogowy, w wyniku którego, inna osoba doznała obrażeń naruszających czynności narządów ciała na czas dłuższy niż 7 dni w rozumieniu art. 157 § 1 Kk, co przesądzało o konieczności zastosowania wobec niego dyspozycji art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ukp. Z tych przyczyn nie można zarzucić organom naruszenia art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.