II SA/Bd 251/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE U z a s a d n i e n i e: Prezydent Miasta B. decyzja z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 10 i art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 07 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 670), zwanej dalej: "ustawą o pomocy", odmówił umorzenia A. K., tj. skarżącemu, w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. K. za okres od [...].10.2009r. do [...].06.2017r., tj. w kwocie [...]zł (należność główna [...] zł + odsetki ustawowe za opóźnienie [...] zł). Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania: W dniu [...].07.2019r. skarżący złożył wniosek o ulgę w spłacie zobowiązań w związku z wypłatą przez tut. organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. K.. Tut. organ po zapoznaniu się z przedłożoną dokumentacją decyzją nr [...] z dnia [...].09.2019r. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla ww. za okres od [...].10.2009r. do [...].12.2016r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskutek wniesionego odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...].10.2019r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez tut. organ. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż nie została w dostateczny sposób wyjaśniona kwestia ponoszonych przez skarżącego stałych kosztów utrzymania oraz sytuacji zdrowotnej. Na dzień wystawienia niniejszej decyzji łączna kwota zobowiązań z tytułu wypłaconych przez tut organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. K. z uwzględnieniem dokonanych wpłat wynosi [...] zł (należność główna [...] zł + odsetki ustawowe [...] zł) i obejmuje okres wypłat świadczeń od [...].10.2009r. do [...].06.2017r. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane m.in. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...].10.2005r. (sygn. akt [...]), zgodnie z którym skarżący został zobowiązany do łożenia renty alimentacyjnej w kwocie [...]zł miesięcznie na rzecz P. K.. Należy pamiętać, że koszty umorzenia zawsze ponoszą pozostali podatnicy, którzy nie mają możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Umorzenie należności nie uzasadnia sama trudna sytuacja ekonomiczna zobowiązanego. Zła sytuacja finansowa jest bowiem cecha większość zobowiązanych, za których należności wypłaca Fundusz Alimentacyjny i umorzenie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwa regulację o obowiązku zwrotu organowi wypłaconych świadczeń (wyrok Sadu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 2007-04-17 sygn. akt III AUa 336/06, Biuletyn Sadu Apelacyjnego w Katowicach z 2008 roku Nr 1. poz. 4. Lex nr 446757). Zatem rozpatrując wniosek o umorzenie w pierwszym rzędzie ustala się czy w sprawie istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dłużnika. Przewidziane w przepisach możliwości umorzenia mają zastosowanie w razie zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych przypadków, gdy strona nie jest w stanie uregulować należności np. w skutek utraty możliwości zarobkowych lub związanych z sytuacją losową. Na podstawie danych zgromadzonych w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż od 2008r. skarżący mieszka w Centrum Pomocy dla Bezdomnych [...] w B. dokąd został skierowany przez ROPS "[...]" w B. i nie ponosi zwykłych kosztów utrzymania (czynsz, zakup gazu, energii elektrycznej, opłaty wodno - kanalizacyjne). Natomiast winien wnosić opłatę proporcjonalną do swoich możliowści finansowych za pobyt w placówce. Zgodnie z informacją ROPS "[...]" z dnia [...].11.2019r. stosowną opłatę skarżący uiścił jednorazowo w dniu [...].10.2019r. w wysokości [...] zł jako zapłatę za pobyt w placówce za okres od [...].05.2019r. do [...].07.2019r, tj. po [...] zł na miesiąc. Obecnie wota powyższa będzie regularnie uiszczana w wysokości [...] zł miesięcznie. Pracownik socjalny stwierdził, że skarżący znajduje się pod stałą kontrolą lekarza rodzinnego z uwagi na problemy dermatologiczne i w związku z powyższym musi zaopatrywać się systematycznie w leki. Miesięczny koszt związanych z powyższym wydatków wynosi [...] zł miesięcznie. Do wywiadu załączone zostało zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż strona leczy się z powodu chorób przewlekłych i wymaga stałego leczenia do końca życia. Należy jednak zaznaczyć, iż obecnie nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności. Tak więc w przypadku pogorszenia stanu zdrowia istnieje możliwość ubiegania się o stosowne orzeczenie komisji lekarskiej. W trakcie wywiadu ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i jako osoba w wieku 67 lat utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego realizowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (1059,45 zł miesięcznie). Ma zagwarantowany jeden darmowy ciepły posiłek dziennie, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada nieruchomości, ruchomości oraz wartościowych przedmiotów i zgromadzonych środków pieniężnych. Świadczenie emerytalne zostało zajęte przez organ egzekucyjny, który obecnie pomniejsza wypłatę świadczenia o kwotę [...]zł miesięcznie. Z powyższego wynika, że po zajęciu komorniczym części dochodu skarżący posiada środki na zwykłe wydatki bieżące w wysokości 514,30 zł (1059,45 zł -545,15 zł). Po odliczeniu opłaty za pobyt w schronisku (100,0 zł) oraz wydatków na leki (142,50 zł) pozostaje mu na zwykłe wydatki kwota 271,80 zł miesięcznie. W dniu 04.12.2019r. skarżący przedłożył dokumentację potwierdzającą dalsze wydatki na opatrunki i leki na łączną kwotę 67,08 zł co zmniejsza wolne środki do wysokości 204,72 zł miesięcznie z których winny być pokrywane zwykłe wydatki, w tym na dodatkowe wyżywienie, odzież i środki higieny. Wskutek egzekucji komorniczej od skarżącego w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].01.2000r. sygn. akt [...], a następnie o wskazany wyżej wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia [...].10.2005r., wyegzekwowano zobowiązania na łączną kwotę [...]zł. Z pisma organu egzekucyjnego wynika, że strona posiada zobowiązania na rzecz córki P. K. tytułem zaległych alimentów na łączną kwotę [...]zł. Ponadto pozostały do uregulowania zobowiązania na rzecz Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych dla ww. osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł. (stan na dzień [...].12.2019r.). Tym samym zobowiązania alimentacyjne narastają od wielu lat a systematyczna egzekucja zobowiązań (oprócz krótkiego okresu w 2012r.) możliwa jest dopiero w wyniku komorniczego zajęcia emerytury. Z uwagi na to, że regularne wpłaty w wysokości zasądzonych alimentów dokonywane są od sierpnia 2018r. ( pismo z dnia [...].07.2019r. organu egzekucyjnego), to tym samym obecnie skarżący nie spełnia wymogów zawartych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy, lecz w przypadku regularnych, comiesięcznych wpłat zaległych alimentów w sierpniu 2021 r. pojawi się możliwość umorzenia 30% zobowiązań. Należy zauważyć, że organ orzekający podejmując decyzję w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń winien uwzględniać i wyważać nie tylko ważne interesy strony, lecz również interes społeczny, który w tym przypadku stanowi dbałość o dobro dziecka. To na rodzicach zasadniczo ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka. Natomiast Państwo udziela pomocy dopiero wówczas, gdy rodzice nie są w stanie zapewnić środków na utrzymanie dziecka. W wyniku szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej organ nie dopatrzył się okoliczności, które stanowiłyby podstawę do umorzenia zobowiązań. Zebrana dokumentacja w sprawie wskazuje, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna ale umożliwia regulowanie zobowiązań. Skarżący nie był zainteresowany możliwością odroczenia spłaty zobowiązań do momentu w którym pojawi się szansa zastosowania zapisu art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy. W odwołaniu, skarżący wskazał, że stan jego zdrowia wymaga stałego dożywiania. Wywodził, że ustalona przez organ kwota [...]zł miesięcznie na dodatkowe dożywianie, odzież i środki higieny jest niewystarczająca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r, [...], na podstawie art. 27 ust. 1, 2, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej: "kpa", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podjąl w oparciu o następujące ustalenia i rozważania: Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy, przesłanką umorzenia jest sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Jak wynika z akt sprawy skarżący, przebywając w Centrum Pomocy dla Bezdomnych [...] w B. utrzymuje się z renty z ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie, a po zajęciu komorniczym wynoszącym [...] zł miesięcznie Stronie pozostaje [...] zł.W schronisku strona otrzymuje jeden darmowy ciepły posiłek dziennie. Ponadto, do stałych kosztów utrzymania wnioskodawcy należy zaliczyć ponoszoną opłatę za pobyt w placówce w kwocie [...]zł miesięcznie. Z zawartych w aktach faktur VAT wynika, że skarżący ponosi wydatki na leki i opatrunki w kwocie [...]zł Strona cierpi na chorobę żylaków kończyn dolnych oraz ma problemy dermatologiczne. W związku z powyższym, do jej dyspozycji pozostaje kwota [...]zł miesięcznie. Ponadto, jak wynika z akt sprawy egzekucja świadczeń alimentacyjnych została podjęta w dniu [...] stycznia 2004 r., a w okresie jej trwania wyegzekwowano od skarżącego zobowiązania na łączną kwotę [...]zł, przy zobowiązaniach na rzecz córki P. K. tytułem zaległych alimentów na łączną kwotę [...]zł oraz pozostałych do uregulowania zobowiązań na rzecz Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych dla osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł (tak: pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. J. K. z dnia [...] lipca 2019 r.). Prezydent Miasta B. stwierdził więc, że zobowiązania alimentacyjne Pana A. K. narastają od wielu lat, a systematyczna egzekucja zobowiązań (oprócz krótkiego okresu w 2012 r.) możliwa jest dopiero w wyniku komorniczego zajęcia emerytury. Organ przyznał także, że regularne wpłaty w wysokości zasądzonych alimentów dokonywane są od sierpnia 2018 r., tym samym w przypadku regularnych, comiesięcznych wpłat zaległych alimentów w sierpniu 2021 r. pojawi się możliwość umorzenia 30 % należności zobowiązań na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło zatem, że w rozpoznawanej sprawie przesłankami umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stanowiły podstawę wniosku, są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy. Kolegium zauważa także, że umorzenie na podstawie powołanego wyżej przepisu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Podkreślić należy, przy tym, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16). W rozpoznawanej sprawie należy przyznać, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego niewątpliwie jest trudna, jednak w rozumieniu powołanego wyżej przepisu nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w kwocie głównej [...] zł + odsetki [...] zł). Wskazać bowiem należy, że trudna sytuacja finansowa to cecha większości osób zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Ich wystąpienie samo w sobie nie może skutkować automatycznie umorzeniem zaległości alimentacyjnych. W skardze złożonej do Sądu, skarżący powołał się na okoliczność, że przebywa w schronisku dla bezdomnych od 2008 r., jego miesięczny dochód – świadczenie ZUS wynosi [...] zł., z czego [...] zł musi przeznaczać na opłatę za schronisko, [...] zł., na środki medyczne, a [...] zł., na dożywianie. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Sąd nie ma kompetencji w zakresie odmowy lub przyznania ulgi, lecz jego rolą w sprawie o jej udzielenie jest dokonanie kontroli, czy decyzja organu nie miała cech dowolności, abstrahującej od stanu faktycznego sprawy. Istotnym było więc dokonanie przez Sąd kontroli, czy działanie w ramach uznania administracyjnego było oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy i czy argumentacja dłużnika była przez organy rozpatrzona. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, brak było podstaw do przyjęcia, że odmowa udzielenia ulgi została dokonana z naruszeniem ww. obowiązków organów, a w szczególności by doszło do naruszenia naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a. jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy. Organy obu instancji poczyniły niezbędne ustalenia faktyczne, z których wynika, że skarżącemu pozostaje po potrąceniu niezbędnych wydatków ponad [...] zł. miesięcznie. Z ustaleń organów wynika, że skarżący, przebywając w Centrum Pomocy dla Bezdomnych [...] w B. utrzymuje się z renty z ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie, a po zajęciu komorniczym wynoszącym [...] zł miesięcznie Stronie pozostaje [...] zł. W schronisku strona otrzymuje jeden darmowy ciepły posiłek dziennie. Ponadto, do stałych kosztów utrzymania wnioskodawcy należy zaliczyć ponoszoną opłatę za pobyt w placówce w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący ponosi wydatki na leki i opatrunki w kwocie [...]zł plus [...] zł (informacja przedłożona przez stronę w dniu [...].12.2019r.). Strona cierpi na chorobę żylaków kończyn dolnych oraz ma problemy dermatologiczne. Z zestawienia wydatków skarżącego wynika, że pozostaje mu do dyspozycji kwota [...]zł. (1.059,45 zł renty minus [...] zł. potrąceń komorniczych, minus [...] zł. opłaty za schronisko, minus [...] zł, na środki medyczne). Biorąc powyższe pod uwagę, nie można zarzucić organom naruszenia prawa, skoro uwzględniły w swych decyzjach potrzeby strony i możliwość ich zaspokajania, choć w bardzo skromnym zakresie. Należy podkreślić też ustaloną przez organy okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Jak strona stwierdziła na rozprawie, nie wnosiła o zasiłek celowy na leki, ponieważ, jak powiedziano jej nie dostanie go co miesiąc, lecz jednorazowo. Skarżący wyjaśnił ponadto, że nie wnosił też o zasiłek celowy na jedzenie, ani na środki czystości, ponieważ w schronisku wydawana jest dodatkowo żywność w postaci makaronów i konserw, jak również incydentalnie środki czystości, w tym na pranie. Okoliczności te, jak i fakt, że skarżący nie zwrócił się ani razu o pomoc społeczną, świadczą o istnieniu pewnych możliwości w zdobyciu dodatkowych dóbr potrzebnych w zaspokajaniu potrzeb strony, co powoduje brak jej inicjatywy w zwracaniu się o dodatkową pomoc w ramach ośrodka pomocy społecznej. Biorąc wszystkie te okoliczności pod uwagę, nie sposób wykazać organom naruszenie prawa przy podjęciu zaskarżonej decyzji. Trzeba też mieć na względzie, że Ustawodawca w preambule do ustawy o pomocy, podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który to przepis przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalono.