II SA/Go 502/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia niepieniężnego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. W.S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o udzielenie pomocy rzeczowej, w tym wyposażenie w kuchenkę na gaz ziemny. Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako k.p.a.) oraz art. 106 ust. 4, art. 36 pkt 2, art. 107, art. 7 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm. - określanej dalej jako u.p.s.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358) odmówił przyznania W.S. świadczenia niepieniężnego tj. urządzenia do gotowania na gaz ziemny w miesiącu lutym 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie poprzedziło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, podczas którego wnioskodawca zgłaszał potrzebę przeciwdziałania dyskryminacji jego prawa do samodzielnego lokalu mieszkalnego, przywrócenia do pracy, zarejestrowania zgłoszonej przez stronę i jego syna działalności gospodarczej, pomocy informacyjnej, pieniężnej oraz rzeczowej na poziomie nie niższym niż minimum socjalne oraz zaspokojenia potrzeb bytowych. Odnosząc się do kwestii przeciwdziałania dyskryminacji strony w zakresie spraw mieszkaniowych, przywrócenia do pracy, prowadzenia działalności gospodarczej organ wskazał, że wielokrotnie w licznej korespondencji, jak również podczas wizyt w środowisku informował stronę, iż sprawy mieszkaniowe nie należą do kompetencji organu. Organ I instancji podniósł, iż stronie wielokrotnie udzielano informacji o możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej. Strona poinformowała, że zgłosiła się do Punktu Bezpłatnych Porad Prawnych z siedzibą przy Starostwie Powiatowym, niemniej jednak nie uzyskała satysfakcjonującej pomocy. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji organ ustalił, że strona nie spełnia przesłanek kwalifikujących do przyznania wnioskowanego świadczenia niepieniężnego. Sytuacja życiowa (bytowa, zawodowa, ekonomiczna) strony nie uległa zmianie od czasu przeprowadzenia ostatniego wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2019 r. Strona jest osobą samotną, zamieszkuje jeden pokój socjalny, pozbawiony wygód z możliwością korzystania z kuchni i WC, które przynależą do innych lokali. Pomieszczenie kuchenne zostało wyremontowane w miesiącu grudniu 2018 r. Na wyposażeniu pomieszczenia znajduje się sprawna kuchenka typu westfalka, do korzystania z której wnioskodawca jest uprawniony. Jak wynika z pisma Urzędu Miejskiego, znak: [...] z dnia [...] października 2017 r. zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 2018 r.( którym uznano skarżącego winnym popełnienia wykroczenia z art. 82 § 1 pkt 5 kodeksu wykroczeń ) "Okoliczność używania bądź nieużytkowania westfalki, nie ma znaczenia dla odpowiedzialności obwinionego. Jeżeli obwiniony z niej nie korzysta, to jest to tylko i wyłącznie jego sprawa, nie można jednakże zarzucać że nie zapewniono mu urządzenia grzewczego do przygotowania posiłków." Podczas wywiadu W.S. poinformował pracownika socjalnego, że w dalszym ciągu nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, uważa że nie ma takiego obowiązku, nie szuka pracy i oczekuje przywrócenia do pracy w szkole w której niegdyś pracował. Pracownik socjalny przedstawił po raz kolejny aktualny wydruk ofert pracy z Powiatowego Urzędu Pracy oraz poinformował o możliwości podjęcia zatrudnienia w Centrum Integracji Społecznej. Według strony propozycje pracy wskazane przez pracownika socjalnego są poniżej jego kwalifikacji, a jego godność nie jest poszanowana. Podczas wywiadu strona poinformowała, że w miesiącu lutym 2019 r. otrzymała kwotę 2.000,00 zł z tytułu uwzględnionej skargi za przewlekłość postępowania Sądu Rejonowego i że powyższa kwota została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Strona oświadczyła, że nie jest zainteresowana otrzymaniem pomocy żywnościowej oraz skorzystaniem z pomocy żywnościowej z Fundacji Pomoc i Nadzieja. Wnioskodawca podał, że nie pracuje i nie posiada żadnego źródła dochodu, nie reguluje opłat związanych z utrzymaniem lokalu, z energii elektrycznej korzysta za pomocą licznika przedpłatowego a w zabezpieczeniu bieżących potrzeb pomagają mu znajomi. Jest to kwota 50,00 zł/3 miesiące. Zdaniem organu strona nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje. Strona jest osobą wykształconą, znającą przepisy prawa (zwłaszcza ustawy o pomocy społecznej), sprawnie posługującą się systemami informatycznymi, co daje możliwość wyjścia z systemu pomocy społecznej np. poprzez podjęcie zatrudnienia i posiadanie środków finansowych. Jako bezzasadny organ uznał zarzut braku zebrania całości materiału dowodowego na okoliczność ustalenia przyczyny trudnej sytuacji majątkowej, dochodowej oraz rodzinnej, a także osobistej strony. W ocenie organu dokumenty, zebrania których domaga się strona, nie wnoszą niczego do sprawy dotyczącej ubiegania się o pomoc społeczną, bowiem dotyczą spraw mieszkaniowych i utraconej pracy, których dochodzenie nie powinno odbywać się w trybie postępowania o udzielenie pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej w rozdziale 2 Zadania pomocy społecznej wymienia szczegółowo zadania i rodzaje pomocy w ramach ustawy, nie ma w nich pomocy polegającej na przyznaniu urządzenia do gotowania na gaz ziemny. Oznacza to, że organ pomocy społecznej nie jest właściwy do załatwiania tych rodzajów spraw oraz nie bez znaczenia ma fakt, że strona posiada dostęp do wspólnej kuchni, w której znajduje się sprawna westfalka jednakże z niej nie korzysta. W ocenie organu postawa strony utrudnia współpracę z organem, a tym samym skupienie się na istocie sprawy a mianowicie na "wyjściu z systemu pomocy społecznej i samodzielnym i odpowiedzialnym życiu w społeczeństwie". Strona oczekuje rozwiązania wszystkich problemów życiowych przez tutejszy organ, bez jakiejkolwiek własnej inicjatywy. Dotychczas oferowane formy wsparcia, niezgodne z oczekiwaniami strony w subiektywnym jej odczuciu uznawane są za dyskryminację. Od powyższej decyzji W.S. złożył odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji z powodu jej nieważności ex tunc wskutek niedopełnienia od dnia 30 sierpnia 1996 r. obowiązku przeprowadzenia ze stroną wywiadu i przekroczenia uprawnień. Skarżący zarzucił podawanie fałszywych danych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego oraz w ich aktualizacji. Wniósł o włączenie do akt przesłanego przez ePUAP materiału dowodowego dla dopełnienia obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy dającego prawo podjęcia decyzji i dopełnienie obowiązku przeciwdziałania jego nabytego prawa do mieszkania i pracy oraz bezpieczeństwa przed nadużyciem władzy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej również jako SKO, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 36 pkt 2 lit. e u.p.s., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie SKO organ i inst. prawidłowo ustalił dochód i sytuację materialną strony. Spośród świadczeń, które nie są zależne od wysokości dochodu, kwalifikując żądanie skarżącego organ wskazał na świadczenie niepieniężne - pomoc rzeczową, przewidziane w art. 36 pkt 2 lit. e u.p.s., który to przepis mógłby stanowić podstawę ewentualnego przyznania żądanego świadczenia. Spełnione są również przesłanki wskazane w art. 7 u.p.s.: w pkt 1 - ubóstwo i w pkt 4 - bezrobocie. Zdaniem SKO zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona nie wykazuje aktywności w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej, nawet nie próbuje podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna poszukująca pracy mimo, że w mieście [...] występują oferty zatrudnienia, nawet dla osób nieposiadających specjalnych kwalifikacji. Strona utrzymuje się z otrzymywanej okresowo pomocy społecznej. Powyższe okoliczności, świadczące o braku samodzielnej próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w ocenie organu odwoławczego mogły stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia w formie pomocy rzeczowej. Zarzuty dotyczące bezprawności działania organu, dyskryminacji, krzywdzenia poprzez niedopełnienia przez organ obowiązku przyznania pomocy, w ocenie organu odwoławczego, odzwierciedlają postawę roszczeniową strony. Organ nie ma obowiązku przyznania pomocy w formie wyposażenia mieszkania strony w kuchenkę gazową, a w analizowanej sprawie wyjaśnił powody odmowy jego przyznania. Organ II instancji wskazał, że w świetle treści art. 3 u.p.s. nie można wyprowadzać wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka pozostawałaby rzeczywiście w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. W związku z tym sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w formie zgodnej z oczekiwaniami i żądaniami. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Zdaniem SKO, organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji strony, które mogły stanowić podstawę do podjęcia zaskarżonej decyzji. Nie można postawić organowi I instancji zarzutu dowolności w kwestii rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie organ I instancji nie uchybił zasadom wynikającym z k.p.a., a wydana przez niego decyzja nie narusza zarówno prawa materialnego, jak również przepisów procedury administracyjnej. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy i zakres tych ustaleń był wystarczający do wydania kwestionowanej w sprawie decyzji. Na powyższe rozstrzygnięcie SKO W.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zaskarżając ją w całości. Skarżący podał, iż Ośrodek Pomocy Społecznej od dnia 30 sierpnia 1996 r. do dnia wniesienia skargi w dalszym ciągu nie chce dopełnić obowiązku zarejestrowania jego pierwszego wniosku z dnia 30 sierpnia 1996 r. o pomoc społeczną i przeprowadzić ze skarżącym rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dodatkowo zarzucił niedopełnienie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy potwierdzającego fakt złożenia przez skarżącego wniosku o pomoc społeczną w dniu 30 sierpnia 1996 r. Ponadto zarzucił niedopełnienie obowiązku udzielenia skarżącemu pomocy informacyjnej i pieniężnej oraz rzeczowej umożliwiającej przezwyciężenie obejście przez Gminę prawa do zatrudnienia w szkole na stanowisku nauczyciela, prawa do samodzielnego lokalu mieszkalnego z dodatkową izbą mieszkalną i przekroczenie uprawnień poprzez wydanie bez podstawy prawnej i niewykonalnej oraz zagrożonej karą wprowadzającej w błąd decyzji z dnia [...] maja 1985 r. o przydziale samodzielnego lokalu mieszkalnego do czasu otrzymania mieszkania spółdzielczego. Skarżący wskazał, że organ nadużywa swej władzy przez zmuszenie skarżącego w dniu 30 września 1996 r., pod rygorem odmowy pomocy, do zrejestrowania się Urzędzie Pracy pod pozorem poszukiwania pracy której nie poszukiwał oraz do zamieszkania we wspólnym lokalu socjalnym z obcymi osobami. W ocenie skarżącego w dalszym ciągu ponosi systematycznie powiększającą się szkodę, co jest rażąco sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i jego słusznym interesem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania W.S. świadczenia niepieniężnego, tj. urządzenia do gotowania na gaz ziemny w miesiącu lutym 2019 r., były przepisy art. 106 ust. 4, art. 36 pkt 1 lit. e), art. 107, art. 7 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 2 u.p.s. Stosownie do treści art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może być udzielona w formie pieniężnej lub w formie rzeczowej, przy czym strona może otrzymać świadczenia wymienione w art. 36 ustawy tylko w takim zakresie w jakim spełnia przesłanki wynikające z wyżej wymienionego przepisu. Rozpatrywana sprawa dotyczyła wniosku o przyznanie pomocy w formie rzeczowej, tj. urządzenia do gotowania na gaz ziemny. Podnieść należy, że udzielenie pomocy w formie rzeczowej nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, tak jak ma to miejsce w przypadku pomocy pieniężnej. Zgodnie z art. 8 u.p.s. pomoc pieniężna przysługuje osobom spełniającym określone kryterium dochodowe, którego wysokość jest uzależniona od sytuacji osobistej wnioskodawcy, a zatem jest kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej oraz kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Pomoc rzeczowa, o której mowa w art. 36 ust. 2 u.p.s. udzielana jest z uwzględnieniem zasad ogólnych pomocy społecznej, czyli ma na celu zaspokojenie elementarnych potrzeb oraz pomoc osobie wnioskującej w rozpoczęciu nowego, samodzielnego życia. Istnieją: świadczenia adresowane do osób starszych, chorych i niepełnosprawnych, środowisk marginalizowanych, a także do dzieci i rodzin. Wprawdzie, jak wyżej podniesiono, omawiany rodzaj świadczeń zasadniczo nie jest zależny od progu dochodowego, jednak zgodnie z ogólnymi przesłankami udzielania pomocy społecznej, wymienionymi w art. 2 ust. 1 u.p.s. materialna sytuacja osób i rodzin zwracających się o pomoc nie jest bez znaczenia. Zgodnie z zasadami ogólnymi ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji skarżący nie osiąga żadnego dochodu, w dacie składania wniosku był osobą bezrobotną, chociaż nie zarejestrowaną w PUP. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zajmowany przez skarżącego lokal socjalny wyposażony jest w urządzenie umożliwiające przygotowywanie ciepłych posiłków – kuchenkę typu westfalka. Słusznie zatem organ przyjął, że niezbędna potrzeba bytowa skarżącego w tym zakresie została zaspokojona. Jednocześnie propozycja przyznania pomocy społecznej w formie ciepłych posiłków spotkała się z odmową ze strony skarżącego. Prezentowaną w sprawie argumentację oraz postawę skarżącego organ ocenił jako brak współdziałania strony z organem w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, osobistej i materialnej w jakiej się ona znajduje, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Wskazać należy, że skarżący nie jest zarejestrowany w PUP i nie podejmuje zatrudnienia, oczekując przywrócenia do pracy na stanowisku utraconym w 1996 r. W ocenie Sądu ustalenia organu w zakresie ziszczenia się w sprawie okoliczności negatywnych, o których mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., mogą stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ winien mieć zawsze na uwadze, że pomoc ta ma charakter wspomagający osobę zainteresowaną w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc ta powinna być jednym z instrumentów polityki społecznej zmierzającym do ułatwienia i umożliwienia danej osobie powrót do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych, których dana osoba nie jest w stanie zaspokoić własnym działaniem stanowi formę wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Jednakże trzeba zauważyć, że z woli ustawodawcy poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie własnych inicjatyw przez wnioskodawcę w celu poprawy swojej sytuacji. Rację ma organ twierdząc, że zasadnicze znaczenie dla zmiany sytuacji bytowej oraz osobistej osoby wnioskującej o pomoc społeczną ma kwestia podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Sądu okoliczność niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia prawidłowo została oceniona przez organ jako brak współpracy w celu zmiany sytuacji życiowej. Zauważyć przyjdzie, że w kierowanych wnioskach o pomoc społeczną skarżący domaga się pomocy finansowej w celu realizacji jego praw do lokalu mieszkalnego oraz umożliwienia mu powrotu do wykonywania pracy dydaktycznej, którą utracił w 1996 r. Zagadnienia te, dla strony postępowania o zasadniczym znaczeniu, nie mieszczą się w ramach zadań pomocy społecznej, o czym prawidłowo pouczono stronę w treści decyzji I i II inst. Jak wyżej wskazano zadania pomocy społecznej skierowanie są na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych o podstawowym charakterze oraz na pomocy w wyjściu z trudnej sytuacji. Wskazać należy, że zadaniem pomocy społecznej jest również prowadzenie poradnictwa w zakresie o jakim mowa w art. 46 u.p.s., jednak podejmowanie konkretnych działań w celu zmiany sytuacji życiowej i osobistej zależne jest od osoby zainteresowanej. Reasumując przyjdzie stwierdzić, że w brew zarzutom skargi, kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa materialnego, ani prawa procesowego w stopniu skutkującym konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego. W tych okolicznościach skarga jako niezasadna, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (DZ.U. z 2017 r. poz. 1363), podlegała oddaleniu.