II SA/Łd 137/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę. a.bł. UZASADNIENIE II SA/Łd 137/20 Uzasadnienie Po rozpatrzeniu wniosku M. Z. (dalej: skarżąca) o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, Prezydent Miasta Ł. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia [...] r. orzekł o odmowie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko O.S. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 na ww. dziecko w miesiącu wrześniu 2019 r. Powołując się na przepisy art. 3 pkt 16, art. 4, art. 5, art. 7, art. 6, art. 8, art. 14, art. 15a, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.) wyjaśnił, że odmówiono świadczenia, ponieważ skarżąca nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem i tym samym nie ponosi kosztów jego utrzymania. Powyższą okoliczność organ I instancji wywiódł z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. - Ś. w Ł., z dnia [...] r., z którego wynika, iż każdorazowym miejscem zamieszkania małoletniej O.S. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca – P.S. Wobec odmowy przyznania zasiłku rodzinnego, nie przysługuje również prawo do dodatku od powyższego zasiłku. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. (dalej: SKO, organ II instancji), decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołał się na treść postanowienia Sąd Rejonowego dla Ł. - Ś. w Ł. z dnia [...] r., który w trybie zabezpieczenia ustalił, że miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. - Ś. w Ł. z dnia [...] r., wynika, że sąd nie ograniczył władzy rodzicielskiej skarżącej i P. S. oraz ustalił, że każdorazowym miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca. Nadto ustalił kontakty małoletniej ze skarżącą poza miejscem zamieszkania małoletniej bez obecności ojca. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia SKO wyjaśniło, że skarżąca nie mieszka wspólnie z córką oraz nie tworzy z nią wspólnoty dochodowej, w myśl art. 3 pkt 16 w zw. z pkt 12 u.ś.r., zatem nie można jej uznać za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o uznanie, że córka jest członkiem jej gospodarstwa domowego oraz przyznanie połowy zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga była niezasadna. Zgodnie z art. 4 u.ś.r., zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (ust. 1). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się (ust. 2). Warunki przyznania zasiłku rodzinnego uregulowano w art. 5 ustawy. Z ust. 1 tego artykułu wynika, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł 9 . W przepis tym ustawodawca posłużył się pojęciem dochodu "rodziny". To ostanie określenie zdefiniował w art. 3 pkt 16 ustawy wskazując, że przez "rodzinę" należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia (...). Rodzinę w rozumieniu przepisu, w przypadku rodziców dzieci żyjących w rozdzieleniu, tworzy więc rodzic wraz z pozostającym na utrzymaniu dzieckiem. Jak należy rozumieć "osoby pozostające na utrzymaniu" wyjaśnia przepis art. 3 pkt 12 ustawy – są to członkowie rodziny utrzymujący się z połączonych dochodów tych osób. Warunkiem uzyskania świadczenia rodzinnego jest więc tworzenie przez rodzica i dziecko wspólnoty dochodowej. Osoby tworzące taką wspólnotę są "rodziną" w rozumieniu u.ś.r. Prawo do świadczenia na dziecko ma więc ten rodzic, które wspólnie z dzieckiem tworzy wspólnotę dochodową i w związku z tym stanowi z nim "rodzinę" w ujęciu wspomnianej definicji. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie NSA, w którym przyjmuje się, że ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny. Przepisy u.ś.r. nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r. I OSK 1128/09, CBOSA). W rozpoznanej sprawie organy trafnie przyjęły, że w okresie zasiłkowym od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. (art. 3 pkt 10 u.ś.r.) skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego, bowiem w tym czasie nie tworzyła wraz z małoletnią córką O. S. wspólnoty dochodowej, a co za tym idzie – rodziny w sensie prawnym. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., Sąd (w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania o ustalenie miejsca zamieszkania małoletniej, ograniczenie władzy rodzicielskiej i kontakty) ustalił, że miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkanie jej ojca P.S. W postanowieniu tego Sądu z dnia [...] r. sygn.akt [...] w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnią i ustalenia miejsca jej pobytu i kontaktów skarżącej z małoletnią, ustalono, że władza rodzicielska nad małoletnią nie została ograniczona żadnemu z rodziców, a każdorazowym miejscem zamieszkania małoletniej jest każdorazowe miejsce zamieszkanie jej ojca – P. S. Jednocześnie Sąd ustalił kontakty małoletniej z matką poza miejscem zamieszkania bez obecności ojca dziecka. Postanowienie to – po oddaleniu apelacji skarżącej (postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. sygn.akt [...]) – stało się prawomocne od dnia 10 września 2019 r. Wbrew przekonaniu skarżącej, nie było możliwe przyznanie jej połowy świadczenia rodzinnego. Sąd wyjaśnia, że ustalenie kontaktów z dzieckiem, nawet w szerokim zakresie, nie jest tożsame ze sprawowaniem opieki naprzemiennej, której sprawowanie uzasadnia przyznanie zasiłku rodzinnego w warunkach opisanych w art. 7 pkt 5 lit. e u.ś.r. Podstawę prawną orzeczenia sądu rodzinnego stanowił – wobec faktu, że skarżąca i ojciec dziecka żyli w związku nieformalnym – przepis art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z jego treścią, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (§ 1). W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia (§ 2). Jak z tego wynika, sąd rodzinny w dacie orzekania o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem miał możliwość orzeczenia o sprawowaniu opieki naprzemiennej. Wobec braku porozumienia między rodzicami o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, zobligowany był rozstrzygnąć – zgodnie z powołanym art. 107 § 2 k.r.io. – o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Kontakty małoletniej ze skarżącą zostały wprawdzie ustalone w szerokim zakresie, jednak – jak wspomniano – nie można tego rodzaju rozstrzygnięcia utożsamiać z opieką naprzemienną, która powinna być wynikiem porozumienia między rodzicami. Z uzasadnienia postanowienia sądu rodzinnego nie wynika, by do takiego porozumienia między skarżącą a ojcem małoletniej doszło. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że przejawem sprawowania opieki naprzemiennej nie jest ustalona przez sąd opiekuńczy duża częstotliwość kontaktów dziecka z jednym z rodziców a wręcz przeciwnie - brak ustalenia kontaktów pomiędzy rodzicami a dziećmi. Przy sprawowaniu bowiem opieki naprzemiennej stosunki panujące pomiędzy rodzicami - jak wyżej wspomniano - są na tyle dobre, że kwestia ich kontaktów z dzieckiem może być przez rodziców samodzielnie i zgodnie uregulowana. W każdym razie pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., I OSK 1046/17, CBOSA). Jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem, czy nosi znamiona opieki naprzemiennej (wyrok NSA z dnia 22 marca 2018 r., I OSK 2302/17, CBOSA). W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). dc