II GSK 2217/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zarządcy Sukcesyjnego [A.] w spadku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2001/20 w sprawie ze skargi Zarządcy Sukcesyjnego [A.] w spadku na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] lipca 2020 r. [...] w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów badań laboratoryjnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Zarządcy Sukcesyjnego [A.] w spadku na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 12 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2001/20, oddalił skargę M.M. Zarządcy Sukcesyjnego [...] w spadku (dalej: skarżący, przedsiębiorca) na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z [...] lipca 2020 r. [...] w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK, organ odwoławczy) wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej [...] stycznia 2020 r. w należącym do przedsiębiorcy składzie opału w G., pobrano dwie próbki paliwa stałego, które przekazano do niezależnego akredytowanego laboratorium [A.] Sp. z o.o. w S. wraz z kopią świadectwa jakości paliwa stałego nr [...] z [...] kwietnia 2019 r., wystawionego przez [B.] Sp. z o.o. w W. (dostawcę paliwa). Przeprowadzone badanie próbki paliwa, po uwzględnieniu dopuszczalnych odchyleń wykazało, że oferowany w dniu kontroli węgiel kamienny w sortymencie groszek nie spełniał wymagań jakościowych dla tego rodzaju paliwa przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1890, dalej cyt. jako: rozporządzenie jakościowe) oraz określonych w świadectwie jakości paliw stałych nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. Organ wyjaśnił, że badanie pierwszej próbki paliwa wykazało niezgodność z parametrami jakości, badanie próbki kontrolnej przeprowadzono z urzędu, zgodnie z art. 22 ust. 7a pkt 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz.U. z 2019 r. poz. 660 z późn. zm., dalej cyt. jako: u.s.m.k.). Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. Prezes UOKiK nałożył na stronę obowiązek uiszczenia kwoty 5403,70 zł, stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych próbki paliwa stałego w wysokości 2091,00 zł, próbki kontrolnej w wysokości 237,70 zł oraz kosztów ich pobrania do badań w wysokości 3075,00 zł. Organ wyjaśnił, że wysokość należności pieniężnej ustalił na podstawie wystawionych przez laboratorium faktur nr [...] z [...] stycznia 2020 r. oraz nr [...] z [...] marca 2020 r. Zaskarżoną decyzją Prezes UOKiK, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej cyt. jako: k.p.a.) w związku z art. 24 ust. 1a, ust. 4a i ust. 5, art. 12 ust. 1, art. 6c ust. 1 oraz art. 6d pkt 6 u.s.m.k., uchylił w całości własną decyzję z [...] kwietnia 2020 r. i orzekł o nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia kwoty 5399,70 zł (uwzględniającej VAT), stanowiącej równowartość kosztów badań laboratoryjnych próbek paliwa oraz kosztów ich pobrania. Organ wyjaśnił, że ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że błędnie ustalono kwotę należności za badanie próbki kontrolnej paliwa stałego w wysokości 237,70 zł, ponieważ z zestawienia kosztów badań próbek paliwa stałego dostarczonego do laboratorium [...] stycznia 2020 r. wynika, że koszt badań laboratoryjnych próbki kontrolnej wynosił 233,70 zł. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu z faktury VAT nr [...] z [...] marca 2020 r. na okoliczność realnych kosztów wykonania badań próbki węgla. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Opisanym na wstępie wyrokiem sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.) stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. WSA wskazał, że w sprawie nie budzą wątpliwości wyniki przeprowadzonych badań, zgodnie z którymi oferowany w dniu kontroli węgiel kamienny w asortymencie groszek nie spełniał wymagań jakościowych określonych dla tego rodzaju paliwa w rozporządzeniu jakościowym, z uwagi na wyższą niż dopuszczalna wilgoć oraz w przedstawionym świadectwie jakości z powodu przekroczenia dopuszczalnych parametrów, w zakresie zawartości popiołu, siarki i wilgoci. Skarżący kwestionuje natomiast wysokość kosztów przeprowadzonych przez niezależne akredytowane laboratorium badań przeznaczonej do badań próbki paliwa stałego i próbki kontrolnej paliwa oraz kosztów ich pobrania do badań ustalonych na podstawie przedłożonych przez laboratorium faktur VAT. WSA wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 1a u.s.m.k., jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że paliwo stałe nie spełnia wymagań jakościowych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3a ust. 2 lub wartości parametrów paliwa stałego są niezgodne z parametrami wskazanymi w świadectwie jakości, zarządzający (Prezes UOKiK, zgodnie z art. 12 ust. 1) w decyzji, nakłada na kontrolowanego obowiązek uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań próbki paliwa stałego przeznaczonej do badań i badań próbki kontrolnej oraz kwoty stanowiącej równowartość kosztów ich pobrania. W związku z tym w ocenie sądu pierwszej instancji prawidłowo organ nałożył na skarżącego obowiązek uiszczenia kosztów badań laboratoryjnych oraz kosztów pobrania próbek do badania, ustalony w oparciu znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy, wystawione przez akredytowane laboratorium, faktury VAT: nr [...] z [...] stycznia 2020 r., nr [...] z [...] lutego 2020 r. (korygująca), nr [...] z [...] marca 2020 r. oraz nr [...] z [...] kwietnia 2020 i nr [...] z [...] czerwca 2020 r. (korygujące), a także na podstawie zestawienia kosztów z [...] lutego 2020 r. dotyczącego badania próbki paliwa stałego przeznaczonej do badań oraz zestawienia kosztów z [...] lutego 2020 r. dotyczącego badania próbki kontrolnej Za nieuzasadnione WSA uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż w ocenie sądu, organ zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy oraz wyjaśnił dokładnie stan faktyczny sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącego. Dowody zgromadzone w sprawie nie budzą wątpliwości sądu, argumentacja oraz ocena materiału dowodowego dokonana przez organ mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zasądzenia kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. art. 24 ust. 1a i ust. 4a u.s.m.k. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne nałożenie na stronę obowiązku zapłaty kwot odpowiadających kosztowi badania w sytuacji, gdy paliwo nie naruszało wymogów jakościowych, 2. art. 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak ustalenia, jak przedsiębiorca (a nie podmiot, który sprzedał przedsiębiorcy paliwo) kwalifikował sprzedawane paliwa, jaki był właściwy rodzaj tych paliw, a także brak weryfikacji kwot, jakimi został obciążony przedsiębiorca. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Jednocześnie skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z właściwej wersji świadectwa jakości paliw stałych nr [...] dla paliwa węgiel kamienny OGIEŃ 8-25 na okoliczność błędnej kwalifikacji przez kontrolujących rodzaju oferowanego paliwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes UOKiK wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie, zarówno wnoszący skargę kasacyjną przedsiębiorca, jak i Prezes UOKiK zrzekli się przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowoadministracyjnego, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna M.M. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej naruszenie prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wtedy, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. NSA w pierwszej kolejności musi odnieść się do wniosku skarżącego kasacyjnie w sprawie przeprowadzenia dowodu z właściwej wersji świadectwa jakości paliw stałych nr [...] dla paliwa – węgiel kamienny Ogień 8–25. Dowód taki nie może być przedmiotem postępowania kasacyjnego. Wynika to z charakteru i istoty postępowania sądowoadministracyjnego. Postępowanie przed sądami administracyjnymi polega na kontroli działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sądy administracyjne pierwszej instancji, a tym bardziej NSA w postępowaniu kasacyjnym nie mogą ustalać stanu faktycznego sprawy ponad ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym. Jest tak dlatego, że wskazane sądy mają tylko kontrolować sposób prowadzenia postępowania przez organy. Zatem tak sprawowania kontrola jest wymierzaniem sprawiedliwości w rozumieniu konstytucyjnym. Artykuł 106 § 2 p.p.s.a. dopuszcza tylko w sytuacjach wyjątkowych możliwość przeprowadzenia dowodu z dokumentu, jednak nie może to, co do zasady, być dokonane w postępowaniu kasacyjnym, bowiem dopuszczenie takiej możliwości prowadziłoby do przekreślenia sensu kontroli kasacyjnej wyroku, skoro zaskarżony wyrok mógłby zapadać na podstawie innych ustaleń faktycznych niż wyrok kasacyjny. W sytuacji, gdy strona twierdzi, że powinien być prowadzony dowód z innej wersji świadectwa jakości, to taki wniosek należało kierować do organu prowadzącego postępowania przed wydaniem decyzji, albo w przypadku, gdy została ona wydana można korzystać ze środków prawem przewidzianych w k.p.a., a nie przenosić spór co do faktów na poziom postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów wniosek nie mógł prowadzić do uzupełnienia postępowania dowodowego. Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych NSA stwierdza, że niezasadne są zarzuty procesowe rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Istota sporu sprowadza się nie do faktów, ale ich oceny w zakresie kwalifikowania sprzedawanego węgla, a w konsekwencji parametrów, które powinien spełniać ten produkt. Z tego powodu trudno byłoby przyjąć, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niezależnie od tego NSA zwraca uwagę, że sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć przepisów objętych zarzutem, bowiem ich nie stosował. Robiły to organy, a więc zarzut powinien wskazywać przepisy naruszone przez sąd pierwszej instancji w powiazaniu z tymi przepisami k.p.a. wskazanymi w zarzucie. Brak w tym zakresie jest wadą formalną skargi kasacyjnej, a przecież jest to sformalizowany środek prawny, który wyznacza granice sprawy kasacyjnej, poza które nie może wykraczać postępowanie kasacyjne. Wreszcie zauważyć należy, że żaden z przepisów objętych zarzutem procesowym nie został uzasadniony. Art. 176 § 1 pkt 2 stanowi, że skarga kasacyjna ma zawierać zarzuty i ich uzasadnienie. Z tego powodu jest profesjonalnym środkiem prawnym objętym przymusem adwokacko-radcowskim. Te wszystkie powody legły u podstaw nieuwzględnienia zarzutu procesowego. W ocenie NSA niezasadny jest również zarzut materialny. W tym zakresie skarga kasacyjna twierdzi, że zaskarżony wyrok narusza art. 24 ust. 1a i ust. 4a u.s.m.k. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na stronę skarżącą kasacyjnie obowiązku uiszczenia kwoty pokrywającej koszty badania paliwa. W tym zakresie NSA stwierdza, że zarzut jest wadliwy formalnie, bo nie wskazuje przepisów naruszonych przez sąd pierwszej instancji, jednak z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że strona dopatruje się naruszenia przez WSA w Warszawie art. 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi. Odnosząc się do tak ujętego zarzutu stwierdzić należy, że sam fakt stwierdzenia w wyniku przeprowadzonego badania, że paliwo nie spełnia wymogów jakościowych określonych w ustawie stanowi jedyną i wystarczającą przesłankę do obciążenia kontrolowanego kosztami badania (zob. wyroki NSA: z 17 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 455/07; z 20 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 392/13; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie bez wątpienia ustalono, że sprzedawany węgiel nie spełniał wymogów prawem określonych, zatem ten fakt przesądza o konieczności poniesienia odpłatności za badanie, skoro stan faktyczny sprawy w postępowaniu przed organem nie został zakwestionowany i nie wykazano, że do sprzedaży był oferowany inny produkt niż to ustalono w czasie kontroli. Mając na uwadze powyższe i treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji).