II GSK 1116/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2020/18 w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 lipca 2018 r. nr DWOiP-IV-634-246/18 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przeniesienia komornika sądowego 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 lipca 2018 r. nr DWOiP-IV-634-246/18 i postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 11 maja 2018 r. nr DWOiP-IV-634-159/18; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. G. 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2020/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę J. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 25 lipca 2018 r. nr DWOiP-IV-634-246/18 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przeniesienia komornika sądowego. Sąd pierwszej instancji za podstawę tego rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. J... G., komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w B., 17 kwietnia 2018 r. złożył wniosek - na podstawie art. 15b ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1309) - do Ministra Sprawiedliwości o przeniesienie na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.. Postanowieniem z 11 maja 2018 r., wydanym na podstawie art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.) w związku z art. 15b ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości (dalej także: organ, Minister) odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przeniesienia J. . na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości - po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Komorniczej oraz prezesa właściwego sądu apelacyjnego - może przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności (art. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji) lub uzasadniony interes komornika. Zgodnie natomiast z art. 61a k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Minister uznał wniosek J. G. za przedwczesny, gdyż na dzień jego złożenia brak było pozostającego do obsadzenia wolnego stanowiska komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C., albowiem rezygnacja komornika sądowego M. K. nie była skuteczna. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, postanowieniem z 25 lipca 2018 r. organ utrzymał w mocy postanowienie z 11 maja 2018 r. Oddalając skargę na powyższe postanowienie WSA w Warszawie zauważył, że zgodnie z art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości może przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności, o których mowa w art. 2, lub uzasadniony interes komornika. Przepis art. 11 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nakłada na Ministra Sprawiedliwości obowiązek ogłoszenia (w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym "Monitor Polski'') o zwolnionym na skutek śmierci, odwołania albo wygaśnięcia powołania z mocy prawa stanowisku komornika sądowego. WSA wskazał, że w dniu wpływu do organu wniosku skarżącego (tj. 19 kwietnia 2018 r.) brak było wolnego i pozostającego do obsadzenia stanowiska komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.. Stanowisko to zajmowała M. K., przy czym jej rezygnacja ze stanowiska komornika sądownego wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości 19 marca 2018 r., a zatem była skuteczna po upływie miesiąca od tej daty, tj. od 20 kwietnia 2018 r. (art. 15a ust. 1b ustawy o komornikach sądowych i egzekucji). WSA zauważył, że użyte w ustawie sformułowanie, że rezygnacja jest skuteczna po upływie miesiąca od dnia złożenia Ministrowi Sprawiedliwości oświadczenia o rezygnacji, oznacza, że w ostatnim dniu tego terminu, osoba rezygnująca ze stanowiska nadal je zajmuje i dopiero z upływem tego dnia powstaje wakat na stanowisku komornika sądowego. WSA stwierdził, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia (a nie nadania) żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.). Tak więc dopiero wniosek o przeniesienie "złożony do organu w dniu 20 marca 2018 r. mógł skutecznie zainicjować postępowanie w tym przedmiocie". W ocenie WSA, okoliczność złożenia wniosku o przeniesienie na stanowisko komornicze, które nie zostało jeszcze zwolnione, stanowiła inną uzasadnioną przyczyną powodującą niemożność wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonego wniosku. II. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył J. G. i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.) - "w szczególności" art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 8 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości postąpił prawidłowo uznając, że złożony przez skarżącego wniosek został złożony za wcześnie, co uniemożliwiło wszczęcie postępowania administracyjnego zainicjowanego takim wnioskiem. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest zasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jak też nie zostały spełnione przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). W myśl art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przy czym jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, argumentacja dotycząca wskazanej podstawy kasacyjnej odwołuje się do niedostrzeżenia przez sąd pierwszej instancji naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów art. 61a § 1 w zw. z art. 7, 8 i art. 77 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, WSA naruszył tym samym art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., albowiem oddalił skargę, zamiast uchylić zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powyższy zarzut skargi kasacyjnej jest usprawiedliwiony. Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie zaaprobował stanowisko wyrażone przez Ministra Sprawiedliwości, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, fakt wpływu wniosku skarżącego do organu w dniu 19 kwietnia 2018 r., uniemożliwiał przeprowadzenie postępowania na podstawie art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz rozstrzygnięcie sprawy zainicjowanej tym wnioskiem co do meritum, gdyż wniosek był przedwczesny. W stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości mógł - po zasięgnięciu przewidzianych prawem opinii - przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności (o których mowa w art. 2 tej ustawy), lub uzasadniony interes komornika. Jest oczywiste w świetle brzmienia art. 15b ust. 1 tej ustawy, że norma prawna zawarta w tym przepisie nie zawiera postanowień dotyczących terminu złożenia wniosku, bądź wyrażenia zgody przez zainteresowanego komornika na przeniesienie na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym. Brak takiej regulacji nie zwalniał organu z obowiązku zapewnienia zainteresowanemu komornikowi realnej możliwości skorzystania z ustawowo określonego uprawnienia do złożenia wniosku o przeniesienie na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i stojąc na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), powinien zinterpretować i zastosować przepis art. 15b ust. 1 tej ustawy w zgodzie z celem tej regulacji, kierując się koniecznością zapewnienia stronie realizacji uprawnienia do rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 15b ust. 1 tej ustawy, musi być realizowany z poszanowaniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Minister Sprawiedliwości, kierując się zasadami określonymi w przepisach art. 7, 8 § 1 i 9 k.p.a., winien więc wziąć pod uwagę z urzędu, że w dacie wydania przez ten organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania (zob. postanowienie z 11 maja 2018 r., nr DWOiP-IV-634-159/18; akta postępowania), sporne stanowisko komornika było bezsprzecznie wolne, co oznaczało brak przesłanki odmowy wszczęcia postępowania o przeniesienie skarżącego na to stanowisko. Jeśli nawet przyjąć, jak stwierdził Minister Sprawiedliwości, że w momencie złożenia omawianego wniosku (19 kwietnia 2018 r. - data wpływu przesyłki pocztowej w siedzibie organu) niedopuszczalne było wszczęcie postępowania, gdyż stanowisko komornika pozostawało zajęte, to jednak już w kolejnym dniu (20 kwietnia 2018 r.) stanowisko to było wolne i nie było przeszkody w prowadzeniu postępowania zgodnie z wnioskiem. Tymczasem organ nie podjął (przez kolejne tygodnie) czynności zmierzających do rozpoznania sprawy skarżącego i ostatecznie skupił się w swoim rozstrzygnięciu na rozważaniach o skutkach złożenia wniosku przed datą zwolnienia stanowiska - wynikającą z mocy prawa - które chciał zająć skarżący. Co więcej, Minister Sprawiedliwości, a w ślad za organem także sąd pierwszej instancji, pominął analizę znaczenia tej części normy prawnej określonej w art. 61a § 1 k.p.a., która dotyczy podstawy odmowy wszczęcia postępowania, gdy postępowanie nie może być wszczęte z uzasadnionych przyczyn (innych niż żądanie nieuprawnionej strony). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w dacie wydania spornego postanowienia przez organ (11 maja 2018 r.), nie istniała uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania na skutek wniosku skarżącego - nawet biorąc pod uwagę, że w dniu wpływu wniosku (wyłącznie w tym dniu), żądanie w nim zawarte nie mogło być rozpatrzono zgodnie z wnioskiem. Jak już bowiem wyjaśniono, Minister Sprawiedliwości odmówił wszczęcia postępowania w chwili, gdy powyższy stan rzeczy uległ zmianie i wniosek mógł być rozpoznany, w tym zgodnie z żądaniem skarżącego. Poza tym, organ już 19 marca 2018 r. dysponował urzędową informacją, wynikającą z pisma zawierającego rezygnację z zajmowanego stanowiska przez dotychczasowego komornika, że stanowisko w rewirze objętym wnioskiem skarżącego, zostanie zwolnione z upływem 19 kwietnia 2018 r. NSA stwierdza, że okoliczność ta - świetle art. 7 i 8 § 1 k.p.a. - winna być z urzędu wzięta pod rozwagę przez organ, gdyż wymagał tego słuszny interes obywatela. W takiej sytuacji Minister Sprawiedliwości - o ile był przekonany o przedwcześnie złożonym wniosku przez stronę - winien niezwłocznie, działając w granicach obowiązku wynikającego z przepisu art. 9 k.p.a., należycie i wyczerpująco poinformować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które - jak się ostatecznie okazało - miały decydujący wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Minister Sprawiedliwości obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. nie tylko nie wypełnił, lecz już 18 maja 2018 r., działając na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, dokonał obwieszczenia o zwolnionym stanowisku komornika sądowego w rewirze objętym wnioskiem skarżącego. W konsekwencji dokonania wskazanego obwieszczenia, niedopuszczalne stało się przeniesienie skarżącego na stanowisko w tym rewirze komorniczym (art. 15b ust. 2 tej ustawy), gdyż spełniona została przesłanka negatywna, określona w tym przepisie. Zgodnie bowiem z art. 15b ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w sytuacji, gdy wniosek dotyczy stanowiska komornika, co do którego organ skierował uprzednio do publikacji obwieszczenie o wolnym stanowisku komornika, do czasu zakończenia postępowania o powołanie na to stanowisko, nie jest dopuszczalne przeniesienie komornika w trybie określonym w art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 25 lipca 2018 r. nr DWOiP-IV-634-246/18, jak też postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 11 maja 2018 r. nr DWOiP-IV-634-159/18. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).