III SA/Kr 664/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 roku sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 lutego 2022 r., nr SKO.NP/4115/34/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej B. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z dnia 23 lutego 2022 r. nr SKO.NP/4115/34/2022 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 3 stycznia 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania B. G. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na matką M. G. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym. Decyzją z dnia 29 lipca 2021 r. organ l instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienie rozstrzygnięcia wynikało, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką, nad którą sprawuje opiekę. Matka skarżącej zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego. Orzeczenie zostało wydane 24.04.2017 r. na stałe. Ustalono, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed 25 rokiem życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Matka skarżącej jest osobą przewlekle chorą, pozostającą w stałym leczeniu, leżącą, nie kontaktową, nie jest w stanie samodzielnie załatwić podstawowych potrzeb fizjologicznych takich jak: pójście do toalety, ubieranie się, mycie, spożywanie leków w wyznaczonych porach, samodzielne spożywanie posiłków, zmiana pampersów, oklepywanie itp. Świadczenie pomocy przez skarżącą ma charakter stały i długotrwały gdyż z każdym dniem stan zdrowia matki skarżącej ulega pogorszeniu i nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Dlatego też skarżąca zmuszona była zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego od 8 września 2021 r. Gospodarstwo rolne o powierzchni 0,9700 ha fizycznych tj. 1,4980 ha przeliczeniowych, skarżąca wydzierżawiła umowa ustną rolnikowi z terenu gminy. Na tę okoliczność skarżąca złożyła stosowne oświadczenie. Skarżąca nie ubiegała się i nie ubiega o dopłaty rolnicze. Podlega ubezpieczeniu w KRUS. Skarżąca posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Pomimo tak ustalonego stanu faktycznego oraz treści wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13) jako podstawę odmownej decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji wskazał brak spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Decyzją z 23 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 17 ust. 1, 1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia jednakże nie zgodził się z podstawą rozstrzygnięcia przyjętą przez organ pierwszej instancji. Kolegium odnosząc się do na treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W zakresie pozostałych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium nie kwestionowało ustaleń organu l instancji dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej oraz czynności jakie wykonuje skarżąca opiekując się matką. Uznano jednak, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy deklarowanym przez stronę zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu skarżąca jest w stanie pogodzić pracę w gospodarstwie z opieką nad matką. Wskazano, że do dnia złożenia wniosku skarżąca była w stanie prowadzić gospodarstwo i opiekować się matką, a z akt sprawy nie wynikają okoliczności wskazujące, że na dzień złożenia wniosku sytuacja miałaby ulec zmianie, tj. uniemożliwić skarżącej łączenia pracy w gospodarstwie i opieki nad matką. Końcowo organ poddał pod wątpliwość fakt wydzierżawienia przez skarżącą gospodarstwa wobec nie przedstawienia przez nią umowy dzierżawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej ustawa, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jednocześnie stosownie do treści art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 cyt. ustawy). Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Zdaniem Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnośnie pozostałych kryteriów do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca mieszka razem z matką legitymującą się orzeczeniem oznaczonym stopniu niepełnosprawności, którą się opiekuje. Matka skarżącej jest osobą przewlekle chorą, pozostającą w stałym leczeniu, leżącą, nie kontaktową, nie jest w stanie samodzielnie załatwić podstawowych potrzeb. Świadczenie pomocy przez skarżącą ma charakter stały i długotrwały, a stan zdrowia matki skarżącej ulega pogorszeniu i nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Dodatkowo z twierdzeń skarżącej wynika, że do dnia złożenia wniosku pracowała w gospodarstwie rolnym, czego zaprzestała z uwagi na brak możliwości pogodzenia pracy w gospodarstwie z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy zakwestionował istnienie związku przyczynowego pomiędzy "deklarowanym" przez stronę zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Uznał, że dotychczas skarżąca była w stanie godzić pracę i opiekę Poddano też w wątpliwość fakt zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym wobec nieprzedstawienia umowy dzierżawy. W ocenie Sądu takie stanowisko organu nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych. Obłożny stan matki skarżącej, będącej osobą bez kontaktu - jest okolicznością niekwestionowaną. Nie ma też wątpliwości, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką. Zgodnie z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy nie ma innych osób będących zobowiązanymi alimentacyjnie względem matki skarżącej, na pomoc których skarżąca mogłaby liczyć. Ponadto skarżąca w toku postępowania przed organami podkreśliła, że stan matki ulega pogorszeniu i z tego powodu nie była dłużej w stanie łączyć pracy w gospodarstwie z opieką nad matką. Z powyższych okoliczności wynika, że charakter opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką, wpisuje się w przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezpodstawne było też stwierdzenie organu, że brak jest okoliczności, które wskazywałyby na zmianę sytuacji w stosunku do czasu kiedy skarżąca godziła pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką, albowiem, stan matki skarżącej ulega stałemu pogorszeniu, czego organ nie kwestionował. Odnośnie natomiast kwestii zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym wskazać należy, że zgodnie z wymogami art. 17b ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca złożyła pod odpowiedzialnością karną oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym (k. 13 akt administracyjnych). Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym wskazywaną przez organ uchwałę NSA z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, która dyskwalifikowała rolnika jako podmiot uprawniony do pobierania przedmiotowego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 cyt. ustawy i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie. Przy czym co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. W sytuacji gdy strona postępowania administracyjnego złoży nieprawdziwe oświadczenie zawierające klauzulę, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, może podlegać odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Łodzi z 7 września 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 318/22). Treść przytoczonych powyżej przepisów prawa w kontekście faktu złożenia przez skarżącą ww. oświadczenia wyłącza wątpliwości organu, co do faktu zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym zwłaszcza, że z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tego oświadczenia. Akta sprawy nie wskazują też, żeby były jakiekolwiek inne osoby mogące pomóc skarżącej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, skarżąca jest panną, a jej matka wdową. Skutków wynikających ze złożenia przez skarżącą ww. oświadczenia nie niweluje również podniesiona przez organ okoliczność braku przedłożenia umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zwłaszcza, że umowa dzierżawy nie wymaga dla swojej ważności formy pisemnej. Jak już wspomniano w niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że matka skarżącej legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję i bezwzględnie wymagającym stałej opieki innej osoby. Ustalono także, że skarżąca rzeczywiście świadczy przy matce stałą i długotrwałą opiekę i z powodu tej opieki nie jest w stanie wykonywać pracy zawodowej w tym w dalszym ciągu prowadzić gospodarstwa rolnego. Z akt wynika także, że skarżąca złożyła w formie przewidzianej prawem oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższe ustalenia wyczerpują przesłanki zawarte w przytoczonych wyżej przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co powoduje stwierdzenie sądu, iż organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył wskazane wyżej przepisy. Reasumując w ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie rozważono wszystkich istotnych kwestii i nie dokonano należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszono wskazane wyżej przepisy postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 9Dz,U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 cyt. wyż. ustawy.