II SA/Gl 1178/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 czerwca 2022 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1401/2022/7121 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1401/2022/7121, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. W. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej – organ I instancji) z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...] przyznającą świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad G. W. na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 2.119 zł miesięcznie. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, przyznał jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. W jej uzasadnieniu wskazano, że Wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania jej powyższego świadczenia. Natomiast zostało ono ustalone od kwietnia 2022 r., ponieważ wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 1 kwietnia 2022 r., tj. po upływie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wyjaśniono przy tym, że okres 3 miesięcy, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej u.ś.r.), liczony był od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] o sygn. akt [...] tj. od 18 grudnia 2021 r. Decyzja została doręczona Skarżącej w dniu 8 kwietnia 2022 r. W odwołaniu z dnia 29 kwietnia 2022 r. (złożonym osobiście w organie w tej samej dacie) Wnioskodawczyni zanegował decyzję organu I instancji. Podniosła w nim, że wyrok Sądu Rejonowego otrzymała od pełnomocnika w marcu 2022 r., na potwierdzenie czego załączyła kopię koperty, którą przekazano jej wspomniane orzeczenie. Z tego też względu Skarżąca twierdzi, że nie przekroczyła terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Kolegium decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności w pełni zaaprobował stanowisko zaprezentowane w decyzji Prezydenta Miasta. W skardze z dnia 6 lipca 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium naruszenie: 1) art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. w związku z art. 69 Konstytucji RP przez całkowite pomięcie przez organy obu instancji okoliczności, że podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był prawomocny wyrok sądu powszechnego, a nie orzeczenie o niepełnosprawności, co w konsekwencji doprowadziło do przyznania świadczenia dopiero od 1 kwietnia 2022 r.; 2) art. 8 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zastąpienie swobodnej oceny dowodów oceną dowolną oraz dokonanie pobieżnej oceny tylko części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym pominięcie faktów niepouczenia Skarżącej o terminach do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz jej sytuacji życiowej, a w konsekwencji naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli, a także zasad bezstronności i równego traktowania; 3) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w treści uzasadnienia zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności przez niewyjaśnianie, że podstawą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był prawomocny wyrok sądu powszechnego, a nie orzeczenie o niepełnosprawności, a następnie niewyjaśnienie, jak w takie sytuacji należy stosować art. 24 u.ś.r.; 4) nieuwzględnienia instytucji przywrócenia terminu prawa materialnego przewidzianej w art. 15 zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów niż te, które zostały w niej podniesione. Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - a ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, co może uczynić, stosownie do regulacji zawartej w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanie sprawie, niezależnie od żądań i wniosków zawartych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych treścią zaskarżonego aktu. Mając to na uwadze wskazać przyjdzie, że z przepisów art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Wnosi się je do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od doręczenia decyzji, a gdy ta została ogłoszona ustanie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Pouczenie o tej treści zostało zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. w decyzji z dnia 5 kwietnia 2022 r. wydanej przez Prezydenta Miasta. Wskazać również należy, że wniesienie odwołania po upływie terminu (określonego w art. 129 § 2 k.p.a.) powoduje jego bezskuteczność, a w konsekwencji decyzja staje się ostateczna (zob. wyroku NSA z dnia 18 listopada 1994 r. sygn. akt I SA 330/09 – za M. Niezgódka-Medek, M. Szubiakowski, art. 129. [sposób i termin wniesienia odwołania] [w:] M. Niezgódka-Medek, M. Szubiakowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, Warszawa 2021). Obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Natomiast rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchyleniem terminu, który nie został przywrócony (na podstawie art. 58 i art. 59 k.p.a.), stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż oznacza weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości (zob. wyroki NSA: z dnia 14 kwietnia 1999 r. sygn. akt I SA 1823/98-ONSA 2000/2/70; z dnia 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1357/19, Lex nr 3059001). Przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji jest kwalifikowanym naruszeniem prawa, wymienionym w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest konsekwentnie pogląd, że dochodzi do niego, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyrażonym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Dla uznania naruszenia prawa za rażące rozstrzygające jest to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (zob. wyroki NSA: z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 1046/10, Lex nr 1083498; z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II GSK 725/10, Lex nr 1083380). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że do rażącego naruszenia prawa dochodzi w sytuacji, gdy organ odwoławczy rozpoznał odwołanie od decyzji wniesione po terminie, mimo że termin nie został przywrócony (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1998 r. sygn. akt IV SA 727/96, Lex nr 43307; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 11/98 - ONSA 1999/1/4). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że z akt administracyjnych wynika, że wydana w pierwszej instancji decyzja z dnia 5 kwietnia 2022 r. została doręczona Skarżącej w dniu 8 kwietnia 2022 r. w trybie art. 43 k.p.a., tj. do rąk dorosłego domownika w osobie męża Wnioskodawczyni. Okoliczność tą potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru pisma. Z kolei odwołanie zostało przez nią złożone osobiście w Dziale Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w dniu 29 kwietnia 2022 r., czyli z uchybieniem (siedmiodniowym) terminu przewidzianego do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 k.p.a.). Tymczasem Kolegium rozpoznało to odwołanie i wydało decyzję będącą przedmiotem skargi. Oznacza to, że doszło do rażącego naruszenia prawa, bowiem rozpoznane zostało odwołanie od decyzji wniesione po terminie. W konsekwencji wydana w dniu 8 czerwca 2022 r. decyzja organu odwoławczego dotknięta jest kwalifikowanym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).