I OZ 912/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 639/11 odmawiające przyznania M. R. prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. odmówił przyznania M. R. prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie zasiłku stałego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M. R. w niniejszej sprawie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym lokalu komunalnym o powierzchni [...] m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży". Do wniosku załączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia [...] września 2010 r., potwierdzające objęcie M. R. pomocą w formie zasiłku stałego. W piśmie z dnia 8 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, potwierdzonej nadesłanymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłat, wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania oraz nadesłanie zeznania podatkowego na rok 2010, lub zaświadczenia potwierdzające fakt jego niezłożenia. W odpowiedzi na wezwanie wnioskujący nadesłał między innymi zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień [...] lipca 2011 r. posiada zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, pismo z dnia [...] lutego 2011 r., odmawiające mu umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty tej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od [...] listopada 2009 r. do [...] listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie [...] zł (stan na dzień [...] listopada 2010 r.) oraz kolejne zaświadczenie wydane w dniu [...] sierpnia 2011 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...] marca 2010 r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od [...] października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Równocześnie przedłożył pismo procesowe datowane na [...] sierpnia 2011 r., w treści którego podniósł, że nie obciążają go żadne pożyczki oraz powtórzył, że nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., gdyż ci, jak podał - "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Raz jeszcze przy tym wskazał, że "przeżył z kradzieży". W dniu 10 sierpnia 2011 r. skarżący nadesłał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego treści wynika, że nie składał on zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. R. wniósł od tego postanowienia sprzeciw. Odmawiając przyznania wnioskodawcy prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Mając jednak na względzie, że skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku stałego, czyli dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, nie ma on obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zatem w tym zakresie jego wniosek jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się z kolei do wniosku o ustanowienie adwokata Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. R. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Pomimo wezwania, nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej, ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Sąd uznał, iż nie był przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy nie są znane, mimo istniejącego po jego stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca, deklarując brak jakichkolwiek dochodów, nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Samo zaś określenie, że "utrzymuje się z kradzieży" nie może być – zdaniem Sądu - uznane za wystarczające dla wskazania źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Udzielenie takiej odpowiedzi na wezwanie Sądu może zostać również potraktowane jako lekceważenie przez skarżącego swoich obowiązków procesowych, gdyż to na nim spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej. W tej sytuacji, skoro wnioskodawca nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 8 lipca 2011 r., nie było możliwe określenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. W ocenie Sądu, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. We wniesionym zażaleniu M. R., kwestionując zaskarżone postanowienie, wniósł o jego zmianę lub uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że "żyje z kradzieży". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd Wojewódzki słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku stałego, czyli dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a." - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów fiskalnych. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie M. R. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z pewnością bowiem nie można uznać za wiarygodne twierdzenie, że skarżący pomimo nieuzyskiwania jakichkolwiek dochodów dysponuje środkami na swoje utrzymanie. Zaistniałego stanu nie usprawiedliwia również jego oświadczenie o utrzymywaniu się z kradzieży, które – jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki – świadczy o lekceważeniu obowiązków procesowych strony. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało w związku z tym Sąd do wezwania go w oparciu o art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku przez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, potwierdzonej nadesłanymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłat oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania, obowiązku o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie dopełnił. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.