I FZ 218/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 157/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 3001-IOV-11.4103.40.2021 w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 157/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia – na wniosek N. sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") – terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej "organ") z 28 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi w postaci przedłożenia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej "KRS"). We wniosku o przywrócenie terminu jako przyczynę niewypełnienia nałożonego przez Sąd obowiązku wskazano błąd informatyczny, zaistnienia którego pełnomocnik Skarżącej nie był w stanie zweryfikować z uwagi na swoją niepełnosprawność (jest całkowicie niewidomy). Sąd stwierdził jednak, że brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu uprawdopodobniłoby nadesłanie informacji (odpisu z KRS) wygenerowanej przed nadesłaniem pisma mającego na celu uzupełnienie braków formalnych skargi. Wskazywałoby to bowiem, że informacja ta w istocie nie została dołączona do odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłanej drogą elektroniczną na skutek błędu informatycznego, mimo jej uprzedniego wygenerowania celem wykonania wezwania Sądu. Końcowo Sąd wskazał również na znaną mu z urzędu okoliczność, że powyższa ocena wniosków Skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi opartych na analogicznych okolicznościach faktycznych, złożonych w innych sprawach, została zaaprobowana przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 3 lipca 2022 r. sygn. akt I FZ 138/22 i I FZ 139/22, oddalającymi zażalenia Spółki na rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Na powyższe postanowienie z 4 sierpnia 2022 r. Skarżąca wniosła zażalenie, żądając w nim zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca, powołując się na pogląd z orzecznictwa, podniosła, że uprawdopodobnienie zaistnienia określonej okoliczności może zostać oparte również wyłącznie na treści oświadczenia strony. Wskazała przy tym, że w piśmie z 22 lipca 2022 r. uzupełniającym wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik Spółki wyjaśnił przyczyny braku dołączenia do tego wniosku pobranego odpisu z KRS, do których to twierdzeń Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się w zaskarżonym postanowieniu. Dalej wskazano, że w uzasadnieniu wniosku przywołany został fakt przeprowadzenia przez pełnomocnika Skarżącej w ostatnim dniu terminu do uzupełniania braków skargi rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu, w celu weryfikacji technicznej poprawności przesłanej korespondencji elektronicznej, co świadczyć ma o tym, że pełnomocnik wprowadza takie mechanizmy weryfikacyjne, jakie są adekwatne do zaistniałych w przeszłości zdarzeń. Jednocześnie Skarżąca za niezasadne uznała powoływanie się przez Sąd pierwszej instancji na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I FZ 138/22 oraz I FZ 139/22, argumentując, że ma ona prawo do odrębnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że orzeczenie to jest prawidłowe. Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy Spółki (a właściwie jej pełnomocnika) w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi w postaci odpisu z KRS. Stan faktyczny sprawy w tym zakresie przedstawiał się następująco: W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 marca 2022 r. Skarżąca została wezwana m.in. do złożenia w terminie 7 dni od doręczenia wezwania "(...) dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, tj. wyciągu z KRS-u (...)", pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone drogą elektroniczną 29 marca 2022 r., w związku z czym termin do jego wykonania upływał 5 kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącej 4 kwietnia 2022 r. przesłał drogą elektroniczną dokumenty, wśród których nie znajdował się jednak odpis z KRS Spółki. O powyższym fakcie pełnomocnik Skarżącej dowiedział się z treści postanowienia Sądu pierwszej instancji z 26 kwietnia 2022 r. odrzucającego skargę. We wniosku o przywrócenie terminu, wyjaśniając przyczyny tego stanu rzeczy, pełnomocnik Skarżącej wskazał, że jest osobą całkowicie niewidomą, w związku z czym - wykonując zawód radcy prawnego - posługuje się specjalistycznym oprogramowaniem służącym do dźwiękowej obsługi komputera. Przygotowując odpowiedź na wezwanie Sądu, stworzył tzw. archiwum zip – roboczy folder skompresowany, w którym umieszczał pojedynczo poszczególne pliki – dokumenty żądane przez Sąd. Pliki te posortowane były w ten sposób, że odpis z KRS znajdował się jako ostatni na liście. Każdorazowo oznaczenie pliku i umieszczenie go w archiwum zip sygnalizowane było komunikatem dźwiękowym. Tak samo było w przypadku pliku zawierającego odpisu z KRS. System oznajmił nazwę tego pliku, co sugerowało objęcie go oznaczeniem, a więc ujęcie w archiwum zip. Tak się jednak nie stało. Mimo oznajmienia nazwy pliku, nie został on oznaczony, a więc i nie został dodany do archiwum zip. Okoliczności tej pełnomocnik Skarżącej, z uwagi na swoją niepełnosprawność, nie mógł stwierdzić. Ponadto wskazano, że taka sytuacja nigdy wcześniej nie miała miejsca, w związku z czym pełnomocnik nie mógł jej przewidzieć, ani jej zapobiec. Ponieważ jednak w przeszłości zdarzało się, że organy administracji miały problemy techniczne z "rozpakowaniem" korespondencji elektronicznej wysyłanej przez pełnomocnika Spółki, 5 kwietnia 2022 r., tj. w ostatnim dniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi, skontaktował się on telefonicznie z Sądem i uzyskał potwierdzenie, że "(...) wszystko jest w porządku, pliki zostały wypakowane (...)". Ponadto uzupełniając powyższy wniosek, w piśmie z 22 lipca 2022 r. pełnomocnik Spółki wskazał, że niemożliwe było dołączenie do wniosku o przywrócenie terminu pobranego i podpisanego odpisu z KRS, gdyż po sporządzeniu tzw. archiwum zip pliki składowe zostały usunięte w przekonaniu, że znajdują się w folderze skompresowanym. Taką argumentację Sąd pierwszej instancji uznał za niewystarczającą dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi, z tym że Sąd nie odniósł się do dodatkowych wyjaśnień pełnomocnika Spółki przedstawionych w piśmie z 22 lipca 2022 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oceniając merytorycznie wniosek Skarżącej, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał brak podstaw do jego uwzględnienia. Sąd kasacyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela bowiem ocenę wyrażoną przez inne składy tego Sądu na gruncie identycznych co do zasady okoliczności faktycznych i prawnych w postanowieniach z 13 lipca 2022 r. i 14 lipca 2022 r. wydanych w sprawach o sygn. akt odpowiednio I FZ 139/22 i I FZ 141/22. We wspomnianych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia Skarżącej na rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 154/22 i I SA/Po 155/22, o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia skargi poprzez przedłożenie odpisu z KRS. Wnioski Skarżącej złożone w ww. sprawach uzasadnione były tymi samymi okolicznościami faktycznymi, co zarówno wiadome jest Sądowi kasacyjnemu z urzędu, jak też wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu złożonego w niniejszej sprawie, w którym pełnomocnik wskazuje na powielenie w sprawach od I SA/Po 154/22 do I SA/Po 157/22 raz zaistniałego błędu informatycznego. Z tego też względu nie jest trafny argument Skarżącej, że niezasadne było powoływanie się przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu m.in. na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I FZ 139/22 (drugie ze wskazanych postanowień – I FZ 138/22 – nie dotyczyło wniosku o przywrócenie terminu, a odrzucenia skargi). Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak zatem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w ww. postanowieniach wydanych w sprawach I FZ 139/22 i I FZ 141/22, samo oświadczenie pełnomocnika strony, nawet będącego radcą prawnym, który wykonuje zawód zaufania publicznego, nie stanowi uprawdopodobnienia opisanych przez niego okoliczności. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że nadesłanie informacji, wygenerowanej przed nadesłaniem pisma mającego na celu uzupełnienie braków formalnych skargi, uprawdopodabniałoby, że informacja ta w istocie nie została dołączona do archiwum zip na skutek błędu informatycznego. Na trafność powyższej oceny nie mają przy tym wpływu dodatkowe wyjaśnienia pełnomocnika Skarżącej zawarte w piśmie uzupełniającym wniosek o przywrócenie terminu. Wynika z nich bowiem jedynie tyle, że od momentu sporządzenia tzw. archiwum zip pełnomocnik nie dysponuje już plikami składowymi umieszczonymi w tym folderze, w tym plikiem zawierającym odpis z KRS Spółki. Wbrew oczekiwaniom pełnomocnika fakt ten nie świadczy o uprawdopodobnieniu braku jego winy w uchybieniu terminu. Zarzucany w zażaleniu brak ustosunkowania się Sądu pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do ww. wyjaśnień powoduje jedynie wadliwość tego uzasadnienia, nie mającą jednakże, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotnego wpływu na wynik sprawy. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy o dochowaniu staranności w działaniu pełnomocnika nie świadczy także fakt przeprowadzenia rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu. Jak bowiem wynika z treści wniosku i zażalenia, w jej wyniku pełnomocnik uzyskał jedynie potwierdzenie posiadania przez Sąd technicznych możliwości odczytania korespondencji elektronicznej od pełnomocnika, a nie potwierdzenie kompletności udzielonej przez tegoż pełnomocnika odpowiedzi na wezwanie Sądu. Na zakończenie, odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.