III SA/Po 14/20

SENTENCJA Dnia 23 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w Ł. z dnia [...] listopada 2019 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] po rozpatrzeniu wniosku Z. R. (dalej także jako strona, skarżąca), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, za okres od marca 2012 r. do listopada 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek liczonych na [...] września 2019 r. - [...] zł. Zakład wskazał na: 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, zwanej dalej u.s.u.s.); 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem); Uzasadniając decyzję organ wskazał, że strona [...] maja 2019 r. zwróciła się z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją [...] września 2019 r. ZUS odmówił umorzenia ww. należności. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który, jako wniesiony z uchybieniem terminu, został potraktowany jako nowy wniosek o umorzenie należności. Osobną decyzją, z [...] października 2019 r., ZUS stwierdził złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu. Strona wskazała, że ma [...] lat i jej sytuacja finansowa jest bardzo ciężka oraz ma charakter stały. Podkreśliła, że jest właścicielką domu oraz garaży i jest to jej jedyny majątek. Wskazała, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą aktualnie ponosi miesięcznie następujące koszty: woda [...] zł, energia elektryczna [...] zł, CO [...] zł, gaz [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, śmieci [...] zł, telefon [...] zł, zryczałtowany podatek do Urzędu Skarbowego [...] zł, składki ZUS [...] zł, więc łącznie ponosi koszty w kwocie około [...] zł czyli tyle samo ile wynosi miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności. Podkreśliła, że działalność gospodarczą ([...]) prowadzi przez całe życie i dlatego ze względów sentymentalnych nie zamknęła działalności, mimo że nie przynosi żadnych dochodów. Świadczenie emerytalne, które otrzymuje wystarcza tylko na pokrycie wydatków związanych z podstawowymi potrzebami oraz na zakup lekarstw, więc nie jest w stanie spłacić zaległych składek. Sytuacja materialna ma charakter trwały, a spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek spowoduje skrajne ubóstwo oraz załamanie psychiczne. Nadto podkreśliła, że Zakład w decyzji wydanej [...] września 2019 r. błędnie wskazał, że strona posiada udziały w spółce, ponieważ spółka od 2010 r. jest w likwidacji i nie posiada żadnego majątku, a zapis w KRS jest jedynie zapisem księgowym. Udziałów w spółce nie można sprzedać, nie mają żadnej wartości rynkowej. Ponadto wyjaśniła, że posiada samochodów, które zostały wskazane jako majątek strony w decyzji z [...] września 2019 r. Podkreśliła, że zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek powstało, ponieważ [...] lat temu została wprowadzona w błąd przez pracowników ZUS i nikt z urzędników przez [...] lat tego błędu nie zauważył. Wskazała, że wielokrotnie otrzymywała zaświadczenie z ZUS o niezaleganiu w opłacaniu składek. Od ponad [...] lat leczy się psychiatrycznie, posiada II grupę inwalidzką, w związku z czym nie była w pełni świadoma rzeczywistości i zwróciła się o pomoc do pracowników ZUS w wyborze najkorzystniejszego świadczenia emerytalnego. Organ, w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym dokumenty dostarczone przez stronę we wcześniej prowadzonych postępowaniach, ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada trzy źródła dochodu: z tytułu świadczenia emerytalnego [...] zł netto; z tytułu wynajmu [...] zł netto; z tytułu działalności gospodarczej dochody są zmienne. Łączny dochód strony wynosi [...] zł. We wniosku strona wskazała, że aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania to [...] zł, ochrona zdrowia to [...] zł miesięcznie. Oprócz przedmiotowego zadłużenia strona posiada zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...]zł za 2018 r., który spłaca w miesięcznych ratach po [...] zł. Strona posiada nieruchomość o użytkowaniu wieczystym o pow. [...] ha położoną w N. T. , oraz nieruchomość o pow. [...] ha także w N. T. , w oświadczeniu strona wskazała, że jest to dom o pow. [...] m2, a także nieruchomość o pow. [...] ha (własność). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że posiada samochód osobowy [...], rok produkcji [...] r. Na podstawie dokonanych ustaleń, organ ocenił , że nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s. Wobec skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto, w dniu [...] września 2019 r. zawarto ze stroną umowę ratalną, w związku z tym zaległości figurujące na koncie zaległości strony nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, nie można więc uznać ich za całkowicie nieściągalne. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona otrzymuje świadczenie emerytalne oraz jest właścicielką trzech nieruchomości, co powoduje, że nie można uznać, iż należności są całkowicie nieściągalne. Organ stwierdził również brak przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazując, że strona posiada dochód wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa domowego ([...] zł). Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna strony ma charakter definitywny. Działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, co stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Świadczenie emerytalne stanowi stałe źródło dochodu dające możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo trudności finansowych strona oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Brak jest również informacji, aby strona korzystała z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Przesłanka dotycząca stanu zdrowia ma zastosowanie wtedy, kiedy z uwagi na sytuację zdrowotną osoba zobowiązana nie miałaby możliwości osiągnięcia dochodu. Taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ strona posiada stałe źródło dochodu, w postaci świadczenia emerytalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. R. wniosła o uchylenie decyzji w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 7 w zw. z art. 77 § 1w zw. z art. 78 § 1 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Uzasadniając napisała, że ZUS nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącej o przesłuchanie w charakterze świadków dwóch pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. T. , I. F. i J. P., obecnych przy wypełnianiu wniosku o ustalenie świadczeń i składek; ZUS uznał, że dowód ten nie ma znaczenia dla sprawy. Skarżąca podkreśliła, że [...] lat temu została wprowadzona w błąd, którego nikt z urzędników przez [...] lat nie zauważył. ZUS wiedział, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz jakie świadczenia pobiera, a mimo to od [...] roku nie korygował deklaracji i utwierdzał skarżącą w przekonaniu, iż płaci odpowiednie kwoty tytułem składek. Wystawiał nawet zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na wniosek skarżącej, które skarżąca przedkładała w różnych instytucjach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł netto oraz dodatkowe z tytułu wynajmu [...] zł netto oraz z tytułu działalności gospodarczej, z której, jak wynika z wyjaśnień skarżącej aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, ale działalność ta jest nadal prowadzona, co, jak prawidłowo ocenił organ, stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2, a także nieruchomość o pow. [...] ha. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że posiada samochód osobowy [...], rok produkcji [...] r. Koszty skarżącej związane z utrzymaniem mieszkania to [...] zł, ochrona zdrowia to [...] zł miesięcznie. Oprócz zadłużenia wobec ZUS, strona posiada zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...]zł za 2018 r., który spłaca w miesięcznych ratach po [...] zł. Ponadto, w dniu [...] września 2019 r. zawarto ze stroną umowę ratalną, w związku z tym zaległości figurujące na koncie zaległości strony wobec ZUS nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych wyżej, dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych, w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. W przypadku skarżącej, jak ustalił organ, stan majątkowy, jak i sytuacja rodzinna nie uzasadnia umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis. Skarżąca posiada dochód wyższy, niż ustalona kwota minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa domowego ([...] zł).Posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego , jak i dodatkową możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu z tytułu najmu oraz prowadzonej działalności gospodarczej. Spłaca należności z tytułu zaciągniętego kredytu w miesięcznych ratach po [...] zł. oraz zawarła umowę ratalną z ZUS, dotyczącą zaległych składek. Nie korzysta z pomocy społecznej, ani innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. W świetle powyższego, uznając, że zaskarża decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę