III SA/Kr 621/20

SENTENCJA |Sygn. akt III SA/Kr 621/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka, WSA Maja Zawadzka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 23 września 2020 r. skargi H. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 17 kwietnia 2020 r. nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , , UZASADNIENIE We wniosku z 1 września 2009 r. H. R. (dalej: skarżąca) zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego do Wójta Gminy, który decyzją z [...] 2009 r. nr [...] przyznał świadczenia rodzinne. Decyzja ta została następnie uchylona, a akta sprawy przekazane do organu właściwego do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych wniosku, których jednak w terminie nie usunęła. W związku z tym pismem z 17 grudnia 2019 roku nr [...] skarżąca została poinformowana o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego m.in. na okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r. tj. w okresie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie w toku czynności wyjaśniających ustalono, że świadczenie, którego dotyczyło postępowanie zostało wcześniej stronie wypłacone w oparciu o decyzję Wójta Gminy, która to decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z 13 lutego 2020 r. sygn. [...] Wojewoda ustalił H. R. wysokość i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r. w wysokości 1.574,00 zł przyznanych ww. decyzją Wójta Gminy. W następstwie wniesienia przez stronę odwołania (i jego uzupełnienia) od ww. decyzji Wojewody Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało 17 kwietnia 2020 r. decyzję nr [...], którą utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody. Decyzję Kolegium skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jej uchylenie i poprzedzajacej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania w tej sprawie. Skarżąca podniosła, że braki formalne zostały przez nią uzupełnione 9 stycznia 2020 r. (oświadczenie o wysokości dochodu męża skarżącej) i przesłane przez OPS 13 stycznia 2020 r. Skarżąca podniosła, że 7 kwietnia 2020 r. złożyła w GOPS dokumenty, z których wynikało, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami za ww. okres był potrącany przez instytucję zagraniczną, i tym samym, w ocenie skarżącej, bezzasadne było potrącanie drugi raz tego samego zasiłku na podstawie decyzji wydanej przez Wojewodę. Skarżąca podkreśliła, że skutkowałoby to rozstrzygnięciem, w którym za podany okres nie otrzymałaby w ogóle żadnych świadczeń rodzinnych. Dalej skarżąca wskazała również, że stosowne decyzje przekazane zostały do Urzędu Wojewódzkiego przez OPS 7 kwietnia 2020 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Kolegium podniosło, że zasadnie – na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin – decyzja wydana została przez Wojewodę jako organ właściwy do stwierdzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i słusznie organ I instancji orzekł, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz 111). Kolegium powołało również art. 30 ust 2 b i ust 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując na konieczność naliczania odsetek za opóźnienie od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w uzupełnieniu odwołania dotyczącego upływu długiego okresu czasu pomiędzy wypłatą świadczeń nienależnie pobranych, a wydaniem decyzji zobowiązującej do ich zwrotu, Kolegium podkreśliło, że mogą być one ewentualnie oceniane pod kątem umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty, jednak kwestie te podlegać mogą rozpatrzeniu dopiero na dalszym etapie procedury. Strona może wtedy złożyć stosowny wniosek, który będzie oceniany przez organ, który wydał decyzję, a decyzja w tym przedmiocie również podlega kontroli instancyjnej w przypadku kwestionowania stanowiska organu I instancji. Kolegium wskazało również, że okoliczności pobrania nienależnie świadczeń – sytuacja rodzinna skarżącej w trakcie rozwodu czy brak kontaktu z mężem – powinny być okolicznością ocenianą pod kątem zastosowania ulgi w spłacie bądź nienależnie pobranych świadczeń bądź odsetek. Organ wskazał także na ugruntowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą przy ocenie wystąpienia przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny znaczenie mają również przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Sąd skargę uwzględnił ponieważ z akt wynika, że mąż skarżącej już w lutym 2013 r. (k. 74- 86) przedłożył dokumenty, z których wynikało m.in. jakie dochody były podstawą wypłacania zasiłku za lata od 2004 do 2011 (k. 77). Pośrednio wynika z nich również, że z tytułu świadczeń wypłacanych w Austrii potrącono "polskie" świadczenia rodzinne. Skarżąca odwoływała się wprost w piśmie z 2 marca 2020 r. do tych wyjaśnień (k. 224). Powoływane natomiast w piśmie wojewody oświadczenie skarżącej z 9 grudnia 2019 r. (k. 201) dotyczyło marca 2009 r. (k. 198), a więc zupełnie innego okresu. Organ I instancji ustalając wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazał, jako podstawę prawną swojego działania, art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis stanowi, że za nienależne świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Niemniej jednak powołane w tejże decyzji – decyzja Wójta Gminy uchylająca przyznane wcześniej świadczenia – sprowadzała się w uzasadnieniu jedynie do wskazania, że została wydana w związku z wnioskiem Wojewody dotyczącym "przesłania decyzji uchylającej" (k. 200 str. 2). Uchylona została decyzja za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r., a więc również nie ta, dotycząca marca 2009 r. (jak tego miało dotyczyć wezwanie skierowane do skarżącej). Sąd doszedł więc do wniosku, że Wojewoda zbyt pochopnie pozostawił pismem z dnia 17 grudnia 2019 r. wniosek skarżącej bez rozpatrzenia. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 2 września 2020 r., III SA/Kr 370/20 taki sposób rozpoznania sprawy, jak to uczynił Wojewoda, jest sprzeczny z zasadą prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy, nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Nadto organy obu instancji w wydanych przez siebie rozstrzygnięciach w żaden sposób nie odniosły się do twierdzeń skarżącej (w tym do przedłożonych dokumentów) składanych w toku całego postępowania administracyjnego, że państwo austriackie wiedziało, że pobierana jest w Polsce kwota zasiłku rodzinnego, ponieważ austriacka instytucja potrącała tę kwotę z wypłacanych przez nią świadczeń rodzinnych. W konsekwencji powyższego, zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, nie sposób było przyjąć, aby wypłacone skarżącej świadczenia miały charakter nienależnie pobranych, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy w tym miejscu, że organy rozpoznające sprawę powinny kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, jak i dotrzymania wszelkich starań, by sprawa obywatela, zwłaszcza z zakresu pomocy społecznej, mogła być załatwiona zgodnie z jego wnioskiem i potrzebami w tym zakresie. Błędy postępowania przed organem I instancji powielone zostały w całości przez organ odwoławczy – SKO, który niejako automatycznie i bezrefleksyjnie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Sąd ponownie zwraca uwagę na utrwalone orzecznictwo w tym zakresie, zgodnie z którym zakres postępowania odwoławczego nie jest węższy, niż zakres postępowania przed organem I instancji, a organ odwoławczy ma nie mniejsze w tym względzie obowiązki (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 października 2009 r., II SA/Bd 626/09). Zgodnie z art. 140 k.p.a. organ odwoławczy jest tak samo, jak organ I instancji związany przepisami art. 7 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 26 maja 2009 r., VII SA/Wa 1862/08). Postępowanie administracyjne jest bowiem postępowaniem dwuinstancyjnym, co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem I instancji podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem II instancji. Istotą zaś postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy w pierwszej kolejności wezmą pod uwagę treść art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Następnie jeżeli uznają, że nie ma on zastosowania w sprawie wydadzą odpowiednie orzeczenie po merytorycznym rozpatrzeniu i zakończeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o przyznanie wskazanych w nim świadczeń rodzinnych, stosując przy tym powyższe wskazania Sądu. Tok przeprowadzonego postępowania i proces myślowy organu, jak i analiza przepisów prawnych krajowych i unijnych, znajdzie odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku, o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.