II SA/Gl 1355/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 6 lipca 2022 r. nr SKO.IV/424/744/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 6 czerwca 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr SKO.IV.424/2888/779/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej uchyliło decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 30 czerwca 2021 r. nr [...] i przyznało E. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Następnie decyzją z dnia 17 listopada 2022 r. nr SKO. IV/424/3636/l 045/2021 Kolegium stwierdziło nieważność swojej decyzji z dnia 23 sierpnia 2021 r. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr: [...] Burmistrz Miasta Z. uznał, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie w związku z opieką nad matką w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 listopada 2021r. w łącznej wysokości 13 797 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Ustawowe odsetki za opóźnienie na dzień wpłaty zadłużenia wynoszą: 565,93zł. W dniu 27 kwietnia 2022r. strona wpłaciła na konto MOPS Z. kwotę w wysokości 13 797 zł. W dniu 12 maja 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek pełnomocnika strony o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia 6 czerwca 2022 r. nr: [...] Burmistrz Miasta Z. odmówił umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że gospodarstwo domowe strony obejmuje 3 dorosłe osoby. Strona jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, natomiast mąż strony uprawniony jest do renty ZUS oraz renty z zagranicy. Matka strony uprawiona jest do emerytury. Łączny dochód rodziny za kwiecień 2022r. wyniósł 7 259,79 zł. Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Strona ponosi stale obciążenia finansowe, tj. opłaty za energię, gaz, wodę oraz leki. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 2 419,93 zł. Organ wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty ustawowych odsetek za opóźnienie, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Nie ulega wątpliwości, że szczególnie uzasadnione przypadki stanowiące podstawę umorzenia należności wraz z odsetkami za opóźnienie są związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną i powinny być nadzwyczajne, w następstwie których sytuacja ulega znacznemu pogorszeniu, co prowadzi do ciężkich strat dla rodziny, powoduje zagrożenie dla możliwości dalszej egzystencji rodziny albo że uniemożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb rodziny. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła Burmistrzowi Miasta Z. naruszenie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, co nie uzasadnia umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w pełni podzielając jego ustalenia i wywiedzione z nich skutki prawne. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Bielsku – Białej naruszenie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, co nie uzasadnia umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. Podniesiono, że do rażącego naruszenia prawa, w związku z przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego nie doszło z winy strony. Nie ukrywała ona faktu pobierania emerytury. W takich okolicznościach uzasadnionym jest zastosowanie instytucji umorzenia odsetek od świadczeń nienależnie pobranych określonej w art. 30 ust. 9 u. ś. r. Choć przepis ten wskazuje, iż organ właściwy może umorzyć kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami a nie zaś same odsetki, to stwierdzić należy, iż skoro ustawodawca dopuścił umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami, to tym bardziej możliwe jest umorzenie jedynie kwoty odsetek. Jak wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: 1 SA/Wa 2454/20: "Należy zatem przyjąć, że skoro ustawodawca zezwala na umorzenie całości należności łącznie z odsetkami, to argumentom a maiori ad minus dopuszczalne jest umorzenie także samych odsetek." W odniesieniu do stanowiska organu w zakresie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny stwierdzić należy, iż określenie to zastosowane w art. 30 ust. 9 u. ś. r. nie ma charakteru zamkniętego i może mieć ono zastosowanie do wielu stanów faktycznych. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) "organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Organ administracji publicznej, który wydał decyzję o pobraniu nienależnego świadczenia rodzinnego uprawniony jest do wydania decyzji, mocą której umorzy kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami, odroczy termin płatności lub rozłoży na raty. Podjęcie takiej decyzji wymaga wystąpienia szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Dostrzec należy, że w omawianym zakresie ustawodawca wykorzystał pojęcie niedookreślone odnosząc je do szczególnej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Interpretację tego pojęcia niedookreślonego prawodawca pozostawił organowi administracji mającemu podjąć decyzję w konkretnej sprawie. Tym samym dopiero w odniesieniu do realiów występujących w danym, konkretnym przypadku przywoływany organ administracji publicznej uprawniony będzie do nadania temu pojęciu stosownego znaczenia. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć i tę okoliczność, że przedmiotowa decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a zatem nawet uznanie, że w danej konkretnej sprawie występuje szczególna uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny nie oznacza, że podjęta zostanie dla wnioskodawcy pozytywna decyzja. Należy przyznać, iż użyte we wspomnianym przepisie określenie "sytuacji rodziny" odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej. Jednakże na gruncie rozpatrywanej sprawy należy mieć świadomość w jakiej sytuacji doszło do pobrania nienależnego świadczenia. Nastąpiło to bez wątpienia bez jakiejkolwiek winy po stronie skarżącej. To Samorządowe Kolegium Odwoławcze, z rażącym naruszeniem prawa przyznało jej świadczenie pielęgnacyjne. Z jej również inicjatywy zostało wszczęte postępowanie nieważnościowe, a po ustaleniu, że świadczenie zostało nienależnie pobrane, w terminie 2 dni od wydania decyzji przez organ I instancji – zwróciła całą sumę świadczenia. Biorąc pod uwagę powyższe dodatkowe "karanie" strony, która w istocie zachowała się wzorowo, odsetkami, zdaje się naruszać zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), czy też zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Dlatego też organ I instancji, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, powinien choć podjąć próbę rozważnie, czy w istniejącym stanie prawnym nie jest zasadnym umorzenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na podnoszone w odwołaniu i skardze okoliczności. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji powinien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu.