I OW 134/20

SENTENCJA Dnia 19 listopada 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Olga Żurawska-Matusiak, Sędzia NSA: Elżbieta Kremer, Zbigniew Ślusarczyk (spr.), Sędzia NSA:, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem K. a Burmistrzem G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez R. P. postanawia: wskazać Burmistrza G. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Burmistrz K. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Burmistrzem G. w przedmiocie żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez R. P., przez wskazanie Burmistrza G. jako właściwego w sprawie. W uzasadnieniu powołano się na art. 1a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując, że Burmistrz K. nie wydawał decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ani w żaden sposób nie uczestniczył w ich wydawaniu. Organem orzekającym w pierwszej instancji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego był Burmistrz G. i tylko on jest uprawniony do żądania wykonania tych decyzji. W odpowiedzi na wniosek działający z upoważnienia Burmistrza G. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wskazał, że postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten odnosi się w ocenie organu do wszelkich świadczeń z zakresu funduszu alimentacyjnego i nie ogranicza uprawnień organu właściwego wierzyciela tylko do kwestii dotyczących przyznania bądź wypłacania świadczeń z funduszu. Zdaniem organu skoro osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń mieszka obecnie w miejscowości K. w gminie K., to organem właściwym do dalszego prowadzenie postępowania jest Burmistrz K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej - art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z nich uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej właściwości w sprawie żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez R. P. W niniejszej sprawie decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] uznano wypłacone w okresie od 1 lutego 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2 800 zł przyznane R. P. - za świadczenia nienależnie pobrane i orzeczono o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] zmieniono powyższą decyzję w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami i orzeczono, że ustalona do zwrotu kwota zostaje rozłożona na raty. Obydwie decyzje zostały wydane w pierwszej instancji przez Burmistrza G. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 23 ust. 6 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.) nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do art. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) dalej zwanej "u.p.e.a." ustawa ta określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2, a także prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot, uprawniony do wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Konkretyzacja pojęcia wierzyciela zawarta została w art. 5 u.p.e.a., który przewiduje w § 1 pkt 1), że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest - w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego - właściwy do orzekania organ I instancji, z zastrzeżeniem pkt 4 i 4c (które nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie). Z przepisu tego wprost wynika, że wierzycielem w takich sytuacjach jest ten sam organ, który jest właściwy do orzekania w pierwszej instancji, czyli do wydania decyzji lub postanowienia, z którego dany (dochodzony) obowiązek wynika. Właściwym organem do orzekania w sprawie zobowiązania R. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego był Burmistrz G. i to on może występować w postępowaniu egzekucyjnym jako wierzyciel w zakresie egzekucji należności wynikających z tego zobowiązania. Ustawodawca nie przyznaje funkcji wierzyciela organowi, który stał się właściwym dla osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu już po wydaniu decyzji przez inny organ, podobnie jak nie przewiduje wstąpienia w miejsce wierzyciela (organu uprawnionego do wydania decyzji w I instancji, który przestał być organem właściwym dla zobowiązanego) w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego - por. wyrok NSA z 11.05.2018 r. II FSK 1661/17. Skoro w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to tym samym nie można zgodzić się z Burmistrzem G., że w sprawie ma zastosowanie art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten reguluje co prawda właściwość organów orzekających w sprawach przyznania wszelkich świadczeń z zakresu funduszu alimentacyjnego i nie ogranicza uprawnień organu właściwego wierzyciela tylko do kwestii dotyczących przyznania bądź wypłacania świadczeń z funduszu ale również do orzekania o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, ale nie organów właściwych do egzekucji nałożonych obowiązków. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a. wskazał Burmistrza G. jako organ właściwy w sprawie.