II SA/Ol 769/20

SENTENCJA Dnia 22 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2020 roku sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE K.G. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu 20 maja 2020 r., wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – N.G. . Jednocześnie strona oświadczyła, że pobiera zasiłek dla opiekuna. Decyzją z dnia "[...]"r., Burmistrz Miasta i Gminy odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą negatywnego rozstrzygnięcia jest fakt, że nie dało się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki strony. Zatem, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.". Ponadto, strona jest uprawniona i pobiera zasiłek dla opiekuna, z którego nie zrezygnowała. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze , umożliwiło stronie przedłożenie informacji świadczących o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia "[...]" r., zmienionej decyzją z dnia "[...]"r., przyznającej K.G. zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką N.G.. Rozstrzygnięcie powinno posiadać przymiot ostateczności. W dniu 28 lipca 2020r., wnioskodawca nadesłał kopię decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia "[...]"r. o zakończeniu z dniem 1 lipca 2020 r. realizacji decyzji z dnia "[...]" oraz decyzji zmieniającej z dnia "[...]"r., przyznającej stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką N.G.. Do decyzji załączono oświadczenie strony o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]"r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, matką - od dnia 1 lipca 2020 r. na czas nieokreślony. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 i 1b i art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. oraz wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2012 r., N.G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia wynika również, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wymaga ona stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Kolegium wskazało również, że z wywiadu środowiskowego wynika, że strona sprawuje opiekę nad matką od kilkunastu lat. Matka strony ma cukrzycę insulinozależną, choroby krążenia, nadciśnienie, reumatyzm, zwyrodnienie stawów, zaniki pamięci, zawroty głowy. Fakt sprawowania opieki nad matką przez stronę nie budzi wątpliwości. Kolegium wskazało też, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podkreśliło, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy wskazał również, że wnioskodawca jest uprawniony podmiotowo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką, która jest wdową. Wskazując na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od 1 lipca 2020 r., to jest od dnia skutecznej rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano na stałe, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało na stałe. W skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W ocenie strony, organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zdaniem strony, nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawcę wyrażony w dniu złożenia wniosku do organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie wyjaśnić należy, że złożona skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący nie zażądał w zakreślonym terminie przeprowadzenia rozprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem skarżącego fakt, że we wniosku o przyznanie świadczenia wniósł on o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia oznacza, że skarżący dokonał wyboru świadczenia i nie może zostać pozbawiony świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku. Natomiast w ocenie organu odwoławczego, wnioskowane świadczenie należało przyznać nie od dnia złożenia wniosku, ale od dnia uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i zaprzestaniu dalszej realizacji wypłat tego świadczenia, tj. od miesiąca lipca 2020 r. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem jeżeli osoba sprawująca opiekę ma prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przedmiotowej sprawie skarżącemu przysługiwał zasiłek dla opiekuna przyznany decyzją z dnia "[...]"r. Decyzja wydana w tym przedmiocie funkcjonowała w obrocie prawnym w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący, we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 20 maja 2020 r., oświadczył, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania, wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania zasiłku dla opiekuna. Był to więc wniosek warunkowy. Tymczasem, z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, że fakt, iż osoba ma prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym, w ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Dopóki bowiem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której uprawnionemu przysługiwałoby więcej niż jedno - wybrane przez niego - świadczenie, a więc w istocie wyłącza on możność przyznania uprawnionemu dwóch lub większej liczby świadczeń. Także regulacja art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy tego, że w zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W ocenie Sądu, z powołanych przepisów należy zatem wywieść, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego z art. 10 u.ś.r. lub zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania dwóch lub większej liczby świadczeń. Z powyższego wynika, że strona w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Zatem, nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Tym samym, prawidłowo Kolegium przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką na okres od 1 lipca 2020 r. na stałe. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący bowiem dopiero w dniu 28 lipca 2020 r. przedłożył decyzję organu pierwszej instancji z dnia "[...]"r. o zakończeniu z dniem 1 lipca 2020 r. realizacji decyzji "[...]"r., oraz decyzji zmieniającej z dnia "[...]" r., przyznającej stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką N.G.. Od tej daty nie występowały więc przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma też podstaw do odwoływania się - jak uczynił to skarżący - do postanowień art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wskazać należy, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. "Ustala się" oznacza, że muszą być ustalone wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Sąd podziela jednocześnie stanowisko Kolegium, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji – zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.