II SA/Rz 978/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. S. i A. S. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą "[...] s.c." z siedzibą w [...] na decyzję Komendanta Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Komendanta Oddziału Straży Granicznej na rzecz skarżących P. S. i A. S. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" solidarnie kwotę 640 zł /słownie: sześćset czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej (dalej: "Komendant"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm., dalej: "u.t.d."), po rozpatrzeniu odwołania A.S. i P.S. – wspólników spółki cywilnej "A" w [...] (dalej: "Skarżący") od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] (dalej: "Organ I instancji") nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. w sprawie nałożenia kary pieniężnej w łącznej wysokości 4.000 zł – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że w dniu 17 kwietnia 2020 r. funkcjonariusze Straży Granicznej w [...], na przejściu wjazdowym do RP dokonali kontroli zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego nr rej. [...] i naczepy ciężarowej nr rej. [...], którego kierowcą był obywatel Ukrainy. Pojazdem wykonywany był międzynarodowy przewóz drogowy z Ukrainy do Polski. W czasie kontroli stwierdzono, że zarówno ciągnik samochodowy, jak i naczepa ciężarowa nie posiadają aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego zdatność do ruchu drogowego, wymaganego przepisem art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm., dalej: "p.r.d."). Sporządzony na tę okoliczność protokół nr [...] wraz z załącznikiem został podpisany przez kierowcę bez uwag. Na tej postawie Organ I instancji decyzją nr [...], na podstawie art. 92a ust. 1 i załącznika nr 3 lp. 9.1. u.t.d., wymierzył karę – po 2.000zł za każdy pojazd, łącznie 4.000zł. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżących, w którym wskazano na przeszkody w wykonaniu badań technicznych związane z pandemią koronawirusa oraz dołączono badania techniczne wykonane w dniu 20 kwietnia 2020 r., Komendant utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podzielając ustalenia faktyczne wskazał, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego a decyzja odpowiada wymaganiom art. 107 § 3 K.p.a. Również zgodził się z dokonaną subsumcją prawa materialnego, nie dopatrując się wystąpienia okoliczności egzoneracyjnych. W okresie od 14 marca do 20 marca 2020 r. na terenie RP obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego, wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 433), od dnia 20 marca 2020 r., stan epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. - Dz.U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.). Na podstawie art. 15zzzx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, w przypadku upływu terminu badania technicznego pojazdu, którego właścicielem lub posiadaczem jest osoba przebywająca na obowiązkowej kwarantannie lub poddana leczeniu z powodu COVID-19, przedłużono ważność badanie technicznego przez okres 7 dni od zakończenia leczenia lub kwarantanny, jedynie w celu umożliwienia wyjazdu na wykonanie nowego badania technicznego. Regulacja ta, w ocenie Komendanta, wyłącza możliwość powoływania się na szczególną sytuację wywołaną pandemią. Jednocześnie Komendant nie podzielił argumentów odwołania, jakoby istniały trudności w przeprowadzeniu badań technicznych, gdyż przepisy nie zawieszały działalności stacji diagnostycznych. W tym stanie sprawy za zasadne uznał wymierzenie kary pieniężnej w łącznej kwocie 4.000zł. W skardze Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i pozostającej w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowy pojazd z naczepą wjechał na terytorium Ukrainy w dniu 18 marca 2020 r. o godz. 18,00. Na terytorium Ukrainy rozładunek nastąpił w dniu następnym, tj. 19 marca o godz. 16,00, natomiast z w dniu 20 marca 2020 r. zamknięte zostały granice z powodu stanu epidemii. Powrót był więc niemożliwy, gdyż kierowca pojazdu był Ukraińcem i nie mógł wyjechać z Ukrainy, gdyż w tamtym czasie jedynie obywatele Polski mogli przekraczać granice. Podjęte przez Skarżących próby zamienienia kierowcy okazały się niemożliwe. Z dniem 26 marca 2020 r. upłynął termin ważności badań technicznych. Stąd też wjazd z powrotem na terytorium RP po dokonaniu załadunku w dniu 17 kwietnia 2020 r. nastąpił w czasie, gdy pojazd nie miał ważnych badań technicznych. W związku z sytuacją spowodowaną stanem epidemii Skarżący nie mogą ponosić odpowiedzialności skutkującej wymierzeniem kary. W odpowiedzi na skargę Komendant wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. W dniu 18 marca 2020 r. zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego i naczepy ciężarowej, którego kierowcą był obywatel Ukrainy, wjechał na terytorium Ukrainy. Pojazdem wykonywany był międzynarodowy przewóz drogowy. Zarówno ciągnik samochodowy, jak i naczepa miały wykonane badania techniczne z terminem ważności do dnia 26 marca 2020 r. Z dniem 20 marca 2020 r., w związku z ogłoszonym stanem epidemii, na terenie RP wprowadzono szereg ograniczeń sposobu przemieszczania, w tym w zakresie przekraczania granic. Opisany pojazd po dokonaniu załadunku wjechał z powrotem z Ukrainy na terytorium RP w dniu 17 kwietnia 2020 r. a więc w czasie, gdy nie miał ważnych badań technicznych. W związku z brakiem badań, organy nałożyły na Skarżących karę pieniężną w łącznej kwocie 4.000zł. Decyzja Komendanta stanowi przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 92a ust. 1 u.t.d. Zgodnie z tym przepisem, podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie. Nie wskazując pozostałych unormowań potwierdzających wysokość nałożonej łącznej kary przywołać należy przepis, który wyłącza odpowiedzialność przewoźnika. W myśl art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. W orzecznictwie wskazuje się, że zastosowanie powyższego przepisu wymaga, aby zaistniały okoliczności wskazujące na to, że skarżący wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a także, aby naruszenie to nastąpiło na skutek zdarzeń i okoliczności, których Skarżący nie mógł przewidzieć, a które to okoliczności skarżący winien wykazać. Przepis powyższy, odnosi się do sytuacji wyjątkowych, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. II GSK 3410/17). III. W realiach sprawy Komendant, wskazując art. 15zzzx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, wykluczył możliwość powoływania się na szczególną sytuację wywołaną pandemią. Jednocześnie przywołując poglądy orzecznictwa podkreślił, że ciężar udowodnienia okoliczności egzoneracyjnych spoczywa na przedsiębiorcy. Argumentacja ta, w ocenie Sądu, przy zgromadzonym materiale dowodowym, nie stanowi dostatecznej podstawy do odmowy zastosowania przepisu wyłączającego odpowiedzialność przewoźnika. Przede wszystkim wskazany w zaskarżonej decyzji art. 15zzzx ustawy z dnia 2 marca 2020 r. dotyczy modelowej sytuacji. W stanie faktycznym wypełniającym hipotezę tej normy, postępowanie w sprawie nałożenia kary w ogóle nie powinno być wszczęte a wszczęte podlegałoby umorzeniu. Zatem nie jest to argument przemawiający za odstąpieniem od wymierzenia kary. Z kolei poglądy orzecznictwa dotyczące ciężaru dowodu, aczkolwiek trafne, w realiach rozpoznawanej sprawy nie do końca mogą być wyznacznikiem odmowy zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Otóż wskazać należy, że wprowadzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w Rozdziale 2 "Ograniczenia określonego sposobu przemieszczania się" oraz w Rozdziale 4 "Ograniczenia funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy", nigdy nie miały miejsca w wolnej Polsce. Epidemia, to stan nieprzewidywalny, biorąc pod uwagę zarówno zakres ograniczeń, jak i natychmiastowy tryb ich wprowadzania. Zatem wprowadzane "z dnia na dzień" ograniczenia nie tylko mogą uzasadniać wyłączenie odpowiedzialności przewoźnika, ale nakazują teżnieco odmiennie spojrzeć na ciężar dowodu przyczyn egzoneracyjnych. Na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdzenie to ma szczególne znaczenie, jeśli się weźmie pod uwagę wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego przez kierowcę będącego obywatelem Ukrainy. W przypadku kierowcy będącego obywatelem RP, fakt ten najprawdopodobniej byłby obojętny przy przekraczaniu granicy. Jednakże dla obywatela Ukrainy, przy istniejących ograniczeniach i utrudnieniach związanych z COVID-19 również na terenie tego kraju, wejście w życie na terenie RP rozporządzenia z dnia 20 marca 2020 r. stworzyło dodatkowo nową, nieprzewidywalną sytuację. Zatem wyjaśnienia wymaga, jaka bezpośrednio po wprowadzonych w Polsce w dniu 20 marca 2020 r. ograniczeniach była praktyka organów straży granicznej dla obywatela Ukrainy chcącego przekroczyć granicę z Polską. Również istniejąca w tym czasie sytuacja w zakresie funkcjonowania gospodarki na Ukrainie (załadunek towaru) może mieć znaczenie dla oceny przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. W rozpoznawanej sprawie takie ustalenia nie zostały przeprowadzone w ramach podnoszonych przez Skarżących okoliczności mających wyłączać ich odpowiedzialność za brak ważnych badań technicznych zespołu pojazdów w dacie powrotnego przekraczania granicy z Ukrainy do Polski. Stąd też wobec podnoszenia okoliczności egzoneracyjnych organy orzekające w sprawie winny podjąć działania w celu wyjaśnienia czy w sprawie tej zaistniały takie okoliczności wyłączające odpowiedzialność. Wszystko to prowadzi do wniosku, że postępowanie przeprowadzono z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji wymierzenie kary pieniężnej było przedwczesne. Rozpoznając ponownie odwołanie organ, przy uwzględnieniu twierdzeń zawartych w odwołaniu Skarżących oraz w skardze, uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym i rozważy, czy doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności był w stanie przewidzieć, że wyjeżdżając z terytorium RP w dniu 18 marca 2020 r. nie będzie mógł wrócić z załadunkiem do Polski przed dniem 26 marca 2020 r., a więc przed datą utraty ważności badań technicznych ciągnika samochodowego i naczepy. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Orzeczenie o kosztach ma oparcie w art. 200 P.p.s.a.