I OZ 1646/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 671/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. 2 UZASADNIENIE W dniu 25 czerwca 2015 r. (data prezentaty) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trzema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m kw. Podał, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a dochód jego rodziny wynosi 0 zł. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz sądowy oddalił ów wniosek, a w uzasadnieniu wskazał, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Odnośnie natomiast żądania ustanowienia adwokata referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał jego zasadności w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Na mocy zarządzenia z dnia 31 lipca 2015 r. wezwano skarżącego o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata; udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz lub innych; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 9 sierpnia 2015 r., w którym podał, że nie pracuje i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, a o kopie decyzji Sąd powinien się zwrócić do MOPS-u w T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym postanowieniem umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) oraz odmówił przyznania Z. Ś. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2). W jego uzasadnieniu - powołując się na art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - stwierdził, że umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało z faktu, iż niniejsza sprawa należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej, co gwarantuje skarżącemu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd Wojewódzki stwierdził, że na skarżącym ciążył obowiązek rzetelnego wykazania, iż jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z. Ś. nie przedstawił jej w sposób należyty i przekonujący. Nawet bowiem pomimo skierowanego do niego wezwania nie nadesłał wymaganych przez Sąd dokumentów. Przedstawione przez niego w formie szczątkowej informacje w tym zakresie uniemożliwiały rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec braku możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Za niewiarygodne przy tym Sąd Wojewódzki uznał twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje on żadnego dochodu. Brak było bowiem podstaw aby uznać, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Z. Ś. w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu zakwestionował jego prawidłowość i zasadność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd Wojewódzki słusznie uznał za bezprzedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów finansowych. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd I Instancji - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie Z. Ś. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 41 m kw., nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych oraz on i jego rodzina nie uzyskuje żadnych dochodów, brak jest materiału do oceny zasadności żądania. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej czyniło trafnym wezwanie go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej, nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przerzucając na Sąd obowiązek ich uzyskania od organów administracji publicznej. Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał w sposób rzetelny, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. ----------------------- 4