II SA/Wa 368/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [....] miasta [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania na listę najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu miasta [...] stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały UZASADNIENIE Zaskarżoną w niniejszej sprawie uchwałą z [...] października 2019 r. nr [...] Zarząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy (dalej: "organ"), działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1817), § 50 ust. 1 i § 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2018 r., poz. 8814), § 6 pkt 8 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r., poz. 6725) oraz § 22 ust. 5 i § 24 ust. 1 uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2009 r. Nr 132, poz. 3937 ze zm.; dalej: "uchwała z 9 lipca 2009 r."), odmówił zakwalifikowania i umieszczenia M. W. (dalej: "skarżący") na liście osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały podano, że w dniu [...] grudnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o najem lokalu socjalnego. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z zaświadczeniem z Aresztu Śledczego w [...] z [...] lipca 2017 r., jest on osobą pozbawioną wolności i aktualnie przebywa w tamtejszej jednostce penitencjarnej, a przewidywany koniec odbywania kary przypada na [...] lutego 2021 r. Skarżący znaczną część swojego życia spędził w więzieniu, zasiedlał również [...] klatki schodowe, piwnice itp., a także wynajmował różne pokoje w lokalach, przy czym nie jest w stanie tego wykazać. Powołując się na § 22 ust. 1 uchwały z [...] lipca 2009 r., organ podniósł, iż ostatnim miejscem faktycznego zamieszkiwania skarżącego był lokal nr [...] przy ul. [...] w W., który stanowi własność jego ojca. Lokal ten składa się z trzech pokoi o powierzchni użytkowej 58,59 m kw., w tym powierzchni mieszkalnej 39,48 m kw. Ojciec skarżącego wskazał, że w przedmiotowym lokalu zamieszkuje łącznie pięć osób, tj. ojciec skarżącego oraz siostra skarżącego z mężem i dwójką dzieci. Na jedną osobę w lokalu przypada zatem 7,90 m kw. Z kolei z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z [...] sierpnia 2019 r. (w której zasobach znajduje się omawiane mieszkanie) wynika, iż w oświadczeniu z [...] listopada 2018 r. o liczbie osób zamieszkałych w ww. lokalu podano jedną osobę. Podczas wizji lokalowej przeprowadzonej [...] sierpnia 2019 r. w mieszkaniu przebywał tylko ojciec skarżącego. W oświadczeniu z [...] lipca 2019 r. skarżący wskazał, że w okresie poddawanym analizie, nie uzyskiwał żadnych dochodów. Według zaświadczenia wystawionego [...] grudnia 2018 r. przez Zakład Karny w K., skarżący nie był zatrudniony ani odpłatnie ani społecznie. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. Warszawy w piśmie z [...] sierpnia 2019 r. poinformował, iż skarżący w 2007 r. i 2010 r. był objęty pomocą w formie pracy socjalnej. Ponadto w sierpniu 2007 r. otrzymał pomoc finansową w postaci zasiłków celowych oraz pomoc rzeczową w formie gorącego posiłku w punkcie żywieniowym. W oparciu o powyższą argumentację, organ na mocy § 22 ust. 5 uchwały z [...] lipca 2009 r. uznał za zasadne odmówić zakwalifikowania i umieszczenia skarżącego na liście osób oczekujących na najem socjalny lokalu z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. Wniosek skarżącego o najem lokalu socjalnego został negatywnie zaopiniowany [...] września 2019 r. na posiedzeniu Komisji Mieszkaniowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę organu z [...] października 2019 r., skarżący podniósł, że z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. został wyrzucony i wymeldowany. Od 1999 r. nie utrzymuje kontaktu z ojczymem, który – dzięki adoptowaniu skarżącego i jego siostry – otrzymał ww. lokal. Dla skarżącego nie do przyjęcia jest sytuacja, w której – jak wykazała wizja lokalna - jego ojczym mieszka sam w lokalu o powierzchni prawie 60 m kw., a on nie może starać się o lokal o najmniejszym metrażu; tuła się po klatkach schodowych, piwnicach i autobusach. Wydanie zaskarżonej uchwały zdegradowało skarżącego społecznie, wypchnęło poza "margines", odebrało mu możliwość rozpoczęcia "zwykłego i godnego" życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej uchwale. Dodał, iż ojciec skarżącego (podczas wizji lokalowej w dniu [...] sierpnia 2019 r.) oświadczył, że doznał wiele przykrości od syna i nie widzi możliwości jego powrotu do mieszkania, z którego został wymeldowany "w nieznane" ok. 20 lat temu. Ojciec nie ma kontaktu z synem; czasami docierają do niego informacje o pobytach syna w różnych zakładach karnych. Według organu, sam fakt stwierdzenia przez skarżącego, że pozostaje w konflikcie z ojcem nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, iż nie może zamieszkiwać wraz z ojcem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona uchwała została wydana z istotnym naruszeniem prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w uchwale w składzie 7 sędziów z 21 lipca 2008 r., sygn. akt I OPS 4/08 stwierdził, iż uchwała zarządu dzielnicy odmawiająca zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego z zasobu gminy, jest innym niż prawo miejscowe aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Ponadto uznał, że jest to rozstrzygnięcie indywidualne, gdyż rozstrzyga, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb lokalowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi uchwała z [...] lipca 2009 r. zawierająca zarówno przepisy materialne, jak i procesowe – akt ten reguluje tryb podejmowania uchwały indywidualnej, jak również faktyczne podstawy jej podjęcia. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w postępowaniu poprzedzającym zakwalifikowanie do umieszczenia na liście osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy, nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") dotyczące wydawania decyzji administracyjnych, chociaż w art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611) ustawodawca określił działania organu gminy jako "rozpatrywanie i załatwianie" wniosków o najem lokali, co wyraźnie nawiązuje do pojęć z zakresu procedury administracyjnej (vide wyrok NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 997/09). Nie oznacza to jednak, iż organ podejmujący uchwałę w przedmiocie umieszczenia na liście osób do zawarcia umowy najmu jest zwolniony z rzetelnego przeprowadzenia postępowania, udokumentowania okoliczności tego postępowania oraz wskazania kompletnego uzasadnienia swojego stanowiska (vide wyrok NSA z 24 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 991/17). Negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego, jak wynika z treści zaskarżonej uchwały, oparto na § 22 ust. 5 uchwały z [...] lipca 2009 r. Zgodnie z tym przepisem, odmowa złożenia oświadczeń i dokumentów, o których mowa w ust. 1, potwierdzenie w nich nieprawdy, odmowa złożenia oświadczeń bądź dokumentów umożliwiających przeprowadzenie analizy, o której mowa w ust. 2, jak również informacje uzyskane w toku analizy, o której mowa w ust. 2, mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania wniosku. Użyte w tym przepisie sfomułowanie "mogą stanowić podstawę odmowy" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zakwalifikowania wniosku zależy od uznania organu. Zatem każdy przypadek powinien być przez organ oceniony indywidualnie przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Przedmiotem oceny w ramach procedury określonej w przepisach uchwały z [...] lipca 2009 r. jest sytuacja życiowa i materialna osoby ubiegającej się o umieszczenie na liście osób do zawarcia umowy najmu, w tym takie okoliczności faktyczne jak zamieszkiwanie danej osoby w lokalu pod konkretnym adresem. Zatem na organie ciążył obowiązek poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie sytuacja życiowej i materialnej skarżącego, a następnie dokonania szczegółowej oceny stanu faktycznego przez pryzmat przepisów uchwały z [...] lipca 2009 r. Oczywistym jest też to, że efekt powyższych działań organu powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały. Uzasadnienie winno zawierać zarówno stanowisko organu odnośnie ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego. W ocenie Sądu, organ nie uczynił zadość temu obowiązkowi w przedmiotowej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały jest bardzo chaotyczne i nie poddaje się kontroli sądowej. Składa się z poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, bez dokonania ich analizy czy wywiedzenia z nich wniosków. Nie jest jasne i klarowne, jakie konkretnie ustalenia faktyczne i prawne legły u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia organu. Można jedynie domyślać się, że chodzi o lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w W., stanowiący własność ojca (bądź ojczyma) skarżącego (co wskazywałoby na § 22 ust. 2 pkt 5 uchwały z [...] lipca 2009 r. jako podstawę prawną rozstrzygnięcia). Jednakże organ pominął istotne oświadczenie wyżej wymienionego, który podał, że nie widzi możliwości zamieszkiwania ze skarżącym, od którego on i inni członkowie rodziny doznali wiele przykrości. Dlatego ponad 20 lat temu wymeldował skarżącego z przedmiotowego lokalu. Dopiero w odpowiedzi na skargę (która nie podlega kontroli Sądu) organ wskazał, iż konflikt skarżącego z ojcem nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżący nie może zamieszkiwać wraz z ojcem. Zatem organ nie przeanalizował w ogóle przesłanki "możliwości zamieszkania" skarżącego w lokalu ojca. W sprawie wiadomo jedynie, że ojciec (czy raczej ojczym) skarżącego jest właścicielem lokalu o powierzchni użytkowej 58,59 m kw., składającego się z trzech pokoi oraz, że do opłat została zgłoszona jedna osoba. Zdaniem Sądu, przesłanka "możliwości zamieszkania" nie oznacza jedynie nakazu uwzględnienia przy ocenie jej występowania metrażu powierzchni użytkowej i mieszkaniowej lokalu, na co wyłącznie powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, ale również konieczność rozważenia uwarunkowań interpersonalnych, społecznych, zdrowotnych. Tymczasem organ nie poczynił żadnych ustaleń w tym zakresie. W szczególności nie ustalił, czy ze względu na relacje ojca z synem, który popadł w konflikt z prawem, rzeczywiście możliwe jest zamieszkanie skarżącego w ww. lokalu. Z oświadczenia ojca skarżącego wynika, że nie wyraża na to zgody. Nie jest wprawdzie tak, że brak zgody właściciela mieszkania automatycznie eliminuje możliwość powołania się przez organ na przesłankę z § 22 ust. 2 pkt 5 lit. b uchwały z [...] lipca 2009 r, ale nie do zaakceptowania jest też sytuacja, w której organ nie bada i nie rozważa możliwości realnego zamieszkiwania osoby ubiegającej się o najem lokalu w mieszkaniu będącym w dyspozycji osób wymienionych w tym przepisie. Przed wydaniem zaskarżonej uchwały organ powinien przeprowadzić ocenę możliwości zamieszkania skarżącego w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jego ojca. Organ powinien również rozważyć podnoszone przez skarżącego argumenty, że w ww. lokalu nie jest zameldowany i nie mieszka w nim od 20 lat, jest bezdomny, a po odbyciu kary chce powrócić do społeczeństwa, znaleźć pracę i rozpocząć "normalne" życie. W tym celu jednak, jak podkreślał skarżący, niezbędne jest uzyskanie lokalu, w którym będzie mógł zaspokoić potrzeby mieszkaniowe. W świetle powyższego, Sąd stwierdza, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ noszą cechy dowolności, co prowadzi do wniosku, że naruszona została zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej. Ponownie rozpatrując sprawę, organ weźmie pod uwagę dokonaną powyżej ocenę prawną i w sposób jednoznaczny ustali, czy skarżący spełnił przesłanki do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.