I GZ 338/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1883/18 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1883/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę G. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z 26 listopada 2018 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono stronie 24 grudnia 2018 r. Pismem z 27 grudnia 2018 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 19 lipca 2019 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z 15 października 2019 r. Z uwagi na powyższe, zarządzeniem z 21 października 2019 r. strona została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 listopada 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wraz z pismem z 5 listopada 2019 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w myśl art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: ppsa) Sąd odrzuca skargę, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należy wpis. W rozpoznawanej sprawie wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 26 listopada 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi doręczono stronie 5 listopada 2019 r. Termin do uiszczenia wpisu upływał zatem z dniem 12 listopada 2019 r. Wobec nieuiszczenia wpisu od skargi w zakreślonym terminie, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ppsa. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Pełnomocnik skarżącego wniósł również o przyznanie kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 ppsa sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Złożona w sprawie skarga jest pismem procesowym podlegającym opłacie. Zgodnie z art. 214 ppsa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (v. art. 239 § 1 pkt 1-3, art. 239 § 2 i art. 240 ppsa), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (v. art. 239 § 1 pkt 4 ppsa). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Na gruncie tej sprawy, bezsporną okolicznością jest, że strona nie uiściła wymaganego przepisami wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] września 2018 r., będąc prawidłowo powiadomiona o skutkach prawnych nieuzupełnienia tego braku formalnego skargi. Należy zauważyć, że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie zostało wydane 26 listopada 2018 r. Po złożeniu pismem z 27 grudnia 2018 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z 19 lipca 2019 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z 15 października 2019 r. Następnie zarządzeniem z 21 października 2020 r. strona została wezwana do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 listopada 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 5 listopada 2019 r. W takiej sytuacji siedmiodniowy termin do uiszczenia opłaty upłynął w dniu 12 listopada 2019 r. Skarżący nie uczynił zadość temu wezwaniu. Złożenie przez skarżącego w dniu 5 listopada 2019 r. ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy (które ostatecznie skutkowało zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych i przyznaniem pełnomocnika z urzędu – postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z 10 lipca 2020 r. i postanowienie Sądu z 3 września 2020 r.) nie miało wpływu na obowiązek uiszczenia wpisu w terminie zakreślonym w wezwaniu z 21 października 2019 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 26 listopada 2018 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy wywołuje skutki prawne dopiero z chwilą jego wniesienia, a więc nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała już obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II FZ 846/16). Innymi słowy, złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych po upływie terminu zakreślonego w zarządzeniu z 26 listopada 2018 r. nie mogło uchronić skarżącego przed ujemnymi następstwami niewykonania tego (prawomocnego) zarządzenia. Odnosząc się na koniec do zarzutu naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, należy stwierdzić, że w wyroku z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 22/11 (publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy – sam w sobie – jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji prawidłowo odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ppsa z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi w wyznaczonym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa. Stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.