II FZ 813/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 116/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 5 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z 5 listopada 2014 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, Skarżąca podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, a co za tym idzie, nie osiąga dochodów. Kondycja finansowa spółki związana jest z faktem, że prezes spółki został zatrzymany w toku postępowania przygotowawczego, a brak jest zatem osoby, która mogłaby prowadzić sprawy spółki. Strona skarżąca dodała nadto, że środki pieniężne jakie spółka posiadała na rachunkach bankowych zostały zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, a spółka nie posiada obecnie żadnego majątku (ruchomości, nieruchomości), który mogłaby sprzedać celem uzyskania wymaganej kwoty wpisu sądowego od skargi. Z zawartego we wniosku oświadczenia o majątku i dochodach spółki wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 30.000,00 zł; wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok (2014) wyniosła kwotę 13.809,89 zł, a odnotowana strata (za ostatni rok obrotowy według bilansu) kwotę 67.725,82 zł. Salda na dwóch rachunkach bankowych spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniosły 0 zł. Zgodnie z przedłożoną przez stronę dokumentacją finansową, spółka w 2014 r. odnotowała przychody netto w wysokości 2.564.134,72 zł, do końca lutego 2015 r. nie uzyskała żadnych przychodów ponosząc stratę w kwocie 16.786,16 zł. Na koniec lutego 2015 r. należności krótkoterminowe wynosiły 1.435.040,55 zł, a zobowiązania krótkoterminowe – 2.156.663,12 zł, zaś posiadane środki w kasie i na rachunkach – 16.183,59 zł. W grudniu 2014 r., oraz w styczniu i lutym 2015 r. spółka nie dokonała żadnej sprzedaży towarów i usług i poczyniła zakupy o wartości odpowiednio za 4.600 zł, 5.004 zł, 3,636 zł. Postanowieniem z 11 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesienia sprzeciwu sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który postanowieniem z 22 czerwca 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd administracyjny pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca spółka nie wykazała, by podjęła starania o uzyskanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych podkreślając jedynie, że ich nie posiada, a ostatni tok obrotowy zakończyła stratą, oraz że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na zatrzymanie prezesa zarządu spółki. Fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Reasumując, strona nie wykazała, by uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100,00 zł wykraczało poza możliwości płatnicze spółki, a tym samym, by odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała spółce prawo do sądu. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Spółka zarzuciła sądowi administracyjnemu pierwszej instancji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy wpadkowej, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a także błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2) P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia podejmowanego przez sąd administracyjny w postępowaniu incydentalnym w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 P.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia. Taka konstrukcja instytucji prawa pomocy w przypadku osoby prawnej determinuje także zakres kontroli instancyjnej sprawowanej w omawianym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA nie może wkraczać swym rozstrzygnięciem w sferę dyskrecjonalnych kompetencji przyznanych sądowi pierwszej instancji orzekającemu w przedmiocie wniosku. Poza zakresem postępowania zażaleniowego znajduje się w tym wypadku merytoryczna strona rozstrzygnięcia odmownego, a rozpoznanie zażalenia ogranicza się jedynie do kwestii proceduralnych, w szczególności prawidłowości poczynionych przez sąd ustaleń faktycznych czy zgodności uzasadnienia orzeczenia ze wzorcami określonymi w ustawie. Mając na względzie poczynione powyżej uwagi, kontrola instancyjna sprawowana przez NSA w niniejszej sprawie nie obejmuje swym zakresem w ogóle merytorycznej strony zaskarżonego postanowienia, i skupia się wyłącznie na jego aspektach proceduralnych. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie stwierdza w tym względzie, że Sąd pierwszej instancji nie uchybił żadnym przepisom postępowania, nie zachodzą zatem przesłanki do uwzględnienia zażalenia. Przede wszystkim rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej spółki, która doprowadziła Sąd pierwszej instancji do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, które odpowiada wszelkim wymogom sformułowanym w art. 141 § 4 P.p.s.a., znajdującym odpowiednie zastosowanie do postanowień na mocy art. 166 P.p.s.a. Sąd oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku złożonym przez spółkę oraz dokumentach do niego dołączonych, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, spółka osiągała wysokie przychody, które wykluczały możliwość uznania, że poniesienie kosztu wpisu od skargi przekracza jaj możliwości finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.