II SA/Sz 845/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy G. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 2 marca 2022 r., D. R., dalej jako "strona", "skarżąca", zwróciła się do Burmistrza Gminy G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – P. R.. Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – j.t.), dalej jako "k.p.a." i art. 17 (bez wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – j.t.), dalej jako "u.ś.r.", Burmistrz G. odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał dwa powody, które – w jego ocenie, uniemożliwiały przyznanie świadczenia. Stwierdził mianowicie, że niepełnosprawność brata strony powstała w wieku [...] lat, co stanowi negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto organ wskazał na okoliczność, iż brat strony jest żonaty, a zatem to na żonie w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek zapewnienia mu opieki. D. R. wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, podnosząc, że jej brat posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga stałej opieki. Po amputacji kończyny dolnej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, po zreferowaniu stanu faktycznego oraz przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. Kolegium nie podzieliło co prawda poglądu organu I instancji co do tego, że wiek brata skarżącej, w którym powstała niepełnosprawność, stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznało jednak, że organ ten prawidłowo uznał, iż osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do zapewnienia opieki bratu skarżącej jest jego żona. Odnośnie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., przywoływanego jako podstawa odmowy przyznania świadczenia, Kolegium wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle którego niespełnienie przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy zgodził się natomiast z zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wykładnią przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która doprowadziła do wniosku, że skoro brat strony jest żonaty, to opiekę w pierwszej kolejności powinna zapewnić mu żona, bez względu na panujące pomiędzy małżonkami stosunki. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę na to, że zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego zakres sprawowanej opieki nad bratem nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu nie istnieje także związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. D. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Kolegium, podnosząc że organ w uzasadnieniu decyzji powołuje się na to, że opiekę bratu powinna zapewnić żona, jednak jego sytuacja rodzinna się zmieniła – w dniu [...] lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w S. orzekł rozwód pomiędzy jej bratem i A. R.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, domagając się rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a przywołanej ustawy świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanych regulacji wynika zatem, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uwarunkowane posiadaniem przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacją przez opiekuna, który należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego, z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Przy czym związek pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki musi być ścisły i bezpośredni. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem nie za samo sprawowanie opieki, ale stanowi swego rodzaju ekwiwalent za utracone przez opiekuna zarobki. Inaczej mówiąc stanowi rekompensatę za brak możliwości podjęcia zatrudnienia, bądź konieczność rezygnacji z pracy w sytuacji, w której zakres opieki nad niepełnosprawnym wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową. Dalej wyjaśnić należy, że w świetle utrwalonego i przytaczanego w zaskarżonej decyzji orzecznictwa sądów administracyjnych jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, to w pierwszej kolejności obowiązek zapewnienia opieki ciąży na współmałżonku, chyba, że posiada on orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wówczas obowiązek zapewnienia opieki przechodzi na krewnych osoby wymagającej opieki według kolejności określonej przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a zatem w pierwszej kolejności będą to zstępni (dzieci), a w przypadku ich braku wstępni (rodzice), oraz rodzeństwo. W badanej sprawie ustalono, że skarżąca jest siostrą posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym P. R., a on sam pozostaje w związku małżeńskim. Trafnie zatem organy obu instancji uznały, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej. Sąd dostrzega jednak, że w dacie orzekania sytuacja osoby wymagającej opieki uległa zmianie – został wydany wyrok rozwiązujący jego małżeństwo, co oznacza, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się inne uprawnione osoby, w tym również jego siostra (dziecko skarżącego jest niepełnoletnie). Na gruncie badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że P. R. jest osobą wymagającą opieki, co wprost wynika z załączonego do akt orzeczenia o niepełnosprawności. Kwestią sporną pozostaje, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, przede wszystkim, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Z załączonych do akt dokumentów wynika, że skarżąca obecnie nie pracuje. W aktach znajdują się niepotwierdzone za zgodność z oryginałem kopie świadectwa pracy, z którego wynika, że była zatrudniona w okresie od 2 stycznia 1995 r. do 18 lutego 1995 r. oraz zaświadczenia z 28 lutego 2006 r., potwierdzającego, iż w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2000 r. i od 12 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r. otrzymywała zasiłek stały "z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski". Skarżąca była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, ale została wyrejestrowana z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa, jednak brak jest danych dotyczących okresu rejestracji. W ocenie Sądu dane te są niewystarczające do tego, aby na ich podstawie formułować kategoryczny wniosek, iż pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad bratem nie istnienie związek przyczynowo – skutkowy. Organ zaniechał ustalenia z czego skarżąca się utrzymywała, czy podejmowała próby znalezienia pracy, dlaczego po zakończeniu zatrudnienia w 1995 r. nie pracowała, jak długo sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, dlaczego po jej zakończeniu nie podjęła zatrudnienia. Ważnym będzie też uzyskanie pełnych danych z powiatowego urzędu pracy dotyczących skarżącej i historii jej rejestracji w tym urzędzie. Okoliczności te są istotne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i właściwej oceny przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Na obecnym etapie Sąd nie przesądza, czy świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać skarżącej przyznane, taka ocena zostanie dokonana przez organ po uzupełnieniu materiału dowodowego. Końcowo Sąd podziela wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdzają liczne (w tym również przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) wyroki sądów administracyjnych. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.