IV SA/Gl 177/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), Wójt Gminy K. orzekł o obowiązku zwrotu przez R.S. – dłużnika alimentacyjnego - należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla I. i S. S. za okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w wysokości 12.000,00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzją Wójta Gminy K. z [...]r. Nr [...] zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz I. i S. S. za okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., płatne do rąk przedstawiciela ustawowego – matki, A.S., w wysokości określonej w wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt. [...] w kwocie 1000,00 zł. miesięcznie. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela zobowiązany jest wydać decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną takich świadczeń. Ze względu na nieobecność dłużnika alimentacyjnego organ I instancji wystąpił do Sądu Rejonowego w C. o ustanowienie dla niego kuratora. Postanowieniem Sądu z dnia [...]r. sygn. akt. [...] kurator taki został ustanowiony w osobie adwokata – M.K., przy czym zakres jego uprawnień określono jako reprezentowanie nieobecnego R.S." w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o wydanie decyzji w sprawie zwrotu należności świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego". W odwołaniu z dnia 15 listopada 2011 r. kurator ustanowiony dla nieobecnego dłużnika alimentacyjnego wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zarzucając temu organowi uchybienia polegające na niewykonaniu dyspozycji art. 27 ust.7 pkt. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela powinien przekazać dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, zdaniem kuratora, po wydaniu decyzji nie może zostać konwalidowane zaniechanie organu polegające na braku zawiadomienia dłużnika alimentacyjnego oraz organu właściwego dłużnika o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto zaś kurator podniósł kwestię błędnego pouczenie o trybie składania odwołania zawartego w decyzji, gdzie wskazano Kierownika GOPSu, podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 9 ustawy pod pojęciem organu właściwego dłużnika rozumie się wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze . W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż kurator na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. dla zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym, powinien przede wszystkim starać się o ustalenie miejsca pobytu strony nieobecnej i zawiadomić ją o stanie sprawy. Nie jest on kuratorem prawa materialnego, którego zakres umocowania wykracza poza prowadzenie konkretnej sprawy. Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt. [...] umocował wyznaczonego kuratora do reprezentowanie nieobecnego R.S. w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o wydanie decyzji w sprawie zwrotu należności świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Natomiast nie umocował go do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym. Te argumenty stanowiły podstawę do przyjęcia tezy, iż odwołanie zostało złożone przez podmiot do tego nie legitymowany, co skutkowało umorzeniem postępowania prowadzonego przez Kolegium. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach kurator ustanowiony dla reprezentowania nieobecnego R.S.– adwokat M.K. zarzuca rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. naruszenie art. 10 k.p.a. w zw. z art. 17 oraz art. 34 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż kurator ustanowiony na podstawie art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. nie jest uprawniony do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podnosi, iż organ administracji publicznej jest zobowiązany do zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Jedną z gwarancji realizacji tego prawa jest przepis art. 34 k.p.a. stanowiący podstawę do wystąpienia przez organ administracji o wyznaczenie przez sąd kuratora dla osoby nieobecnej na podstawie art. 184 k.r.o. Jak podkreśla skarżący, brak jest regulacji prawnych co do zakresu działania kuratora ustanowionego w tym trybie, stąd winien określić go sąd mając na względzie ochronę interesów osoby nieobecnej. Zakres ten może ulegać zmianom, w zależności od sytuacji faktycznej i potrzeb postępowania. W sytuacji, kiedy kurator ustanawiany jest na wniosek organu administracji, to do tego organu należy wskazanie zakresu koniecznego umocowania. O ile bowiem sąd samodzielnie ocenia zasadność ustanowienia kuratora, o tyle w kwestii zakresu umocowania będzie związany wnioskiem organu. Wobec konieczności zapewnienia stronie prawidłowej reprezentacji to na organie prowadzącym postępowanie, a nie kuratorze, będzie spoczywał obowiązek doprowadzenia do uchylenia bądź zmiany postanowienia sądu poprzez rozszerzenie zakresu umocowania. Skarżący wskazuje również na kolizję rozstrzygnięcia organu odwoławczego z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Zwraca również uwagę na fakt, iż sama czynność wniesienia odwołania, dokonywana za pośrednictwem organu I instancji, nie może być uznana za podejmowaną przed organem odwoławczym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację analogiczną do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. W pierwszym rzędzie podnieść trzeba, iż jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziały stron w postępowaniu. Oznacza ona nie tylko prawo strony do udziału w postępowaniu, ale także obowiązek zapewnienia stronie realizację tego prawa, ciążący na organie. Jak stanowi bowiem przepis art. 10 § 1 k.p.a., to organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Obowiązek ten ma charakter generalny, natomiast formy jego realizacji będą różne w zależności od sytuacji strony postępowania. Strona obecna, znana z miejsca pobytu, dysponująca pełną zdolnością do czynności prawnych powinna zostać powiadomiona o podejmowaniu określonych czynności w postępowaniu, jak również dopuszczona do udziału w tych czynnościach. Natomiast w przypadku strony pozbawionej zdolności do czynności prawnych, czy dysponującej ograniczoną zdolnością do czynności prawnych bądź nieobecnej, poza standardowymi obowiązkami wiążącymi się z zapewnieniem jej czynnego udziału, na organie prowadzącym postępowanie będzie dodatkowo spoczywał obowiązek zapewnienia właściwej reprezentacji poprzez ustanowienie (dopuszczenie do udziału) przedstawiciela ustawowego działającego za taką stronę w procesie. W przypadku strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, w myśl art. 34 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej (organ prowadzący postępowanie) wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela (o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony). Przepis art. 34 § 1 k.p.a., jak wynika z jego wykładni, w sytuacji nieobecności strony postępowania, bez względu na tryb czy stadium postępowania, ma nie tylko uprawnienie, ale obowiązek, o czym przesądza zwrot "organ.... wystąpi", zwrócenia się do właściwego sądu z wnioskiem o ustanowienie przedstawiciela dla nieobecnego w trybie art. 184 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wobec powyższego, skoro organ odwoławczy uznał, iż zakres umocowania kuratora ustanowionego przez sąd nie obejmował reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym, w szczególności zaś nie upoważniał go do złożenia odwołania, to winien był, mając na względzie zasadę czynnego udziału oraz obowiązek zapewnienia reprezentacji stronie nieobecnej, wystąpić do sądu o zmianę zakresu umocowania kuratora, bądź też o ustanowienie nowego przedstawiciela. Kurator z poszerzonym zakresem reprezentacji albo nowy kurator powinien się odnieść do czynności procesowej w postaci odwołania złożonego przez dotychczasowego przedstawiciela i dokonać jej konwalidacji (potwierdzenia). W ocenie Sądu dopuszczalna byłoby także wykładnia postanowienia Sądu Rejonowego idąca w kierunku przyjęcia szerszego zakresu umocowania kuratora, niż mogłoby to wynikać z literalnego odczytania jego treści. Chodzi o przyjęcie tezy, iż nawet przy takiej treści postanowienia sądowego zakres umocowania kuratora obejmuje reprezentację strony w sprawie zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń w postępowaniu prowadzonym przed organami administracji publicznej (I i II instancji) oraz przed sądami administracyjnymi. Trudno bowiem zakładać, aby intencją sądu było jednie zagwarantowanie reprezentacji interesów nieobecnej strony tylko w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, skoro strona ma konstytucyjne prawo (art. 78 Konstytucji RP) do zaskarżania decyzji wydanych w pierwszej instancji, a tym samym do rozpatrzenia jej sprawy przez organ II instancji. W tym stanie rzeczy przyjąć trzeba, iż brak było podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego ze względu na jego bezprzedmiotowość spowodowaną brakiem legitymacji kuratora ustanowionego dla reprezentowania nieobecnej strony postępowania. Skoro zatem nie zachodziła wskazana w zaskarżonej decyzji przyczyna umorzenia postępowania odwoławczego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji .