I SA/Wa 2445/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 28 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. G., M.Z., B.S., M P, A.G., K. M., S.M. i K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz D.G., M.Z., B.S., M.P., A.G., K.M., S.M. i K.M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] umorzyło postępowanie w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1959 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając wniosek D. G., K. P., S.G., A. G., J. S., B. S., T.M., S.M., K.M.[1] i K. M.[2] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] września 1959 r. orzekającego o odmowie przyznania W. Z. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ( nr hip. [...]), w odniesieniu do części nieruchomości stanowiącej własność Miasta [...]. Wszyscy wnioskodawcy byli następcami prawnymi W. Z.. Następnie wnioskiem z [...] grudnia 2013 r. skierowanym do Ministra Infrastruktury i Rozwoju D.G., M.Z., B.S., K.P., A.G., K.M.[2], S.M. i K.M.[1] wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] września 1959 r. orzekającego o odmowie przyznania W. Z. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ( nr hip. [...]), w odniesieniu do części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Powyższy wniosek został przekazany przez Ministra Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z [...] października 2016 r. poinformowało wnioskodawców, że rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] września 1959 r. dokonane zostało decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. W dacie wydawania decyzji przez Kolegium część gruntu stanowiła, jako część drogi, własność Skarbu Państwa i dlatego Kolegium nie było w dacie orzekania organem właściwym do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia administracyjnego. Dopiero Wojewoda decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem [...] stycznia 1999 r. przez Powiat [...] własności nieruchomości zajętej po część drogi publicznej ul. [...] w [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Kolegium wydając rozstrzygnięcie w 2004 r. nie mogło przewidzieć przyszłej zmiany statusu drogi, a biorąc pod uwagę, że obecnie całość gruntu objętego orzeczeniem z [...] września 1959 r. stanowi własność Miasta (rozumianego również jako Miasto na prawach powiatu), decyzję Kolegium stwierdzającą nieważność przedmiotowego orzeczenia dekretowego uznać należy za kompletną . Pismem z [...] kwietnia 2018 r. D.G., M.Z., B.S., K.P., A.G., K.M.[2], S.M. i K.M.[1] wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność organu. Wyrokiem z 14 stycznia 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 179/18 WSA zobowiązał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] grudnia 2013 r. w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Rozpoznając sprawę po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] umorzyło postępowanie w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1959 r., w odniesieniu do części nieruchomości stanowiącej grunt pod ulicą [...], która z powodu pozostawania własnością Skarbu Państwa w dacie wydawania decyzji Kolegium z [...] grudnia 2004 r., nie była przedmiotem postępowania SKO. W uzasadnieniu SKO wskazało, że Kolegium wydając rozstrzygnięcie w 2004 r. nie mogło przewidzieć przyszłej zmiany statusu dróg. Jednak biorąc pod uwagę, że obecnie całość gruntu objętego wnioskiem stanowi własność Miasta [...], nie jest możliwe wydanie decyzji w sprawie zakończonej decyząa z dnia [...] grudnia 2004 r., odnoszącą się do gruntu skomunalizowanego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli D.G., M.Z., B.S., M.P., A.G., K.M.[2], S.M. i K.M.[1] reprezentowani przez adw. M.B.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. W piśmie procesowym z [...] lipca 2020 r. pełnomocnik skarżących poinformował o śmierci K.P. i dołączył akt poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2016 r. nr rep. [...] numer [...], z którego wynika, ze spadek po niej nabył w całości M. P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały w skardze podniesione, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Tego rodzaju wadą obciążana jest zaś zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Ze znajdującego się w aktach odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2016 r. (k. [...] akt sądowych) w sposób bezsporny wynika, że K.P. – będąca jedną z wnioskodawczyń postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] września 1959 r., zmarła [...] kwietnia 2016 r., a więc przed wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżonej decyzji – co miało miejsce [...] sierpnia 2019 r. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcie, którego adresatem była także wyżej wymieniona, zostało skierowane do osoby, która jako nieżyjąca nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99; z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33, z dnia 11 marca 2008 r., sygn.. akt I OSK 1959/06, czy też z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08, publik. CBOSA). Ażeby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć nie tylko organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, decyzja ta nie może, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, publik. CBOSA). Należy zatem zauważyć, że adw. M. B. nie mógł odbierać pism procesowych w imieniu K. P., gdyż z oczywistych względów nie można być pełnomocnikiem osoby nieżyjącej. Tymczasem organ kierował zaskarżoną decyzję - jak wynika z wykazu stron - do niego również jako pełnomocnika K. P.. Wskazać przy tym trzeba, że na ocenę zaistnienia powyższej wady procesowej nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz, czy jego ewentualna niewiedza była zawiniona, czy też nie (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2406/10, publik. CBOSA). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowana została zaskarżona decyzja, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcie to uznać należy za obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co czyni koniecznym stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w sposób nieobciążony wadą nieważności byłoby to przedwczesne. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje oparcie w dyspozycji art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie w trybie uproszczonym miało miejsce na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.