IV SA/Po 830/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne. UZASADNIENIE Decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] (zwany dalej "Prezydentem Miasta" lub "organem I instancji") uznał D. S. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu Prezydent Miasta wyjaśnił, że D. S. (zwany też dalej "Skarżącym") nie stawił się na wezwanie [...] Centrum Świadczeń ("[...]CŚ") celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego, co implikowało wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczące uznania Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie, w ocenie organu I instancji, nie zaszły okoliczności z art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554, dalej w skrócie "u.p.o.u.a."). Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z [...] listopada 2018 r. wynika bowiem, że Skarżący w okresie ostatnich 6 miesięcy nie przekazał żadnych środków. W terminowo wniesionym odwołaniu Skarżący podał, że przebywa za granicą i nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, gdyż wywiązuje się z niego płacąc w terminie więcej niż jest zobowiązany. Wskazał, że środki przesyła na konto, którego numer przekazał pracownik [...]CŚ w rozmowie telefonicznej. Skarżący podkreślił, że istotnie Komornik nie otrzymywał żadnych środków, gdyż Skarżący był osadzony, a o tym fakcie Komornik najprawdopodobniej nie wiedział. W toku postępowania odwoławczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO" lub "organem II instancji") ustaliło, na podstawie informacji-pisma Prezydenta Miasta z [...] czerwca 2019 r., że Skarżący za okres ostatnich 12 miesięcy dokonał następujących wpłat bezpośrednio na konto [...]CŚ: . [...].11.2018 r. – [...] zł; . [...].12.2018 r. – [...] zł; . [...].01.2019 r. – [...] zł; . [...].03.2019 r. – [...] zł; . [...].05.2019 r. – [...] zł; . [...].06.2019 r. – [...] zł oraz że do dnia sporządzenia ww. pisma Skarżący nie stawił się w [...]CŚ celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Decyzją z [...] lipca 2019 r., nr [...], SKO utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu decyzji, organ II instancji wskazał, że w stosunku do Skarżącego zaistniała przesłanka z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., tj. uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Zarazem SKO uznało, że nie mógł znaleźć zastosowania art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., ponieważ przepis ten wymaga, aby dłużnik płacił kwotę nie mniejszą niż 50% zasądzonych alimentów regularnie w każdym miesiącu w przeciągu 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji. Tymczasem z zaświadczenia [...]CŚ z [...] czerwca 2019 r. wynika, że nie dokonał on żadnych wpłat w lutym i kwietniu 2019 r. Na opisaną decyzję SKO D. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powtórzył oraz uzupełnił argumentację podniesioną w odwołaniu. W szczególności pokreślił, że odkąd podjął pracę, przelewa na konto podane przez pracownika [...]CŚ zaległe oraz bieżące zobowiązania alimentacyjne, a ponadto w kwietniu 2019 r. zapłacił za zorganizowanie uroczystości po Komunii Świętej kwotę [...]zł. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko, że Skarżący nie spełniał przesłanki określonej w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. ani przed wydaniem decyzji przez Prezydenta Miasta, ani przed wydaniem decyzji przez organ II instancji W ostatnim przypadku, przy zobowiązaniu alimentacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie, brakuje dwóch wpłat, tj. w lutym i kwietniu na przynajmniej kwotę [...]zł w każdym miesiącu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2019 r. ([...]) oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2019 r. ([...]) w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się do zobowiązań alimentacyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje te nie odpowiadają prawu. W pierwszej kolejności należy jednak stwierdzić, że organ II instancji prawidłowo ustalił i przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stan faktyczny sprawy. W istocie okoliczności faktyczne w kontrolowanej sprawie nie były przedmiotem sporu; nie budzą także wątpliwości Sądu. W szczególności pozostaje bezspornym, że: - na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] marca 2016 r., sygn. akt IV RC [...], Skarżący jest zobowiązany do płacenia miesięcznych alimentów na utrzymanie córki V. w wysokości [...] zł; - Skarżący, pomimo otrzymania prawidłowego wezwania (wystosowanego przez organ I instancji pismem z [...] października 2018 r., skutecznie doręczonym w dniu [...] października 2018 r.) nie stawił się osobiście w siedzibie [...]CŚ w dniu [...] listopada 2019 r. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego, nie usprawiedliwił swej nieobecności, ani nie zwrócił się z prośbą o wyznaczenie innego terminu; - po wszczęciu postępowania w sprawie uznania Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, Skarżący dokonał następujących wpłat kwot alimentów bezpośrednio na konto [...]CŚ: . [...].11.2018 r. – [...] zł; . [...].12.2018 r. – [...] zł; . [...].01.2019 r. – [...] zł; . [...].03.2019 r. – [...] zł; . [...].05.2019 r. – [...] zł; . [...].06.2019 r. – [...] zł. Z przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554, z późn. zm.; w skrócie "u.p.o.u.a.") wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych powinno zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Przepis ten stanowi bowiem, że: "W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych." W okolicznościach faktycznych sprawy nie ulega wątpliwości, że nie stawiając się w dniu [...] listopada 2019 r. w siedzibie [...]CŚ, Skarżący – jak trafnie oceniło SKO – uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w rozumieniu art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Jednakże przed podjęciem decyzji w tej sprawie niezbędne było jeszcze ustalenie, czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. – uniemożliwiające wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych – tj. czy dłużnik alimentacyjny "przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów." Nawet bowiem wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. nie może stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jeżeli dłużnik wywiązuje się ze zobowiązań alimentacyjnych w zakresie określonym w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (por. wyrok WSA z 19.12.2012 r., II SA/Sz 889/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). I to właśnie ta kwestia – wywiązywania się przez Skarżącego ze zobowiązań alimentacyjnych w sposób określony w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. – pozostawała sporną w rozpoznawanej sprawie. Wypada w tym miejscu podkreślić, że jest zasadą, iż każdy organ administracji publicznej – zarówno pierwszej instancji, jak i odwoławczy – jest obowiązany wydać decyzję opierając się na stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dniu orzekania przez dany organ. Wskazany obowiązek, w odniesieniu do organu odwoławczego stanowi refleks generalnej reguły – mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) – zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania od decyzji wywołuje bowiem skutek prawny w postaci uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wcześniej rozstrzygniętej decyzją nieostateczną organu pierwszej instancji (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2019, art. 138 Nb 1 i 5, i powołane tam orzecznictwo). To z kolei implikuje m.in. konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por. m.in. wyroki NSA: z 21.06.2012 r., I OSK 767/11; z 01.02.2012 r., II OSK 2176/10; z 07.07.1998 r., IV SA 451/88 – CBOSA; por. też: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska i in., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2019, uw.I.7 do art. 138; B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2019, art. 138 Nb 1). Z tych względów w kontrolowanej sprawie SKO było zobligowane zbadać, w trybie art. 136 § 1 k.p.a., wywiązywanie się przez Skarżącego ze zobowiązań alimentacyjnych w okresie sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ (por. wyrok WSA z 12.02.2015 r., IV SA/Po 1347/14, CBOSA) – tj. w okresie od stycznia do czerwca 2019 r. – co też SKO prawidłowo uczyniło, ustalając na podstawie informacji uzyskanej od organu I Instancji, że będąc w świetle art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. zobowiązanym do uiszczania co najmniej [...] zł miesięcznie (50% kwoty zasądzonych alimentów), w ww. okresie Skarżący dokonał następujących wpłat bezpośrednio na konto [...]CŚ: . [...].01.2019 r. – [...] zł; . [...].03.2019 r. – [...] zł; . [...].05.2019 r. – [...] zł; . [...].06.2019 r. – [...] zł. Na tle tych ustaleń SKO oceniło, że nie ziściła się przesłanka zastosowania art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., gdyż wpłaty dokonywane przez Skarżącego w badanym okresie nie były regularne, tj. nie wystąpiły w każdym miesiącu tego okresu – brakowało wpłat w lutym i kwietniu 2019 r. Zdaniem Sądu taka ocena wyrażona przez SKO opierała się na błędnej wykładni, a przez to i niezasadnym niezastosowaniu, art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. w kontrolowanej sprawie. Uszło bowiem uwagi organu II instancji, że wpłaty dokonane przez Skarżącego w miesiącach wcześniejszych z badanego okresu, tj. w styczniu i marcu 2019 r., pokrywały, i to z nawiązką, minimalne kwoty wpłat należnych za miesiące, w których wpłat nie dokonano, tj. odpowiednio na luty i kwiecień 2019 r. W ocenie Sądu brzmienie art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. nie stoi zaś na przeszkodzie dokonywaniu przez dłużnika wpłat z góry za dwa lub więcej miesięcy, w okresie 6 miesięcy, o których mowa w tym przepisie. Albowiem z właściwości i celu zobowiązania alimentacyjnego – obejmującego wszak obowiązek dostarczania środków utrzymania (zob. art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) – wynika, że termin spełnienia przez dłużnika pieniężnego świadczenia alimentacyjnego jest terminem zastrzeżonym w istocie na korzyść dłużnika. Oznacza to, że dłużnik może spełnić swoje świadczenie wcześniej i nie stanowi to wówczas nienależytego wykonania zobowiązania (por. wyrok SA w Warszawie z 11.07.2012 r., I ACa 1230/11, LEX nr 1216421). Zarazem świadczenie tak spełnione nie kwalifikuje się jako nienależne, co wyłącza możliwość żądania jego zwrotu przez dłużnika (zob. art. 411 pkt 4 Kodeksu cywilnego). Wszystko to prowadzi do wniosku, że spełnienie świadczenia alimentacyjnego (pieniężnego) przed terminem jego wymagalności musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminie. To zaś oznacza, że dłużnik alimentacyjny uiszczający świadczenia alimentacyjne z góry za jeden, dwa lub więcej miesięcy, powinien być uznawany za dłużnika wywiązującego się ze zobowiązań alimentacyjnych, w rozumieniu art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., w każdym z tych miesięcy. Zatem także w takim przypadku możliwe jest skorzystanie przez dłużnika alimentacyjnego z dobrodziejstwa art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. W świetle powyższych uwag należy uznać, że w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy Skarżący przed wydaniem zaskarżonej decyzji realizował ciążący na nim obowiązek alimentacyjny w stopniu nie mniejszym niż określony w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., pomimo niepełnej regularności wpłat – co oznacza, że na dzień wydania tej decyzji brak było już podstaw do uznania Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z tych względów należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję SKO, jak i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. Zarazem, mając na względzie powyższe, tj. ziszczenie się przesłanek z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., trzeba przyjąć, że postępowanie administracyjne w sprawie uznania Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stało się bezprzedmiotowe, gdyż odpadła podstawa do wydania decyzji w tej sprawie. Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a.: "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Uprawienie w tym zakresie – w świetle art. 145 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że: "W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie" – przysługuje także sądowi administracyjnemu. Jednocześnie należy podkreślić, że bezprzedmiotowość kontynuowania postępowania w sprawie uznania Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych dotyczy jedynie okresu objętego kontrolą Sądu, tj. od dnia wszczęcia postępowania przez organ I instancji do dnia wydania zaskarżonej decyzji przez SKO, i w związku z tym niniejszy wyrok nie wyklucza możliwości ewentualnego wszczęcia postępowania w tej sprawie za późniejszy okres, o ile Skarżący nie będzie wywiązywał się ze swych obowiązków, także w zakresie współpracy z [...]CŚ. Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji (pkt 1 sentencji wyroku). A wobec braku podstaw do kontynuowania postępowania administracyjnego w tej sprawie za badany okres, Sąd, na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył to postępowanie (pkt 2 sentencji wyroku).