II GSK 1084/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Po 787/18 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 października 2018 r. nr 3001-IOA.4246.325.2017 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez J. P. (dalej: Skarżący lub Strona) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Po 787/18. Wyrokiem tym została oddalona skarga J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS lub Organ odwoławczy) z 22 października 2018 r. nr 3001-IOA.4246.325.2017. Decyzją tą Dyrektor IAS, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800, ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612, ze zm., dalej: u.g.h.), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Kaliszu z 8 lutego 2017 r. o wymierzeniu J. P. (zwanemu dalej Skarżącym), kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach do gry poza kasynem gry. Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w następującym stanie sprawy: W dniu 28 grudnia 2015 r. w toku kontroli ustalono, że w lokalu na stacji paliw LOTOS w miejscowości M. K. (..), gdzie działalność gospodarczą prowadził Skarżący, znajdują się dwa automaty do gier. W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na przedmiotowych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem jej przepisów. Miały one bowiem charakter losowy i były urządzane w celach komercyjnych, gdyż w celu rozpoczęcia gry trzeba było dokonać zasilenia automatu środkami pieniężnymi. Przedmiotowe automaty umożliwiały bezpośrednią wypłatę wygranych pieniężnych. Gry losowe zaś mogą odbywać się wyłącznie na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Brak koncesji stanowi podstawę do wymierzenia udostępniającemu lokal kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.) w wysokości po 12.000 zł od każdego automatu. Skarżący na podstawie umowy dzierżawy powierzchni, obowiązującej od 20 czerwca 2015 r. zawartej z H. F. W. sp. z o. o. w P. (jako dzierżawcą), miał otrzymywać miesięczny czynsz w wysokości 500 zł płatny od chwili uruchomienia urządzeń aż do miesiąca, w którym przestano je eksploatować, natomiast w przypadku braku eksploatacji urządzenia obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się w miesiącu, w którym eksploatacja rozpoczęła się lub dotychczas eksploatowane urządzenie zastąpiono nowym (§ 2 pkt 1). Czynsz nie był zatem związany z dzierżawą powierzchni, ale z eksploatacją automatów. Czynsz był ponadto płatny w dniu wyjęcia gotówki z automatu. Skarżący zapewnił warunki do działania urządzeń, gdyż w przypadku włamania lub istotnego ich uszkodzenia miała ona obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dzierżawcy, a dzierżawca zobowiązał się do zapewnienia stronie obsługi prawnej związanej z eksploatacją urządzeń (§ 6). Ponadto przed przeprowadzoną w sprawie kontrolą organy dwukrotnie kontrolowały ten sam lokal, wydając w konsekwencji decyzje wymierzające kary pieniężne z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Stąd Skarżącego uznano za urządzającego gry. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu decyzją z dnia 22 października 2018 r., wskazaną we wstępie po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżący zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: ppsa). W ocenie Sądu I instancji organy administracji dokonały prawidłowego ustalenia okoliczności stanu faktycznego koniecznych do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, należycie oceniły zgromadzony materiał dowodowy i dokonały prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów stanowiących podstawę do wydania decyzji. WSA stwierdził, że w dniu przeprowadzonej kontroli, tj. 28 grudnia 2015 r. przepisy ustawy o grach hazardowych obowiązywały w brzmieniu nadanym im nowelą z 12 czerwca 2015 r. Uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 4 noweli z 12 czerwca 2015 r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że Skarżący był zobowiązany do dostosowania się do wymogów określonych w ustawie o grach hazardowych dopiero od 1 lipca 2016 r. Powyższy przepis przejściowy noweli z 12 czerwca 2015 r. (art. 4) dotyczy jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie noweli z 12 czerwca 2015 r. (3 września 2015 r.) prowadziły legalnie działalność w zakresie gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Nielegalność działania Skarżącego wynikała z braku stosownej koncesji i jednocześnie z urządzania gier na przedmiotowych automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. WSA uznał za prawidłowe ustalenia, że przedmiotowe urządzenia służyły do gier hazardowych w rozumieniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h.). WSA stwierdził, że art. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowiący podstawę nałożenia kary jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Zdaniem Sądu I instancji takie działania podjął Skarżący, który zawarł umowę dzierżawy z H.F. W. sp. z o. o. w P., w wykonaniu której miał on otrzymywać miesięczny czynsz w wysokości 500 zł płatny od chwili uruchomienia urządzeń aż do miesiąca, w którym przestano je eksploatować, natomiast w przypadku braku eksploatacji urządzenia obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się w miesiącu, w którym eksploatacja rozpoczęła się lub dotychczas eksploatowane urządzenie zastąpiono nowym (§ 2 pkt 1 umowy). Czynsz nie był zatem związany z dzierżawą powierzchni, ale z eksploatacją automatów. Ponadto Skarżący zapewnił warunki do działania urządzeń, gdyż w przypadku włamania lub istotnego ich uszkodzenia miał obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dzierżawcy (§ 6 pkt 1). Dzierżawca zobowiązał się do zapewnienia Skarżącemu obsługi prawnej związanej z eksploatacją urządzeń (§ 6 pkt 2). Oznacza to, że rola Skarżącego nie ograniczała się do udostępnienia powierzchni pod lokalizację urządzenia do gry, ale również aktywnie uczestniczył on w eksploatacji automatu. Jego działania umożliwiały korzystanie z urządzeń, stąd uznano za urządzającego gry. Ponadto przed przeprowadzoną w sprawie kontrolą organy dwukrotnie kontrolowały ten sam lokal, wydając w konsekwencji decyzje wymierzające kary pieniężne z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie Sądu I instancji Organy celne nie naruszyły więc przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec Skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Nie naruszyły też reguł prowadzenia postępowania. J.P. zaskarżył omówiony wyrok skargą kasacyjną w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości. Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarżący może być uznany za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że to H. F.W. Sp. z o.o. jest dzierżawcą i właścicielem dwóch automatów do gry. Na wydzierżawiającym nie spoczywał obowiązek sprawdzania posiadania ewentualnych koncesji i zezwoleń na prowadzenie takiej działalności i dlatego wszelkie roszczenia winny być kierowane pod adresem właściciela automatów do gier, a więc do spółki H. F. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 ppsa., zatem należało przyjąć, że poczynione przez organy i zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ustalenia faktyczne są wiążące. Zatem organy administracji prawidłowo ustaliły, że gry urządzane na skontrolowanych urządzeniach były grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. i że urządzanie tych gier miało miejsce w lokalu niebędącym kasynem gry. Stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Jak podkreśla się w orzecznictwie, u.g.h. nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Przyjąć wobec tego należy, że "urządzającym grę" jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takiej wykładni pojęcia "urządzający gry" dokonał również Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie ustalono i prawidłowo oceniono, że Skarżący w umowie dzierżawy z H.F. W. Sp. z o.o. zgodził się na powiązanie wypłaty czynszu nie z samym faktem wydzierżawienia powierzchni lokalu, lecz z eksploatacją urządzenia zainstalowanego na tejże powierzchni przez dzierżawcę, na co wskazuje § 2 ust. 1 umowy dzierżawy z 20 czerwca 2015 r., w którym strony określiły, że czynsz miał być płatny od chwili uruchomienia urządzenia do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane. Ponadto Skarżący zobowiązał się do swego rodzaju pieczy nad automatem umieszczonym przez dzierżawcę na wydzierżawionej powierzchni, skoro w § 6 umowy dzierżawy zobowiązał się do niezwłocznego powiadamiania przedstawiciela dzierżawcy m.in. o jakimkolwiek istotnym uszkodzeniu automatów dzierżawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy wskazane ustalenia uprawniały do przyjęcia, że skarżący był urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wobec tego dokonanej przez Sąd I instancji ocenie legalności zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia wymienionego przepisu, zaś efekt tejże oceny uzasadniał oddalenie skargi na podstawie art. 151 ppsa. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.