VII Kp 297/24

<p> <strong> <!-- -->Uzasadnienie do postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim VII Zamiejscowego Wydziału Karnego w <span class="anon-block">H.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 2 grudnia 2025 roku (sygn. akt VII Kp 297/24).</strong> </p> <p>Zażalenie skarżącej należało uznać za zasadne w takim zakresie, w jakim doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia.</p> <p>Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego czy też jego umorzenie -wobec braku znamion czynu zabronionego, jedynie wtedy poddaje się kontroli instancyjnej, gdy materiał zgromadzony w sprawie jest na tyle kompletny, że pozwala na dokonanie obiektywnych ocen co do faktu zaistnienia, bądź nie, znamion czynu zabronionego, w kierunku którego prowadzone jest postępowanie.</p> <p>W tym miejscu przypomnieć też wypada, że przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231)">art. 231 k.k.</a> jest normą prawną o charakterze subsydiarnym tj. znajdującą zastosowanie tam tylko, gdzie zdarzenie faktyczne nie znajduje opisu w innej szczegółowej normie sankcjonowanej. Oznacza to, że wszelkie nadużycia ze strony funkcjonariusza, które wypełniają znamiona <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 231;art. 231 § 1;art. 231 § 2)">art. 231 § 1, 2 lub 3</a> i zarazem znamiona innego przestępstwa, powinny prowadzić do kumulatywnej kwalifikacji prawnej na podstawie odpowiedniego przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 231)">art. 231</a> oraz przepisu dotyczącego czynu karalnego, popełnionego w związku z przekroczeniem uprawnień lub niedopełnieniem obowiązków. Norma <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 231)">art. 231 k.p.k.</a> może zaistnieć samodzielnie jedynie w tych przypadkach, gdy działanie funkcjonariusza nie wypełnia znamion innego czynu sankcjonowanego określonego prawem materialnym, a prowadzi do skutków w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231)">art. 231 k.k.</a> wskazanych.</p> <p>Tymczasem w sprawie analizowanej, decyzja prokuratora (co wynika z treści uzasadnienia postanowienia o umorzeniu śledztwa) oparta została na tak minimalnym quantum wiedzy zgromadzonej w postępowaniu karnym, że niemożliwym stało się dokonanie przez Sąd ocen zarówno: co do poprawności ustaleń czy w sprawie zaistniał czyn zabroniony ( w kwalifikacji wskazanej w zawiadomieniu), a już w szczególności kontrola instancyjna sądu co do owego postępowania nie była możliwa w zakresach takich, gdzie brak znamion czynu zabronionego wywodzono z ocen działania funkcjonariuszy publicznych w nawiązaniu do obowiązujących przepisów prawa.</p> <p>Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie merytoryczne w niniejszej sprawie opiera się na ocenach, dla których główne znaczenie ma stanowisko zajęte przez Straż Graniczną. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia przywołuje się bowiem, iż</p> <p>„ <em> <!-- -->W związku z formułowanymi w zawiadomieniu zarzutami wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej, zwrócono się do Komendanta <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> o przekazanie informacji związanych z przedmiotowym zdarzeniem.</em> </p> <p> <em> <!-- -->W odpowiedzi Komendant <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> potwierdził, że w dniu 4 lutego 2023 r. ich jednostka została powiadomiona przez funkcjonariuszy z Komendy Powiatowej Policji w <span class="anon-block">H.</span> o ujawnieniu dwóch obywateli Etiopii. Wskazał, że podlegli mu funkcjonariusze udali się na miejsce zatrzymania cudzoziemców. Ustalili, że obywatele Etiopii dokonali niezgodnego z prawem przekroczenia granicy państwowej z Republiki Białorusi do Polski oraz nie posiadali dokumentów uprawniających do pobytu na terytorium RP. W związku z powyższym ujawnione osoby zostały doprowadzone do linii granicy państwowej i zawrócone na terytorium Białorusi.</em> </p> <p> <em> <!-- -->Poza tym w swoim stanowisku Komendant <span class="anon-block">P.</span> Straży Granicznej w <span class="anon-block">B.</span> podał, że podjęte przez funkcjonariuszy czynności były zgodne z obowiązującymi przepisami, tj. Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 2021 r. zmieniającego Rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych.</em>”</p> <p>W tym miejscu wskazać należy, że w aktach sprawy sąd nie odnalazł tak wyrażonego pisemnego stanowiska. Nawet jednak, gdyby byłoby to uchybienie formalne, a stanowisko owo znajdowało się w aktach postępowania z którego wyłączono materiały niniejszej sprawy, to decyzję kończącą postępowanie w sprawie podjęto w śledztwie (umarzając je), a zatem na takim etapie postępowania karnego, w którym w szczególności obowiązuje zakaz sprecyzowany <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 174)">art. 174 kpk</a> zabraniający zastępowania dowodu z zeznań świadka treścią pism, zapisków lub notatek urzędowych.</p> <p>Oczywistym wydaje się, że dla dokonania obiektywnych ocen co do zaistnienia lub nie w niniejszej sprawie znamion występku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231;art. 231 § 1)">art. 231§1 kk</a>, koniecznym jest ustalenie w oparciu o jakie podstawy faktyczne oraz prawne (a także jak interpretowane) działały osoby, które podjęły działania zmierzające do ekspulsji <span class="anon-block">N. W.</span> z terytorium RP. Ta zaś wiedza pochodzić może jedynie z procesowych wypowiedzi tychże osób (po ich uprzednim in concreto ustaleniu) i to zarówno w węższym zakresie tj. osób, które technicznie dokonały owych czynności, jak również ewentualnych decydentów ich zlecenia. Bez dokonania owych czynności o kardynalnym dla sprawy znaczeniu jakakolwiek decyzja kończąca ją procesowo będzie jedynie antycypowaną, nie zaś opartą o ustalenia dowodowe.</p> <p>Co więcej zgromadzone dotychczas w sprawie materiały wcale nie są jednoznacznymi co do faktów przywołanych przez prokuratora jako rozstrzygających oceny karnoprawne- oprócz rzeczonego stanowiska co do podstaw działań SG ( z uwzględnieniem wcześniej opisanego defektu) prokurator dołączył do akt sprawy ( a zatem uznając, że mają dla niej istotne znaczenie-k.236) materiały procesowe z postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w <span class="anon-block">B.</span>, a z nich wynika, że tenże Komendant <span class="anon-block">P.</span> Straży Granicznej w <span class="anon-block">B.</span> pismem sporządzonym przez radcę prawnego informuje sąd, iż funkcjonariusze <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> żadnych czynności wobec <span class="anon-block">N. W.</span> nie podejmowali (k. 250v.).</p> <p>Wobec depozycji tegoż ostatniego, jasno wyrażonych w trakcie dwukrotnych jego przesłuchań, że jednak takowe czynności miały miejsce, racjonalnym wydaje się stanowisko prokuratora, że faktycznie tak było i należy dokonać ich ocen dla potrzeb dalszego prowadzenia śledztwa. Nie mniej jednak w obecnym stanie materiałów dowodowych, procesowe rozstrzygnięcie wskazanych wątpliwości nie nastąpiło.</p> <p>Kolejną sprawą wymagającą podniesienia, jest kwestia kierunku i zakresu jakiego dotyczyć winno śledztwo w niniejszej sprawie. Z petitum zawiadomienia o przestępstwie fakt ten co prawda wprost nie wynika, ale już z treści uzasadnienia tegoż i owszem, iż zawiadamiający istoty zrealizowania znamion czynu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231)">art. 231 kk</a> dopatruje się również poprzez odstąpienie (niedopełnienie obowiązków) od ustawowej procedury odebrania od cudzoziemca wniosku o ochronę międzynarodową (vide również stanowisko skarżącego skonkretyzowane na posiedzeniu przed sądem w dniu 2 grudnia 2025r.). Ten zaś watek sprawy w ogóle nie został w niej poddany analizie, co więcej, wydaje się, że pomija się go również w trakcie przesłuchania świadka <span class="anon-block">N. W.</span>, bowiem nie jest ustalonym czy świadek wniosek taki jedynie zamierzał złożyć, czy też podjął próbę złożenia ale go od niego nie odebrano. Tymczasem śledztwo, z którego wyłączono materiały niniejszej sprawy było wszczęte i prowadzone również i w tym właśnie zakresie (k. 135).</p> <p>Reasumując, dotychczasowe materiały zgromadzone w aktach umorzonego śledztwa są dalece niewystarczające by sąd mógł dokonać skutecznej kontroli instancyjnej zapadłego w sprawie postanowienia o jego umorzeniu, a zatem i co do wypowiedzenia się odnośnie zrealizowania w sprawie znamion czynu zabronionego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231;art. 231 § 1)">art. 231§1 kk</a>.</p> <p>W toku kontynuowanego śledztwa należy zatem wysłuchać osoby, które dokonały ekspulsji <span class="anon-block">N. W.</span> z terytorium RP i to zarówno te, które technicznie wykonały owej czynności, jak również decydentów ich wykonanie zlecających, celem szerokiego ustalenia jakie okoliczności i podstawy prawne przyświecały ich działaniom, w czym upatrywali zgodności z prawem tych działań i jakie to dokładnie były działania, czego dotyczące i jak owe działania miały się do ewentualnych wniosków cudzoziemca zgłaszanych wobec przedstawicieli władz polskich. Ustalenie kręgu owych osób o ile nie wyniknie wprost z zapisów dokumentacji służbowej <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span>, jest możliwe w oparciu o komunikaty głosowe zgłoszone do <span class="anon-block"> (...)</span>, zapisy służbowe oficera dyżurnego KPP <span class="anon-block">H.</span>, przesłuchania funkcjonariuszy tejże jednostki przekazujących osobę <span class="anon-block">N. W.</span> funkcjonariuszom SG (vide k. 217). Wskazać też trzeba, że ewentualny fakt braku odnotowanej czynności legitymowania cudzoziemców przez SG i braku przez tę formację informacji by w tych dniach prowadzono wobec nich jakiekolwiek czynności służbowe nie zwalnia od dokonania koniecznych ustaleń jakie osoby i jakie czynności podejmowały wobec skarżącego. O ile zajdzie potrzeba okoliczności owe winny zostać ustalone w drodze przesłuchań stosownych funkcjonariuszy, którzy w ustalonych (w wyniku wcześniejszych czynności procesowych) rejonach granicy, pełnili służbę, patrole, czynności zlecone etc.</p> <p>Koniecznym może okazać się również uzupełniające wysłuchanie pokrzywdzonego co do okoliczności zgłaszania przezeń wniosku o ochronę międzynarodową. Dopiero tak wykonane czynności procesowe pozwolą na podjęcie obiektywnej decyzji, czy powinny być uzupełnione dalszymi czynnościami koniecznymi by ujawnić stan faktyczny zdarzenia.</p> <p>Natomiast z chwilą zgromadzenia ustaleń dowodowych w w/w zakresie pojawi się konieczność ich skonfrontowania z relewantnymi dla sprawy regulacjami prawnymi zarówno wskazanymi uzasadnieniem wyroku WSA o sygn. II SA/BK 244/23 k.187-190, lecz również poza regulacjami krajowymi ( w tym rangi konstytucyjnej) wynikającymi z treści art. 33 ust.1 Konwencji Genewskiej ( dotyczącej statusu uchodźców), art. 19 Karty Praw Podstawowych UE, art. 13 Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy <span class="anon-block"> (...)</span> Regulaminu ETPCz.</p> <p>Tak zgromadzony materiał dowodowy pozwoli na obiektywne sformułowanie odpowiedzi czy w sprawie doszło do realizacji znamion czynu zabronionego, również w kontekście mogących się ujawnić koniecznych do rozważenia okoliczności wskazanych przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (dział 3)">Działu III kodeksu karnego</a>.</p> <p>Z powyższych względów postanowiono zatem jak na wstępie.</p> <p>Sędzia: Adam Rodakowski</p>