II SA/Rz 1309/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala - UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: "k.p.a.") oraz art. 14, art. 61 ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Burmistrz ustalił R.Z. (dalej: "skarżący") odpłatność za pobyt córki A.Z. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokość 1.426,67 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, podnosząc, iż jego zdaniem organ I instancji nie wykonał zaleceń zawartych w uprzednio wydanej w tej sprawie decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., SKO utrzymało decyzję Burmistrza w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia tego organu. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], SKO uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, zalecając organowi I instancji rozważenie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, określenie zakresu jego niezbędnych wydatków, a następnie ustalenie opłatności za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej w takiej wysokości, która pozwoli skarżącemu na jej uiszczenie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Kolegium wskazało, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji wezwał skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków na leczenie i utrzymanie, jednak skarżący nie ustosunkował się do wezwania. Na podstawie akt sprawy organ odwoławczy ustalił, że skarżący ma 71 lat, jest wdowcem i mieszka samotnie, osiąga miesięczny dochód z emerytury w kwocie 3.529,67 zł. Organ wskazał, że nadwyżka dochodu skarżącego ponad 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.426,67 zł, a zatem wysokość miesięcznej opłaty za pobyt córki skarżącego w domu pomocy nie może przekroczyć tej kwoty. W toku postępowania ustalono również, że miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem, jakie ponosi skarżący to: 500 zł tytułem czynszu, 100 zł tytułem opłaty za energię elektryczną, 10 zł tytułem opłaty za gaz oraz 150 zł tytułem wydatków na leki. Łączna wysokość miesięcznych wydatków skarżącego wynosi zatem 760 zł. W świetle powyższego Kolegium uznało, że miesięczna opłata w wysokości 1.426,67 zł mieści się w możliwościach finansowych skarżącego, ponieważ pozostała do jego dyspozycji kwota 2.103,00 zł pozwala mu na pokrycie niezbędnych wydatków na utrzymanie w pełnej wysokości. Organ zaznaczył, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] do dnia 24 stycznia 2021 r. wynosił 3.693,07 zł, a od 25 stycznia 2021 r. wynosi 3.828,51 zł. Wskazał, że ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] ustalono A.Z. odpłatność za pobyt w DPS w kwocie 1.915,14 zł miesięcznie, a zatem ustalona dla skarżącego opłata w kwocie 1.426,67 zł miesięcznie nie przekracza miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem art. 7, 77, 86 k.p.a., a to ze względu na niedokładne i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na treść decyzji i skutkowało ustaleniem możliwości ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej w kwocie 1.426,67 zł wbrew jego rzeczywistym możliwościom finansowym. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania, a także o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów częściowo odzwierciedlających sytuację finansową oraz potrzeby skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w toku postępowania nie przeprowadzono przesłuchania strony. Wskazał, że wywiad środowiskowy sprowadzał się do rozmowy telefonicznej z pracownikiem MOPS, który polecił mu zbieranie dowodów zakupów i wydatków oraz oczekiwanie na wyznaczony termin, dając do zrozumienia, że będą one przedmiotem dalszej analizy w trakcie wywiadu, który zapowiedziano na przełomie kwietnia i maja 2021 r. Skarżący wyjaśnił, że oczekiwał na wezwanie do MOPS-u i kompleksowe przeprowadzenie wywiadu w przedmiocie sytuacji majątkowej, a zamiast tego doręczono mu kolejną decyzję. Sytuacja ta skutkowała nieprzedstawieniem dowodów w postaci rachunków i paragonów, wyciągów i nieodebraniem stosownych oświadczeń w przedmiocie sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej bezpośrednio od skarżącego. Skarżący zakwestionował ustaloną przez organy wysokość jego miesięcznych wydatków, wskazując, że w rzeczywistości sięgają one kwoty rzędu 2.900 zł. W skład tych wydatków wchodzą: czynsz spółdzielczy 346,98 zł, woda 56,20 zł, zakup paliwa średnio około 400 zł miesięcznie, 100-150 zł miesięcznie na zakup lekarstw i suplementów diety, ubezpieczenie na życie PZU 60,60 zł, ubezpieczenie pojazdu 50 zł, ubezpieczenie mieszkania 25 zł, opłata za dostawę gazu 10 zł, TV - 50 zł, opłata za dostawę energii elektrycznej około 100 zł, zakupy zniczy na grób małżonki około 90-100 zł, naprawy, przegląd samochodu, wymiana oleju, opon średnio 100 zł miesięcznie, około 800 zł żywność, opłata za telefon 81 zł, zakupy odzieży i obuwia około 120 zł, zakup środków czystości i higieny osobistej oraz chemii gospodarczej około 100 zł miesięcznie, inne wydatki typu zakup baterii, hobby - składki, wyposażenie mieszkania, środków czystości samochodu i tym podobne około 100 zł miesięcznie, a także pomoc bezpośrednia dla córki, tj. zakupy żywności i środki higieny około 300 zł. Wskazał, również, że w nieodległym czasie konieczny będzie remont mieszkania, którego koszt ocenia co najmniej na 20 000 złotych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 14 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następie: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ustalająca skarżącemu odpłatność za pobyt córki w DPS. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s.: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. 2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. 2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2. 2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. 2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio. 2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. 2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. 2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. 3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. 4. Dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach. Ten obszernie przedstawiony mechanizm wskazuje przede wszystkim na obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, a następnie zasady tej odpłatności. W sprawie bezsporne jest, że skarżący jako ojciec mieszkanki DPS zobowiązany jest do uiszczania opłaty za pobyt w DPS. Nie ma również sporu co do wysokości kosztów utrzymania mieszkańca w DPS, co wynika wprost z zarządzeń Starosty [...] ( zarządzenie Nr [...] z [...] stycznia 2020 r., Dz. Urz. Woj. [....] z 2020 r., poz. [...], oraz zarządzenie z [...] stycznia 2021 r. Dz. Urz. Woj. [...] z 2021 r., poz. [...]). Kwestią nie budzącą w sprawie wątpliwości, ale również nie podlegającą ocenie w niniejszej sprawie jest wysokość ponoszenia opłaty przez mieszkańca DPS. Odrębną decyzją wydaną w stosunku do R.Z. działającego jako opiekun całkowicie ubezwłasnowolnionej A.Z. ustalono opłatę za pobyt A.Z. od stycznia 2021 r. w wysokości 1.915,14 zł. w wysokości odpowiadającej 70 % osiąganych dochodów. Nie ulega także wątpliwości, że ustalona opłata nie pochłania całej kwoty odpłatności i stanowi maksymalne przewidziane w ustawie obciążenie tej osoby. Prawidłowo organy ustaliły, że skoro skarżący osiąga dochód 3.529,67 zł to przekracza 300 % kryterium dochodowego ( 701 zł – art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) osoby samotnie gospodarującej 2103 zł, a zatem jest obowiązany do ponoszenia opłaty w wysokości (3.529,67 zł- 2103 zł =1.426,67 zł). W tej wysokości ustalona została wysokość opłaty, jednocześnie zachowano minimalną kwotę jaka pozostaje skarżącemu po odliczeniu należnej opłaty tj. 300 % kryterium dochodowego- 2103 zł. Bez znaczenia dla ustalenia powyższej opłaty pozostają kwestie ponoszonych przez skarżącego wydatków. Dla ustalenia kryterium dochodowego, jak również wysokości opłaty znaczenie ma wyłącznie kwestia dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s.: za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z powyższego zatem wynika, że podnoszone przez skarżącego zarzuty pominięcia ponoszonych przez niego wydatków nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy -ustalenia opłaty za pobyt w DPS. W tym zakresie stwierdzić należy, że nieprawidłowo organ odwoławczy w poprzednio wydanej decyzji z [...] marca 2021 r., nr [...] wskazał na konieczność dokonania ustaleń w tym zakresie. Sąd podkreśla, że ustalenie opłaty za pobyt DPS stanowi zwykły rachunek matematyczny polegający na ustaleniu czy dochód przekracza 300 % kryterium dochodowego. Jeśli przekracza to opłata jest ustalana w wysokości różnicy pomiędzy 300% kryterium dochodowego, a uzyskanym dochodem. 300 % kryterium dochodowego to kwota uprawniająca organ do nałożenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, ale również gwarancja dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający po ustaleniu tej opłaty nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego. Stanowi pewnego rodzaju domniemanie zapewnienia minimum egzystencji. Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest jedynie od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Organ w tym postępowaniu nie dokonuje żadnych dodatkowych ustaleń. Odnosząc się zatem do wniosków skarżącego o uwzględnienie ponoszonych przez niego wydatków Sąd wskazuje, że okoliczności te mogą być brane pod uwagę w odrębnym postępowaniu wszczętym na wniosek zainteresowanego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia opłaty. Przepisy w tym względzie zostały przewidziane w art. 64 i 64a u.p.s. Postępowanie to musi jednak zostać poprzedzone ostatecznym ustaleniem opłaty za pobyt w DPS. W związku z powyższym nie mógł mieć wpływu na treść zapadłych aktualnie decyzji zarzut nieprzeprowadzenia ze skarżącym wywiadu w przedmiocie sytuacji majątkowej i nie uwzględnienie faktycznie ponoszonych przez niego wydatków. Mając to wszystko na uwadze jako bezzasadne Sąd ocenił podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 77 k.p.a. polegające na niewyczerpującym ustaleniu możliwości ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt w DPS córki. Chybiony również okazał się w związku z tym wniosek o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi dokumentów częściowo odzwierciedlających sytuację majątkową skarżącego. Skarżący chcąc uzyskać zwolnienie z opłaty powinien zwrócić się z takim wnioskiem do organu. Złożenie takiego wniosku nie będzie przy tym wiązało sią z koniecznością jednoczesnego poniesienia nałożonej opłaty. Zgodnie z powołanym wcześniej art. 64 u.p.s. wniosek o zwolnienie przysługuje zarówno osobom ponoszącym opłatę, jak również zobowiązanym do jej poniesienia. Zatem do czasu rozpoznania przez organ ewentualnego wniosku o zwolnienie, opłata nie powinna być pobierana. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.