I OSK 801/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U.R. i C.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2143/19 w sprawie ze skargi U.R. i C.B. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2143/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi U.R. i C.B. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli U.R. i C.B.. Zaskarżyli wyrok w całości. Powyższemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 145 § 1 pkt 1. lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 K.p.a., poprzez przyjęcie, że organ administracyjny prawidłowo przeprowadził postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji, gdy wszechstronna i wnikliwa ocena całego materiału dowodowego, winna prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie skonkretyzowali zarzut wskazując na art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. , przy czym ten ostatni bez uzasadnienia; Wskazując na powyższe naruszenia, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. Podnosząc zarzut, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej przytoczył jedynie przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 156 K.p.a. bez szczegółowego wskazania którego punktu zarzut ten dotyczy. Jedynie na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej można uznać, że skarżący kasacyjnie zarzuca nieważność z powodu wydania decyzji kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym przez organ niewłaściwy, a zatem konkretyzując, zarzut ten dotyczy art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a . Na podstawie treści uzasadnienia skargi kasacyjnej można też uznać, że skarżący kasacyjnie zarzuca błędną ocenę decyzji z 1951 r. i bezzasadną odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. W tym jednak zakresie zarzutowi temu nie towarzyszyło przedstawienie argumentacji prawnej, która szczegółowo odnosząc się do przytoczonych zarzutów, wyjaśniałaby przyczyny wadliwości stanowiska zajętego w rozpoznawanej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Skarżący kasacyjnie ograniczył się jedynie do przytoczenia orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczących sposobu wykładni art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nie powiązał też zarzutu naruszenia tego przepisu z przepisami prawa materialnego, które naruszył organ administracji wydając decyzję w 1951 r. Należy przypomnieć, że w świetle art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna nie tylko wskazywać zarzucane naruszenie, ale również wyjaśnić na czym polega wadliwe zastosowanie (lub wykładnia) przepisu, a także uzasadnić, dlaczego uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, na czym konkretnie polegało naruszenie przez Sąd I instancji ww. przepisów. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem rozpoznania Sądu I instancji była skarga na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2019 r., na podstawie której organ ten, po rozpatrzeniu odwołania U.R. i C.B. od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1951 r., o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], ks. wiecz. wyk. [...] cd. KW [...], o powierzchni [...] ha, utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Zasadniczy problem zatem w rozpoznawanej sprawie, w świetle zarzutów skargi kasacyjnej, sprowadza się do rozważenia zasadności zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Z akt sprawy wynika, że podstawą prawną kontrolowanej przez organy administracji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1951r. była ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej (Dz. U. z 1950 r., nr 29, poz. 270). Ustawa powyższa weszła w życie w dniu 22 lipca 1950 r. Postępowanie w powyższej sprawie toczyło się w trybie przewidzianym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r. w sprawie wykonania ustawy o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej (Dz. U. z 1950 r., nr 32, poz. 294). Przepisy powyższe stanowiły zatem podstawę prawną kontrolowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1951 r.. Zgodnie z § 2 rozporządzenia przepisy ustawy wykonywała władza, przed którą toczyło się postępowanie lub która zarządzała wykonanie orzeczenia. Przepisy powyższych aktów prawnych miały zastosowanie w stosunku do tych obywateli, do których wcześniej zastosowano przepisy dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz. U. z 1946 r. Nr 55, poz. 310, ze zm.). Na podstawie aktu wykonawczego do powyższego dekretu tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. o postępowaniu w sprawach o wyłączenie ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz.U. Nr 34, poz. 163), organem właściwym w sprawach zarządzenia zajęcia majątku zagrożonego przepadkiem z urzędu lub na wniosek, w toku postępowania prowadzonego o pozbawienie obywatelstwa, wysiedlenie z kraju i przepadek majątku (§ 12 ust. 3 rozporządzenia) była władza administracji ogólnej I instancji. Zarządzenia i orzeczenia o zajęciu i przepadku majątku osoby pozbawionej obywatelstwa wykonywały okręgowe urzędy likwidacyjne przewidziane w dekrecie z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 87), właściwe ze względu na miejsce położenia majątku, podlegającego zajęciu lub przepadkowi. Wskazać jednak należy, że w dacie wydania badanej decyzji z czerwca 1951 r. to rozróżnienie nie ma już znaczenia. Zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) zniesiono urzędy likwidacyjne. Zmiana ta weszła w życie w dniu w dniu 9 kwietnia 1951 r. na mocy art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. Zadania należące dotychczas do urzędów likwidacyjnych przejęły właściwe prezydia powiatowych (miejskich) rad narodowych - w odniesieniu do zadań rejonowych urzędów likwidacyjnych, zaś prezydia wojewódzkich rad narodowych - w odniesieniu do okręgowych urzędów likwidacyjnych. Zatem po dniu 9 kwietnia 1951 r. organem właściwym w sprawach do których zastosowanie miała ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej było prezydium powiatowej rady narodowej jako organ I instancji. Z tej przyczyny zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. nie okazał się zasadny, prawidłowo bowiem w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości orzekał organ, który na mocy wcześniej wymienionej ustawy przejął obowiązki organu prowadzącego dotychczas postępowanie. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organy administracji publicznej ustaliły w toku postępowania, że prawo własności rozważanego gruntu przeszło na Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej: "dekret PKWN"). Zgodnie z tym przepisem, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości gruntowe, będące własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Ustawodawca wskazał zarazem w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, że wszystkie nieruchomości wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu PKWN przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Przedmiotowa nieruchomość z dniem 13 września 1944 r. z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Na dokumenty te powołał się również Sąd I instancji. Nie ulega wątpliwości, iż art. 2 ust. 1 dekretu przewidywał przejście wskazanych w nim nieruchomości z mocy prawa (ex lege) na własność Skarbu Państwa. Takie stanowisko było wielokrotnie wyrażanie w orzecznictwie sądów. ( zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1948 r., w sprawie C 344/48 ("Państwo i Prawo" 1949, nr 4, s. 122), uchwała 7 sędziów SN z dnia 13 października 1951 r., w sprawie C 427/51 (OSN 1953, Nr 1, poz. 1); uchwała 7 sędziów SN z dnia 7 czerwca 1962 r., w sprawie I CO 11/62 (OSNC 1963, Nr 6, poz. 112). Stanowisko to jest konsekwentnie przyjmowane również we współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego (uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., w sprawie III CZP 90/91 (OSNC 1992, Nr 5, poz. 72); uchwała SN z dnia 6 grudnia 2005 r., w sprawie III CZP 90/05 (OSNC 2006, Nr 11, poz. 179); wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie SK 1/06 (OTK-A Zb.Urz. 2007, Nr 2, poz. 73). Skuteczność przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nie była przez skarżących kasacyjnie kwestionowana, nie wskazywali oni również na podjęcie w tym zakresie odpowiednich działań prawnych. Tym samym brak było podstaw, stosownie do § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r. w sprawie wykonania ustawy o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej, do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1951 r., odmawiającej zwrotu nieruchomości. Niewątpliwie bowiem nieruchomość w dacie wejścia ustawy nie znajdowała się w posiadaniu właściciela. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.