I FZ 427/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 417/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 417/13 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 27 marca 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem z 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 417/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z 25 lipca 2013 r. w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 27 marca 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2011 r. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że 25 lipca 2013 r. na rozprawę nie stawił się prawidłowo zawiadomiony pełnomocnik skarżącego - doradca podatkowy L. M. W piśmie nadanym 8 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik we wniosku podał, że przyczyną uchybienia terminu była konieczność sprawowania przez niego opieki nad żoną, która wymagała pomocy pielęgnacyjnej ze względu na złe samopoczucie w początkowym okresie ciąży, powodowane bólami głowy, brzucha, mdłościami, które potęgowane były przez niekorzystne warunki atmosferyczne (upał, duszność). Sytuację pogarszał fakt, że zmuszony był do podjęcia zwiększonej opieki nad jego drugim dzieckiem w wieku 4 lat, z uwagi na trudności związane ze znalezieniem opieki dla żony i dziecka. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu, bowiem w jego ocenie przedstawione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie wskazują na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. WSA podkreślił, że w niniejszej sprawie problemy związane z przebiegiem ciąży nie dotyczyły samego pełnomocnika, lecz jego żony. Ponadto były rozłożone w czasie i stanowiły logiczną konsekwencję stanu małżonki, zatem pełnomocnik powinien był tak zaplanować codzienne funkcjonowanie, aby uczynić zadość swoim obowiązkom zawodowym. To, że zwłaszcza początkowa faza ciąży może spowodować znaczne dolegliwości, a tym samym utrudnić funkcjonowanie najbliższych członków rodziny, nie może uzasadniać przywrócenia terminu wobec wnioskodawcy. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zachowania szczególnej staranności w toku postępowania. Winien on tak zorganizować swą działalność, by nawet w razie przejściowych trudności, które nie mają charakteru nadzwyczajnego, można było dokonać czynności procesowych w terminie. 3. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę i ponownie przedstawił okoliczności, które przyczyniły się do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (vide wyrok NSA z 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Mon. Praw. 2003, nr 8, s. 340). Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy (vide postanowienie NSA z 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/03, Mon. Praw. 2002, nr 23, s. 1059). Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich – w tym przypadku pełnomocnika – upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności (vide wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA/Gd 1676/99, POP 2002, z. 12, poz. 148). Za działania i zaniechania pełnomocnika w zakresie powierzonych mu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi strona. 5. Okoliczność powołana przez pełnomocnika w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, tj. opieka nad ciężarną żoną i 4-letnią córką, nie stanowi wystarczającej podstawy przywrócenia terminu, jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji. Przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy pełnomocnika może być tylko szczególnie ciężki przypadek, który paraliżuje możliwość działania samodzielnego lub nawet skorzystania z pomocy osoby trzeciej. W rozpatrywanej sprawie nie mamy zaś do czynienia z takim przypadkiem. Niezrozumiałe jest, dlaczego pełnomocnik traktuje ciążę jako stan zagrożenia, a nawet "zwiększonego zagrożenia" zdrowia i życia, skoro przedstawione dokumenty w żaden sposób na to nie wskazują. Nie mamy zresztą do czynienia w tej sprawie z sytuacją nagłą. Potwierdzenie ciąży miało bowiem miejsce 19 lipca 2013 r., natomiast termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego 25 lipca 2013 r. upływał 1 sierpnia 2013 r. (czwartek) i przez cały ten czas pełnomocnik już wiedział o stanie żony. Nie można też przyjąć, aby napisanie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, które zazwyczaj składa się z jednego zdania prostego, wymagało jakiejś nadzwyczajnej pracy umysłowej. Co więcej absorbująca uwagę opieka nad własnym dzieckiem również nie jest niczym nadzwyczajnym, co mogłoby świadczyć o zaistnieniu przeszkody nie do przewidzenia i nie do przezwyciężenia. W zasadzie pełnomocnik skarżącego nie wskazał, aby podjął jakikolwiek wysiłek w celu terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku – np. aby skontaktował się z pracownikiem kancelarii, innym pełnomocnikiem (pełnomocnictwo w niniejszej sprawie nie wyklucza substytucji, a wręcz zawiera sformułowanie "Pełnomocnictwo obejmuje prawo do ustanawiania dalszych pełnomocnictw") lub chociażby z samym skarżącym, który mógł złożyć ten wniosek osobiście lub z innym prawnikiem. To, że na przełomie lipca i sierpnia trwa okres urlopowy, na co powoływał się w zażaleniu pełnomocnik, nie jest okolicznością nie do przewidzenia, i nie może usprawiedliwiać zaniedbań w sprawach mandantów. Od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby tak zorganizował pracę swojej kancelarii, by zabezpieczyć interesy swoich klientów również na wypadek choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w kancelarii. Chodzi tu zwłaszcza o czuwanie nad terminowym dokonywaniem czynności procesowych. Jeżeli o braku winy w świetle art. 87 § 2 p.p.s.a. można mówić jedynie, gdy strona bądź jej pełnomocnik nie mogli usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to w niniejszej sprawie brak winy nie został uprawdopodobniony, skoro trudno uznać na podstawie przedstawionych okoliczności, aby pełnomocnik wykazał się jakimkolwiek wzmożonym wysiłkiem w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. 6. W orzecznictwie podkreśla się, że dolegliwości związane z ciążą mogą uzasadniać przywrócenie terminu, jeśli w ciąży jest strona skarżąca, która tych dolegliwości doświadcza (vide postanowienie NSA z 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GZ 202/13; orzeczenia.nsa.gov.pl). Gdy jednak w ciąży jest żona pełnomocnika strony, to jej dolegliwości ciążowe nie mogą uprawdopodabniać braku winy tego pełnomocnika w uchybieniu terminu (vide postanowienie NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 265/12; orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. 7. Reasumując, ocena determinującej odmowę przywrócenia terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd pierwszej instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu nie podważyły jej. 8. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.