II FZ 678/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 2143/10 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie wyegzekwowania należności z tytułu składek do OFE postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 27 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania Skarżącemu Z. Ś. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że Skarżący do dnia 1 października 2010 r. był zatrudniony, a obecnie jest osobą bezrobotną. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz trzema córkami. Jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka cała rodzina. Zarówno Skarżący, jak i jego żona nie posiadają oszczędności, kont bankowych. Nikt też z członków rodziny nie uzyskuje dochodów. 3. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd I instancji przypomniał o ciążącym na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy obowiązku wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia do skorzystania z tego prawa. Sąd I instancji zwrócił także uwagę na przyznaną mu na mocy art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", kompetencję do wezwania strony do złożenia dodatkowych informacji lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji wskazał, że z takiej możliwości w niniejszej sprawie skorzystał, co nie przyniosło jednak oczekiwanego rezultatu. Skarżący nie przesłał bowiem oświadczenia wskazującego z czego utrzymuje się jego rodzina, z podaniem źródeł i wysokości tych dochodów. Nie nadesłał nadto spisu miesięcznych wydatków, zeznań podatkowych Skarżącego i jego żony za 2010 r. lub zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego dotyczących wysokości ich dochodów w tym roku. Zdaniem Sądu I instancji brak jest tym samym dostatecznych podstaw do przyjęcia, że Skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że postanowienie to zmusza go do zapłaty żądanej przez Sąd kwoty, co z kolei oznaczać będzie "głodzenie" Skarżącego. Skarżący jest osobą bezrobotną, a uzyskiwany z urzędu pracy dochód jest przeznaczony na jedzenie i wyżywienie rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie jest zasadne. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że głównym argumentem przemawiającym za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy był brak jego współpracy z Sądem w wyjaśnianiu własnej sytuacji majątkowej. W szczególności Skarżący nie podał z czego utrzymuje się jego pięcioosobowa rodzina. Nie ujawnił wysokości miesięcznych wydatków, a nadto nie przesłał zeznań podatkowych za 2010 r. lub zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o uzyskanym w tym roku dochodzie. Z akt sprawy wynika, że Skarżący ustosunkował się do skierowanego do niego wezwania z 10 lutego 2011 r. W piśmie z 18 lutego 2011 r. (k. 25 akt sądowych) wyjaśnił mianowicie, że nie prowadzi spisu miesięcznych wydatków, nie posiada też odpowiednich rachunków oraz konta bankowego, a konta rodziców są puste. Skarżący wskazał, że jego żona nie składała zeznania podatkowego za 2010 r., w swoim zaś zeznaniu Skarżący wykazał dochód z pracy, jaką wykonywał do 1 października 2010 r. i z której został zwolniony. Skarżący złożył także zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy, z którego wynika, że jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku (podkr. Sądu), przy czym w styczniu 2011 r. nie wypłacono mu żadnej kwoty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego efekt działań Skarżącego w postaci przedłożonego oświadczenia i dokumentu należy oceniać przez pryzmat jego nieporadności i sytuacji, w jakiej aktualnie się znajduje. Do wniosku takiego skłania lektura składanych przez niego pism procesowych, takich chociażby jak pismo z 2 stycznia 2011 r. (k. 12 akt sądowych), czy też zażalenie z 16 czerwca 2011 r. (k. 53 akt sądowych). Pisma te są wyrazem poczucia krzywdy jaką miały Skarżącemu wyrządzić działania płatnika i organu podatkowego. Tym samym odpowiadając na wezwanie z 10 lutego 2011 r. Skarżący mógł być przekonany, iż wezwanie to wykonał i że takich właśnie wyjaśnień oczekiwał od niego Sąd. I tak żądanie złożenia zeznań podatkowych Skarżący zastąpił oświadczeniem, że jego żona takowego nie składała oraz opisem, jakie źródło dochodu wykazał w swoim zeznaniu. Na wezwanie o "spis miesięcznych wydatków" odpowiedział natomiast, iż spisu takiego nie prowadzi. Także akcentowany przez Sąd I instancji brak wyjaśnień w kwestii źródeł utrzymania rodziny nie jest tak oczywisty, jak się wydaje. Jakkolwiek w piśmie z 2 stycznia 2011 r. (k. 11 akt sądowych) Skarżący podał, że jest bez pracy i zasiłku, a następnie w formularzu PPF (k. 19 akt sądowych) zadeklarował, iż ani on, ani jego żona nie osiągają dochodu, to jednak z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że Skarżący jest uprawniony do zasiłku dla osób bezrobotnych. O pobieraniu takiego zasiłku świadczyć może także treść nazwanego sprzeciwem, a potraktowanego jako część zażalenia, pisma z 16 czerwca 2011 r. (k. 55 akt sądowych). W piśmie tym mowa jest bowiem o uzyskiwaniu niskiego, tj. na poziomie 600 zł, dochodu z urzędu pracy (tak też w skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosku o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata, k. 56 akt sądowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe materiały pozwalały ocenić sytuację materialną Skarżącego. Z materiałów tych wynika bowiem, że nie posiada on wartościowych przedmiotów, oszczędności, ani innych zasobów pieniężnych. Źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest zasiłek w wysokości 600 zł. Z kwoty tej Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków potrzebnych na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia względem wybranego przez siebie pełnomocnika. W tej sytuacji uznać należało, iż Skarżący wykazał, że spełnił przesłankę, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż podobnie sytuację materialną Skarżącego ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, ustanawiając dlań – na mocy postanowienia z 16 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 253/10 – pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.