I SA/Bd 540/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi R. L. D. N., P. P. spółka cywilna w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE W dniu [...] kwietnia 2020 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID". Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., z uwagi na to, że składka za kwiecień została opłacona. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisami tarczy antykryzysowej, na podstawie art. 113 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020r., poz. 695 ze zm.), zwolnieniem mogą być objęte tylko należności za kwiecień 2020 r. i maj 2020 r., które nie zostały opłacone na dzień rozpatrzenia wniosku. Zwolnienie w przypadku gdy składki zostały opłacone, przysługuje tylko za marzec 2020r. Organ podał, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na pokrycie należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. wpłatami z [...] marca 2020r. i [...] maja 2020 r. W skardze do tut. Sądu skarżąca stwierdziła, że wydana decyzja narusza prawo i interes prawny. Wyjaśniła, że złożony przez nią wniosek dotyczył zwolnienia z obowiązku opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. i faktycznie nie powinny one być zapłacone. Skarżąca podkreśliła, że sytuacja w jakiej znalazła się jej firma, w związku z wywołaną sytuacją kryzysową, była i nadal jest tragiczna pod względem finansowym, co spowodowało, że spółka zmuszona była ratować swoją sytuację pod każdym względem. W maju 2020r. został złożony wniosek o subwencję, co wiązało się z dostarczeniem zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Urzędu Skarbowego. Strona wskazała, że termin opłacenia składek za kwiecień 2020 r. mijał 15 maja i wobec długotrwałego braku informacji o zwolnieniu opłacania składek za ten miesiąc spółka postanowiła zapłacić składki. Wynikło to z obawy, że subwencja nie zostanie udzielona, miał też na to wpływ brak informacji, jej niespójność oraz brak możliwości udania się do jakiejkolwiek instytucji. Wobec powyższego skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła, że opłacenie składek za kwiecień 2020r. miało być decyzją ratującą firmę, a nie odwrotnie. W związku z powyższym, zdaniem strony, wydana decyzja jest bardzo krzywdząca i bardzo niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o oddalenie skargi. ZUS podtrzymał dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie. Dodatkowo wskazał, że w związku ze zmiana przepisów, z urzędu ponownie rozpatrzył wniosek skarżącej z dnia [...] kwietnia 2020 r., w następstwie czego doszło do zwolnienia spółki z opłacenia składek za kwiecień 2020 r. Jednocześnie ZUS wyjaśnił, że organ nie kierował dotychczas do skarżącej żadnej informacji o zwolnieniu z opłacania składek za kwiecień 2020 r. W zaistniałej sytuacji, zdaniem organu, postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane skargą stało się bezprzedmiotowe, co uzasadnia jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] listopada 2020 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia za okres od marca do maja 2020 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w zakresie zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r., wskazując na regulację zawartą w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID oraz na fakt opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że składki za maj 2020 r. zostały opłacone, ponieważ nie dostała żadnej informacji od ZUS o zwolnieniu z ich opłacania. Złożyła natomiast wniosek o subwencję, której uzyskanie jest uzależnione od niezalegania z płatnościami m.in. na rzecz ZUS. Po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Sądu strona podniosła, że w maju 2020 r. został złożony wniosek o subwencję, co wiązało się z dostarczeniem zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na rzecz m.in. ZUS. Wobec braku informacji o zwolnieniu z uiszczenia składki na kwiecień 2020 r., skarżąca zapłaciła tę składkę, z obawy, że nie otrzyma subwencji. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z powyższej regulacji wynika, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. nie przysługuje, gdy składki te zostały opłacone. Z kolei w myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ uznał, że postępowanie w sprawie zwolnienia za kwiecień 2020r. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na opłacenie należności za ten okres. Podkreślenia jednak wymaga, że w zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie odniósł się do twierdzenia strony, iż dokonała ona zapłaty składek za kwiecień 2020 r. z tego powodu, że w odpowiednim czasie nie dostała żadnej informacji o zwolnieniu z obowiązku opłacania tych składek, przed upływem terminu ich zapłaty. Organ nie wyjaśnił, czy faktycznie wniosek skarżącej o zwolnienie z opłacania składek nie został rozpoznany w terminie i czy przyczyny ewentualnego opóźnienie leżą po stronie ZUS. Nie wiadomo też, czy rzeczywiście skarżąca ubiegała się o subwencję i czy warunkiem jej otrzymania jest dostarczenie zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na rzecz ZUS. Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Prawidłowe pod względem merytorycznym uzasadnienie ma też kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony uważane przez nią za ważne dla sposobu załatwienia sprawy. Organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia, wyżej wymienionych okoliczności. Zdaniem Sądu, jeżeli skarżąca uiściłaby składki za kwiecień 2020 r. z powodu nieotrzymania przez nią we właściwym czasie informacji od ZUS w przedmiocie zwolnienia jej z obowiązku opłacania składek za ten okres i w obawie przed powstaniem zaległości w opłacaniu składek, to nie byłoby podstaw do pozbawienia jej "ulgi" przewidzianej w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa, wyrażoną w art. 8 k.p.a., byłaby sytuacja, gdyby skarżąca z powodu braku stosownej informacji uiściła zgodnie z prawem należne składki za kwiecień 2020 r. i z tej przyczyny ponosiła negatywne konsekwencje w postaci utraty prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Zdaniem Sądu uchybień tych nie usuwa informacja zawarta w odpowiedzi na skargę o zwolnieniu skarżącej z opłacania należności za kwiecień 2020 r. (przy czym stwierdzono, że nie wysłano do skarżącej żadnej informacji o zwolnieniu z opłacania składek za ten miesiąc). Wbrew też poglądowi wyrażonemu w odpowiedzi na skargę brak jest również podstaw do umorzenie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., postępowania sądowoadministracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości, ponieważ wadliwa decyzja nadal pozostaje w obrocie prawnym. Także przytoczony przez organ wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., IV SAB/Po 33/17 nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż został on wydany w sprawie dotyczącej pozostawania przez organ w bezczynności, a więc w zupełnie odmiennym stanie faktycznym od rozpatrywanej spawy. W pierwszej jednak kolejności, ponownie rozpatrując sprawę, organ odniesie się do regulacji zawartej w art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423 ze zm.) i oceni jej znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ust. 1). Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek (ust. 2). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżąca była zwolniona z obowiązku ich uiszczenia.