III OSK 4723/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 660/20 w sprawie ze skargi C.G. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresy pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 660/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dalej również jako "WSA", oddalił skargę C.G. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji, dalej jako "KGP", z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art 1 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art 3 § 1 w zw. z art 135 p.p.s.a. w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a, przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji w ramach stosowania środków w celu usunięcia naruszenia prawa, pomimo że decyzja ta została wydana z naruszeniem przez organ następujących przepisów: a.) art 7, art 77 ust 1, art 78 § 1 i 2, art 84 i art 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", przez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy z uwagi na brak dokonania wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji dokonanie jego oceny w sposób przedwczesny, wybiórczy i dowolny, w szczególności przez: - pominięcie w całości stanowiska skarżącego w którym w sposób szczegółowy określa zakres i rodzaj czynności wykonywanych w gospodarstwie rolnym rodziców; - pominięcie, że przy uznaniu za domownika i wliczenia tego okresu do stażu, nie ma znaczenia ilość godzin pracy w gospodarstwie rolnym, ale fakt jej wykonywania; - pominięcie faktu, że obaj świadkowie potwierdzili ogólny fakt wykonywania pracy przez skarżącego w gospodarstwie rolnym w okresie od 1991 roku, a sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego jest wymaganie od świadków monitorowania pracy skarżącego w tymże gospodarstwie każdego dnia i przez określoną ilość godzin; - uznanie, że praca wykonywana przez skarżącego miała charakter doraźny, drobny i składała się z czynności, które zwyczajowo wymagane są od dzieci rolników, podczas gdy praca skarżącego miała charakter stały; - stwierdzenie, że zeznania świadków, mające potwierdzać okresy i charakter pracy zainteresowanego budzą wątpliwości co do ich wiarygodności i nie mają wystarczającej mocy dowodowej, podczas gdy wątpliwości winno się rozstrzygać na korzyść skarżącego; - pominięcie faktu, że świadkowie Pan M.P. oraz Pan J.S. wskazali, że skarżący pracował stale w gospodarstwie rolnym w okresie od dnia 17 grudnia 1991 roku do dnia 11 listopada 1993 roku, oraz od dnia 25 czerwca 1994 roku do dnia 4 maja 1995 roku, co wynika z protokołu z dnia 8 czerwca 2019 roku, a pomimo to Sąd stwierdził, iż zeznania świadków były nazbyt ogólne i nieprecyzyjne; - pominięcie faktu, że świadkowie zeznawali na okoliczności faktyczne sprzed prawie 25 lat, więc nie jest sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego fakt, iż świadkowie nie są w stanie dokładnie wskazać ilości godzin pracy wykonywanej przez skarżącego w gospodarstwie rolnym, natomiast z całym przekonaniem wskazują na okoliczność wykonywania tej pracy w tym okresie i w sposób stały szczególnie od 1991 r.; - pominięcie okoliczności, iż zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego intensyfikacja prac w gospodarstwie rolnym w Polsce zawsze następuje w sezonie letnim, natomiast prace skarżącego nie miały charakteru wyłącznie sezonowego, skoro skarżący zajmował się także trzodą chlewną, która wymaga nadzoru i opieki również w innych porach roku; - pominięcie okoliczności, że nauka pobierana w szkole nie uniemożliwia wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym i uznania skarżącego za domownika; - błędne uznanie, iż w gospodarstwie rodziców pracowały cztery osoby dorosłe, oraz, iż było to gospodarstwo wujka skarżącego (str. 7 uzasadnienia), przy czym ojciec skarżącego pracował również poza miejscem zamieszkania, podczas gdy w rzeczywistości było to gospodarstwo rodziców skarżącego, dziadkowie skarżącego, którzy zamieszkiwali w gospodarstwie, byli w tym okresie osobami starszymi i właśnie z tego powodu na skarżącym spoczywały obowiązki związane z utrzymaniem gospodarstwa w należytym stanie, a jego praca miała charakter stały; b) art 7 k.p.a., art 77 k.p.a., art. 11 w zw. z art 15 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., przez sporządzenie niewystarczającego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego wyroku, niewyjaśniającego przesłanek faktycznych i prawnych wydanego rozstrzygnięcia i nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skargi, a także brak odniesienia się do dowodów przedstawionych przez Skarżącego; lI. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r., poz. 299 ze zm.), dalej jako "u.u.s.r.", przez błędne przyjęcie, że skarżący jako dziecko rolnika jedynie pomagał rodzicom w sposób zwyczajowo przyjęty, podczas gdy faktycznie strona skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika i była to praca stała; b) § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. z 2015 r., poz. 1236), dalej jako "rozporządzenie", w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310), dalej jako "u.w.o.p." oraz w zw. z art. 6 pkt 2 u.u.s.r., przez błędną wykładnię pojęcia "domownik" skutkującą niewłaściwym zastosowaniem tego przepisu i odmową prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w gospodarstwie rolnym z uwagi na odmowę przyznania skarżącemu statusu domownika w rozumieniu ww. ustawy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: (1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, (2) zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, (3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Ewentualnie zaś skarżący wniósł o: (1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, (2) uchylenie decyzji KGP z [...] stycznia 2020 r. utrzymującej w mocy rozkaz personalny o odmowie przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresy pracy w gospodarstwie rolnym, oraz poprzedzającego rozkazu personalnego nr [...] Komendanta [...] Policji z [...] października 2019 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, (3) zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie powołanych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną KGP wniósł o jej oddalenie. Wskazał także, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Organ podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy na nowo, w takim zakresie, jak czyni to sąd pierwszej instancji. Kierunek czynności kontrolnych, jakie Naczelny Sąd Administracyjny może podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wyznaczają podstawy sformułowane w skardze kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 3 ust. 1 "u.w.o.p na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Wedle art. 3 ust. 2 ww. ustawy jeżeli organ, o którym mowa w ust.1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Jednocześnie w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 2 u.w.o.p. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne, o czym stanowi art. 3 ust. 3 ww. ustawy. Podniesione zarzucie pierwszym skargi argumenty na rzecz naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechanie wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z kolei według § 2 tego artykuł organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W art. 80 k.p.a. została ustanowiona zasada swobodnej oceny dowodów, natomiast w art. 84 k.p.a. określono wymogi odnośnie dowodu z opinii biegłego. Podkreślenia wymaga, że realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Powinna ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, jak również wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2018 r., I OSK 256/17). W orzecznictwie sądowym wielokrotnie wskazywano, że dla ustalenia, czy w danej sprawie osoba bliska faktycznie wykonywała pracę stałą w gospodarstwie rolnym, organ powinien przeanalizować przebieg pracy wnioskodawcy w gospodarstwie, ustalić, jaki był charakter gospodarstwa, ile osób faktycznie świadczyło w nim pomoc na rzecz rolnika oraz jakie konkretnie czynności w gospodarstwie wykonywał wnioskodawca (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2016 r., I OSK 1824/14). Natomiast wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji publicznej do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wyprowadzony przez organ wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi istotę postępowania wyjaśniającego. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy – inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. W rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione. Ustalono, bowiem, że we wnioskowanym okresie gospodarstwo rolne rodziców skarżącego posiadało łącznie powierzchnię [...] ha. Gospodarstwo rolne położone było w miejscowości [...]. Było to typowe gospodarstwo chłopsko-robotnicze, wielopokoleniowe. Ojciec skarżącego oprócz pracy na roli pracował zawodowo w [...]. W gospodarstwie oprócz rodziców mieszkali dziadkowe oraz brat skarżącego, który w owym okresie miał 12-16 lat. Organ wziął także pod uwagę, że skarżący we wnioskowanym okresie uczęszczał do Zespołu Szkół [...]. Do szkoły dojeżdżał autobusem, która to podróż trwała około 30 minut, a przystanek autobusowy znajdował się nieopodal domu rodzinnego skarżącego. Ustalając kiedy i jakie konkretnie czynności w gospodarstwie skarżący wykonywał organ dokonał analizy oświadczeń skarżącego, jak również ocenił zeznania świadków wskazanych przez skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organy powzięły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zebrały bowiem i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ocena ta nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Organy ustosunkowały się do wszelkich okoliczności wskazanych przez skarżącego. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji nie została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona. Podkreślić należy, że w doktrynie i w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że obowiązek gromadzenia i poszukiwania dowodów, spoczywający na organach administracji nie może być uznany za nieograniczony. Nie sposób żądać, aby organy poszukiwały dowodów w nieskończoność, albo podejmowały szczególne dochodzenie w celu wykrycia dowodów, o których istnieniu nic nie wiadomo, albo których odnalezienie jest wyjątkowo mało prawdopodobne z uwagi na upływ czasu (zob. Przybysz Piotr Marek, Komentarz aktualizowany do art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, 2019). W skardze kasacyjnej skarżący nie wskazuje natomiast dowodów, które mogłyby być wzięte pod uwagę w niniejszej sprawie i które mogłyby potwierdzić wykonywanie przez niego stałej pracy w gospodarstwie rolnym we wskazanym okresie. W konsekwencji powyższego, skoro Sąd pierwszej instancji prawidłowo nie doszukał się ww. uchybień przepisów prawa procesowego, to nie miał podstaw do uchylenia zaskarżonego w niniejszej sprawie rozkazu personalnego Komendanta Głównego Policji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z przepisami k.p.a. poprzez sporządzenie niewystarczającego uzasadnienia. Zauważyć trzeba, iż treść tego przepisu odnosi się jedynie do elementów, jakie winno zawierać uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Nie ulega wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie tego wyroku, bowiem uzasadnienie skarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne z punktu widzenia tego przepisu elementy, a więc stanowisko Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, podstawę prawną, na której został oparty skarżony wyrok oraz jej wyjaśnienie. Wprawdzie trafnie skarga kasacyjna podnosi, że stanowisko Sądu I instancji w zakresie podmiotu władającego gospodarstwem jest nieprawidłowe, bowiem na stronie 7 uzasadnienia wyroku Sąd I instancji wspomina między innymi o wujku skarżącego, co nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym, to jednak wytknięte naruszenie nie uzasadniało uchylenia kwestionowanego wyroku z tego tylko powodu. Za bezzasadny należy uznać także zarzuty naruszenia prawa materialnego. Według art. 6 pkt 2 u.u.s.r. ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku rozumie się osobę bliską rolnikowi, która a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Trafnie wskazuje Sąd I instancji, że charakter pomocy udzielanej rolnikowi przez bliską mu osobę należy analizować indywidualnie, a tym samym na tle okoliczności konkretnej sprawy oceniać, czy pomoc taką można uznać za "stałą pracę" w celu uzyskania omawianych uprawnień pracowniczych. Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek prace związane z prowadzoną produkcją rolną. Stała praca w szczególności wymaga dyspozycyjności (na co wskazuje przesłanka stałości), co w odniesieniu do uczniów szkół dziennych z zasady jest wątpliwe i wymaga wykazania szczególnych okoliczności związanych ze stosunkami rodzinnymi i rodzajem gospodarstwa. Wykazane szczegółowo przez organy okoliczności: dojazdu skarżącego do szkoły autobusem; wielkości gospodarstwa; osób mieszkających i pracujący w gospodarstwie, uzasadniały przyjęcie stanowiska, że prace skarżącego nie stanowiły stałej pracy w gospodarstwie rolnym wpływającej na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika i przyjmowania, że każde prace wykonywane w gospodarstwie rolnym należy uznawać za stałą pracę w takim gospodarstwie. Byłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób świadczących jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97 - lex 3310 i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10 - lex 852536 oraz NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 1234/13 - lex 1578853 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 5/13 - lex 1317090). W warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swym rodzicom czy dziadkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju. Zakres pomocy świadczonej na rzecz rolnika nie może być zatem obojętny dla oceny czy pomoc ta może być uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie nie podlegają takiej kwalifikacji. O stałej pracy można mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie można uwzględniać każdej pomocy udzielanej rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla działalności prowadzonej przez rolnika. Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.