II SA/Bd 611/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 maja 2022 r. nr DSE3-K1082-D18889-9/22 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę UZASADNIENIE W. Z. (skarżący) złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej". Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. Inne odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem w ustawowym terminie wystąpił do Szefa Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku opisał na czym polegało uczestniczenie w wielu "ryzykownych Zjazdach Organizacji Solidarności Rolników, Robotników jak i Elit, które walczyły o Wolność Ojczyzny". Wnioskodawca podniósł, że był często wzywany na posterunki w O. , gdzie był bity i trzymany do 12 godzin. podkreślił również, że chcąc uniknąć powołania do wojska po otrzymaniu wezwani udał chorego, a następnie ukrywał się. Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. Inne utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2022 r. W ocenie organu strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nie przestawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Samo uczestnictwo wnioskodawcy w manifestacjach przeciwko funkcjonującemu wówczas ustrojowi totalitarnemu w ocenie organu nie jest wystarczające, by uznać, iż strona spełniła przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w [...], trwająca co najmniej 12 miesięcy. W ocenie organu strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z przedłożonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego, wydanego ok. 24 lat po opisywanych przez stronę zdarzeniach, nie sposób zdaniem organu, wywieść kiedy powstało uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz czego było skutkiem. Wnioskodawca nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej samego procesu oraz długości leczenia. Organ nie uznał także za represje opisanych przez stronę wydarzeń dotyczących ukrywania się przed poborem do wojska oraz częstego wzywania na posterunki w O. , gdzie dochodziło do pobić. Organ podkreślił w tym kontekście, że w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. [...] ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Reasumując w ocenie Inne strona nie wykazała, ani w toku postępowania nie ustalono, by strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący wskazał, że osoby, które mu towarzyszyły w walce o wolną [...] już nie żyją, natomiast dokumentacja została zniszczona przez ówczesne organy państwa oraz przez pożar w domu skarżącego. Nie żyją również lekarze, którzy leczyli skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] września 2022 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 36). Skarżący pismem z [...] września 2022 r. poinformował, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Przed wydaniem wyroku umożliwiono Skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, z której to możliwości Skarżący nie skorzystał. Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Co prawda zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, jednak strona powinna przynajmniej wskazać organowi okoliczności, dowody lub kierunek ich poszukiwania. Organ sprawdził, czy wskazane przez wnioskodawcę osoby, które miały brać z nim udział w strajku, jak: M. W., K. K., Pani S. , S. Z., Z. L., B. , Z. figurują w zasobach własnych organu, jednak nie odnaleziono akt ww. osób. Organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy w kontekście przepisów prawa materialnego uznając, że brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie art. 5 ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Zdaniem Sądu zasadnie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że ani strona nie wykazała, ani w toku postępowania nie udało się ustalić, by Skarżący prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy. Wnioskodawca nie przestawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Wnioskodawca podkreślił, że uczestniczył w wielu wiecach, strajkach i zjazdach Solidarności. Z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że działalność wnioskodawcy w Solidarności miała miejsce co najmniej od marca 1981 r. Należy podkreślić, że okres działalności w tzw. "legalnej Solidarności" od 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podlegają wyłączeniu. Uczestnictwo w manifestacjach przeciwko funkcjonującemu wówczas ustrojowi totalitarnemu nie jest to wystarczającą przesłanką aby uznać, iż Skarżący spełnił przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn.. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18). Zasadnie również organ uznał, że Skarżący nie przedstawił także dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, ani nie powołał się na takie okoliczności. Skarżący podał, że podczas zakładania Związku Solidarności Rolników w komitecie wojewódzkim Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego [...] marca 1981 r. został uderzony bliżej nieokreślonym twardym narzędziem w klatkę piersiową, co miało skutkować złamaniem mostka w klatce piersiowej. Podał też, że podczas strajku we [...] [...] grudnia 1981 r. został uderzony ciężkim przedmiotem w prawe ramię, co prawdopodobnie doprowadziło do pęknięcia obojczyka. Organ rozpatrzył te okoliczności pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3. lit a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej śmierć, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia [...] grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177) musi mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Strona dołączyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego (dokładna data nieczytelna, 2005 r.). Z powyższego zaświadczenia wydanego ok. 24 lat po opisywanych przez stronę zdarzeniach nie sposób wywieść kiedy powstało uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz czego było skutkiem. Wnioskodawca nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej samego procesu oraz długości leczenia. Samo oświadczenie Skarżącego nie zostało potwierdzone żadnym z dowodów wskazanych w sprawie, zasadnie organ nie uznał oświadczenia za dostateczny dowód pozwalający wydać decyzję merytoryczną zgodną z żądaniem Skarżącego. Wnioskodawca podał też, że chcąc uniknąć powołania do wojska po otrzymaniu wezwania udał chorego, a następnie ukrywał się. Słusznie organ uznał, że nie dowodzi to represji określonych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca podniósł, że był często wzywany na posterunki w O. , gdzie był bity i trzymany do 12 godzin. Jednak w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności, kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie mógł potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Ten element nie wystąpił. Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy muszą wystąpić łącznie dwa elementy, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. Tak jak wyżej przedstawiono, część okoliczności wskazywanych przez Skarżącego nie stanowi przesłanki do przyznania mu wnioskowanego statusu, zaś brak jest dowodów potwierdzających to, że wystąpiły przesłanki, które w świetle ustawy umożliwiają uzyskanie wnioskowanego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze Skarżący podnosi, że dokumentacja spaliła się w pożarze, jaki wybuchł na skutek uderzenia pioruna w 1987 r., a lekarze, którzy go leczyli, już zmarli. Twierdzenia te potwierdzają to, że Skarżący nie ma dowodów na wystąpienie przesłanek przyznania mu wnioskowanego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Starania organu zmierzające do weryfikacji twierdzeń Skarżącego nie przyniosły zaś pozytywnego dla niego rezultatu. Zdaniem Sądu organ nie naruszył reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i prawidłowo odczytał treść przepisów prawa materialnego w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Decyzja jest zgodna z prawem. Dlatego skarga jako nieuzasadniona została przez Sąd oddalona na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.