I OSK 630/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin (spr.) del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 24 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 383/19 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...]. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 383/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...], w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 4 i 12, art. 9 i art. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228), art. 9 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359), art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 104 oraz art. 151 § 1 pkt 2 kpa orzekł o uchyleniu swojej decyzji z [...] lipca 2013 r., nr [...], w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. P. w okresie od [...] kwietnia 2013 r. do [...] września 2013 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i po ponownym rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz wskazanej osoby. Organ zaznaczył, że skarżąca, występując z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia, oświadczyła, że jest panną a jej rodzina składa się z dwóch osób, w tym dziecka, jednakże [...] stycznia 2018 r. organ uzyskał z Urzędu Stanu Cywilnego w [...] informację, że skarżąca od [...] maja 2006 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem [...]. Po ustaleniu okoliczności odnoszącej się do stanu cywilnego skarżącej organ wznowił postępowanie i wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o informację o dochodach męża. Z uwagi na nieprzedłożenie przez skarżącą ww. informacji organ uznał, że nie dysponuje możliwością ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, a z uwagi na to, że spełnienie kryterium dochodowego jest jednym z elementów warunkujących możliwość otrzymania tego świadczenia, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji podzielając stanowisko tego organu, że z uwagi na to, że spełnienie kryterium dochodowego jest jednym z warunków otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to niemożność ustalenia dochodu rodziny jest przesłanką wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Oddalając skargę A. P. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że skarżąca, wezwana przez organ pierwszej instancji do przedłożenia stosownych informacji dotyczących sytuacji dochodowej rodziny, stawiła się w siedzibie organu i w oświadczeniu z [...] kwietnia 2018 r. stwierdziła, że nie dysponuje informacjami o wysokości dochodów osiąganych przez jej męża, ponieważ nie utrzymuje z nim kontaktu. Ponadto, w ocenie Sądu, na gruncie art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zaliczany do rodziny i nie ma na to wpływu ani brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z osobą uprawnioną do świadczeń, ani brak względem niej obowiązku alimentacyjnego. Nie mają także znaczenia wzajemne relacje między tymi osobami. Skarga nie mogła więc zostać uwzględniona gdyż organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przez nieprawidłową interpretację tego przepisu, polegającą na błędnym uznaniu, że w skład rodziny, na gruncie wskazanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wchodzi małżonek rodzica osoby uprawnionej - niezależnie od stosunków panujących pomiędzy małżonkami - podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do przeciwnego wniosku, a w następstwie powyższego naruszenie art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego nieprawidłową interpretację skutkującą błędnym uznaniem, że do dochodu rodziny - celem ustalenia uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - winny być zaliczone dochody małżonka rodzica osoby uprawnionej mimo braku utrzymywania pomiędzy małżonkami jakichkolwiek relacji i kontaktu. Powyższe naruszenia skutkowały utrzymaniem w mocy decyzji organów administracji publicznej pozbawiających skarżącą prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna E. P. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W preambule do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. W art. 9 ust. 1 powołanej ustawy określono zaś krąg osób uprawnionych do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, spośród którego wyłączone zostały jedynie osoby określone w art. 10 ust. 2 powołanej ustawy. O ile więc ustawowym warunkiem uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest także spełnienie kryterium dochodowego rodziny (w przeliczeniu na osobę w rodzinie) osoby wnioskującej o przyznanie takiego świadczenia, to jednak pojęcie "rodzina", którego definicja zawarta jest w art. 2 pkt 12 omawianej ustawy, powinno w rozpatrywanej sprawie uwzględniać ustawowy cel dopuszczalności przyznania przedmiotowego świadczenia. Nie można bowiem dopuszczalności przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależniać od okoliczności, której spełnienie jest obiektywnie wykluczone także w ocenie organów orzekających w sprawie. Ani bowiem organy administracji, ani też Sąd pierwszej instancji nie podważyły twierdzeń skarżącej o braku jakiejkolwiek wiedzy co do miejsca pobytu jej męża i w konsekwencji wysokości jego zarobków. Jeżeli więc organy orzekające nie zakwestionowały w niniejszej sprawie wiarygodności twierdzeń skarżącej o braku jej wiedzy co do miejsca pobytu i zarobkowania jej męża, to w takich okolicznościach organy orzekające nie były uprawnione do uznania braku możliwości ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Organy te nie wykazały bowiem, aby mąż wnioskodawczyni uzyskiwał jakiekolwiek dochody, które miałyby wpływ na wysokość dochodów w rodzinie skarżącej od których zależy przyznanie świadczenia alimentacyjnego. Powzięcie zaś jakichkolwiek wątpliwości lub uznanie braku możliwości dokonania ustaleń faktycznych nie budzących jakichkolwiek wątpliwości zobowiązywało organy administracji do zastosowania art. 86 kpa, zgodnie z którym, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Zarówno organy administracji, jak i Sąd pierwszej instancji nie dostrzegły - w kontekście traktowania męża skarżącej, jako członka jej rodziny - obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych z uwzględnieniem konieczności przesłuchania skarżącej w przedmiocie tych okoliczności, które organy uznały za niemożliwie do ustalenia w wyniku braku obiektywnej możliwości ich wykazania przez skarżącą. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 193 ppsa, uchylił decyzje organów obu instancji.