II OZ 1154/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 416/06 o przyznaniu M. C. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnej budowy sklepu postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 416/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał M. C. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnej budowy sklepu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że w dniu 25 czerwca 2007 r. M. C. wniosła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w części w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że jest osobą samotną żyjącą na krawędzi ubóstwa, utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł, z czego 70 % przeznacza dla Domu Opieki Społecznej [...] w M., zaś [...] zł wydaje na lekarstwa, nie stać jej na kupno nowej odzieży więc kupuje ją w lumpeksach za 5, 10 zł. Skarżąca oświadczyła także, że nie posiada mieszkania, oszczędności oraz innych przedmiotów wartościowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powołując się na art. 245 § 1, 2 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." zważył, że zasadą jest obciążanie strony domagającej się prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie kosztami tego postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza przerzucenie ciężaru procesu na Skarb Państwa i stanowi swoistą formę kredytowania udziału strony w postępowaniu - w związku z czym należy uznać, że dopuszczalne jest jedynie w wyjątkowych wypadkach. Wskazano, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które nie mogą uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i swojej rodziny. Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawczyni niewątpliwie jest trudna i uzasadnia przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części w zakresie ustalonego wpisu od skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik postępowania A. T.. Uczestnik postępowania podniósł, iż M. C. ma męża, który otrzymuje rentę w wysokości około [...] zł i wspólnie z mężem przebywa w Domu Opieki Społecznej w M.. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości wartej około [...] zł, położonej w J., gdzie dysponuje samodzielnym lokalem mieszkalnym. Zdaniem A. T. stan oszczędności skarżącej musi być znaczny, skoro w liście do Urzędu Wojewódzkiego, do wydziału, który prowadził jej sprawę przesłała w kopercie [...] dolarów amerykańskich. W ocenie uczestnika postępowania skarżąca chcąc uzyskać zwolnienie od kosztów celowo wprowadziła w błąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, świadomie podając w oświadczeniu o stanie majątkowym nieprawdziwe dane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż M. C. uprawdopodobniła, iż nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane dotyczące stanu majątkowego skarżącej wskazują, iż posiada ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania. M. C. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest renta w wysokości [...] zł. Jednakże po potrąceniach ze strony Domu Opieki Społecznej [...] w M. – skarżącej pozostaje [...] zł. Ponadto skarżąca ponosi wydatki na zakup lekarstw w wysokości [...] zł oraz zakup niezbędnej odzieży, co także uzasadnia przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca podała, iż jest osobą samotną. W tym miejscu należy zauważyć, iż okoliczności podniesione w zażaleniu przez A. T. odnoszą się w istocie do kwestii, które można by zakwalifikować jako podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy przez skarżącą. Kwestie te dotyczą odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 kodeksu karnego i należą do kompetencji organów ścigania. Należy także wskazać, iż Sąd pierwszej instancji stosownie do treści art. 249 p.p.s.a. może orzec o cofnięciu przyznanego prawa pomocy, jeżeli okaże się, że okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zażalenie.