I SA/Bd 346/12

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 06 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanowił: oddalić wniosek UZASADNIENIE Skarżący J. S. wniósł do tut. Sądu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną, utrzymującą się ze stałego zasiłku w kwocie ok. [...] zł. Pomoc na egzystencję otrzymuje z Kościoła oraz od syna. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone. W związku z powyższym skarżący zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Z uwagi na brak uiszczenia należnego wpisu postanowieniem z dnia 17 września 2012r. tut. Sąd odrzucił skargę J. S. W dniu 22 października 2012r. wpłynął na urzędowym formularzu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Uzyskuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, który w całości przeznacza na zakup żywności, środków higieny oraz leków. Wnioskodawca oświadczył, że leczy się psychiatrycznie oraz neurologicznie. Wyjaśnił, że zamieszkuje w pokoju użyczonym przez syna, za co nie ponosi kosztów związanych z wynajmem oraz opłatami za mieszkanie. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W myśl art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. – rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest w myśl art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do takich osób zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i pozwalają zaspokoić tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Godzi się w tym miejscu podnieść, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem w tym zakresie. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012r. tut. Sąd oddalił wniosek strony w zakresie przyznania prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu Sąd na wstępie przytoczył stosowne przepisy dotyczące prawa pomocy, a następnie stwierdził, że instytucja prawa pomocy jest formą realizacji prawa do sądu. Zwrócił też uwagę na problem nadużycia tego prawa. Zgodził się z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.). Dodał, że w nauce prawa przyjęto pogląd, że istnieje możliwość nadużycia publicznych praw podmiotowych, zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez Skarżącego szeregu postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy, rozważył w pierwszej kolejności, czy wnioskujący o pomoc nie nadużył tego prawa. Sąd wskazał, że Skarżący wniósł od listopada 2011 r., do chwili wydawania przedmiotowego postanowienia 73 skargi. Sąd podkreślił, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że Strona nadużywa prawa do sądu, gdyż nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Tymczasem postępowania sądowe zainicjowane skargami Skarżącego dotyczą rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowią cel sam w sobie. Dotyczą postanowień o stwierdzeniu niedopuszczalności zażaleń nie wniesionych przez stronę, postanowień odmawiających wszczęcia postępowania dotyczącego np. uzupełnienia innego postanowienia o pouczenie o środku zaskarżenia lub wstrzymania wykonalności, tudzież odmowy wszczęcia postępowania o podobnym charakterze. W ocenie Sądu prawo strony do realizacji subiektywnej potrzeby zaskarżania wszelkich czynności organu (zaskarżalnych i niezaskarżalnych) nie może być bezwzględnie realizowane i musi znaleźć ograniczenia w konfrontacji interesów pozostałych członków społeczności korzystającej z praw konstytucyjnych. W ramach realizacji swoich uprawnień nie oczekują oni, że w ramach państwa prawa Skarb Państwa sfinansuje kosztowną realizację prawa do sądu bez względu na jej racjonalność i zakres interesów chronionych takim postępowaniem. W przypadku Skarżącego, który w niektórych sprawach (I SA/Bd 309/12 i I SA /Bd 425/12) skarży nawet odmowę wszczęcia postępowania o uzupełnienie postanowienia o pouczenie, które się w nim znajduje. Zdaniem Sądu można mieć wątpliwości, jaki jest cel wnoszenia skarg i domagania się prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, którego koszty pokryje Skarb Państwa. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Sąd oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedmiotowe orzeczenie nie zostało zaskarżone, nie mniej wskazać należy, że prawidłowość rozstrzygnięcia o analogicznej treści jak w powyższym orzeczeniu potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (Izba Finansowa), który oddalił zażalenia strony w sprawach, w których złożyła środek odwoławczy od rozstrzygnięć tut. Sądu w tym zakresie. Ponadto odnosząc się do przedstawionej przez stronę jej sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które wskazywałyby na to, że ponosi ponadprzeciętne wydatki tj. np. związane ze swym leczeniem czy utrzymaniem domu. Wręcz przeciwnie z przedłożonej wybiórczo przez skarżącego dokumentacji wynika jednoznacznie, że ponoszone przez niego wydatki nie są znaczne, ponieważ jak sam oświadczył zamieszkuje w pokoju użyczonym przez syna w związku, z czym nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych z wynajmem oraz opłatami za mieszkanie. Poza tym otrzymuje pomoc od instytucji charytatywnych m.in. odzież i żywność z Kościoła. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, wyjaśnić należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Dlatego też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne. Skarżący jednak nie uczynił zadość powyższym wymogom i nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów obrazujących możliwości płatnicze żony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.