II OZ 681/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1972/19 o umorzeniu postępowania w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. UZASADNIENIE Uzasadnienie. W dniu 6 lipca 2019 r. W. S. wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Łomianek z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], którą nakazano W. i A. S. usunięcie odpadów nawiezionych i rozplantowanych na działkach o nr ew.: A/3, A/4, A/5, A/6, A/7 i A/8 zlokalizowanych w K., pomiędzy ul. C. i Al. Ch., gm. Ł.. Z kolei w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1973/19 zainicjowanej skargą A. S. wniesioną na wymienioną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], pełnomocnik skarżącej A. S. poinformował, że W. S. zmarł w dniu 18 września 2019 r., co zostało potwierdzone poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopią odpisu skróconego aktu zgonu, którego kserokopię Sąd zarządził sporządzić i dołączyć do akt sądowych niniejszej sprawy. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1972/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydanym na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., umorzył postępowanie. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony. Przy czym § 3 tego przepisu stanowi, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W rozpoznawanej sprawie, co jest niesporne, skarżący W. S. zmarł w dniu 18 września 2019 r., a więc na etapie postępowania sądowego. Zatem utrata zdolności prawnej skarżącego nastąpiła w toku postępowania przed Sądem i stanowi trwałą przeszkodę uniemożliwiającą dalsze prowadzenie postępowania. Strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne utraciła bowiem zdolność sądową i procesową. Mając zaś na uwadze przedmiot niniejszego postępowania dotyczący nakazu usunięcia odpadów nawiezionych i rozplantowanych na działkach wymienionych na wstępie uzasadnienia, który to obowiązek nałożony został na skarżącego W. S.ego oraz A. Sternicką Sąd podniósł, że określony tym rozstrzygnięciem obowiązek wynikający z decyzji administracyjnej nie dotyka sfery prawnej innych podmiotów, niż wymienionych w tej decyzji nakładającej obowiązek usunięcia odpadów przez W. S. i A. S., jako władających powierzchnią ziemi. Nałożony obowiązek usunięcia odpadów jest obowiązkiem o charakterze osobistym i wygasa z chwilą śmierci osoby, której dotyczy. Zatem nie przechodzi na jej następców prawnych, nie wchodzi w skład spadku po tej osobie. Sąd uznał więc, że wynik toczącego się postępowania nie dotyczy interesu prawnego innych osób. Nie sposób bowiem uznać, że decyzję tę mogą wykonać potencjalni następcy prawni skarżącego względnie, że wpłynie ona na zakres ich obowiązków. Sąd uznał, że wynik toczącego się postępowania nie dotyczy interesu prawnego innych osób niż wymienionych w inkryminowanej decyzji. Brak jest również informacji, by wniosek o udział w sprawie zgłosiła inna osoba. W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestniczka postępowania A. S. wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zarzuciła naruszenie art. 124 § 3 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, albowiem przedmiot postępowania nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, ale również jego małżonki i spadkobierców, a ponadto art. 161 ust. 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego przedwczesne zastosowanie z uwagi na fakt, ze nikt nie zgłosił udziału w sprawie, podczas gdy A. S., jest zainteresowana wynikiem sprawy, ma interes prawny dotyczący wyniku postępowania, gdyż jest jego stroną i zgłasza swój udział w sprawie wniesionej skargą jej męża W. S. W uzasadnieniu zażalenia A. S. podniosła, że pomimo, iż nie zgłosiła swojego udziału w postępowaniu, to ma zamiar to zrobić wspólnie z innymi spadkobiercami po W. S., jednak do dnia wniesienia zażalenia nie zapadło postanowienie w przedmiocie nabycia praw i obowiązków spadkowych, ani spadkobiercy nie dokonali czynności poświadczenia. Żaląca wskazała, że w pełni podziela treść skargi wniesionej przez jej męża, sama zresztą wniosła identyczną skargę. Niemniej w załączeniu do niniejszego zażalenia składa zgłoszenie do udziału w niniejszej sprawie, z uwagi na posiadany interes prawny dotyczący wyniku postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w razie śmierci strony postępowanie sądowe ulega zawieszeniu. Jeżeli jednakże przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego śmierć strony nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania (§ 3). Z przepisem tym koreluje regulacja z art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stanowiąca, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych. Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", W-wa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko (w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, W-wa 2009, str. 50-51) . Analogiczne stanowisko wyrażone było w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, lex nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148). Nie oznacza to, że obowiązek nakładany na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2018 r. poz. 992 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 797 ze zm.) ma charakter osobisty. Obowiązek usunięcia odpadów nie jest nakładany z uwagi na osobiste cechy adresata obowiązku ale z powodu na dysponowanie przezeń uprawnieniem o charakterze cywilnoprawnym, jakim jest posiadanie odpadów. W myśl art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, przez posiadacza odpadów - rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przepis art. 3 pkt 19 in fine wprowadza domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Nie definiuje przy tym kim jest władający powierzchnią ziemi. Skoro jednak, zgodnie z art. 1, ustawa ta określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania, dlatego też w tym zakresie należy odwołać się do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2018 r. poz. 799 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1219 ze zm.) i stwierdzić, że władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający (patrz m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1713/17; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 550/18). Wobec powyższego należy przyjąć, że obowiązek objęty decyzją w sprawie nakazu usunięcia odpadów, wydany na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach nie podlega dziedziczeniu, ale podlega dziedziczeniu tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania nieruchomością, na której doszło do składowania lub magazynowania odpadów. Zatem, w razie śmierci posiadacza odpadów będącego adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów, w trakcie postępowania sądowego, należy ustalić osoby mające interes prawny w uczestniczeniu w tym postępowaniu. Posiadacze odpadów będący w tym zakresie następcami prawnymi zmarłego powinni mieć możliwość kwestionowania decyzji nakładającej na ich poprzednika prawnego obowiązku określonego w decyzji a wynikającego z art. 26 ust. 1. Na zakończenie, na tym etapie postępowania można jedynie zauważyć, że podobne stanowisko w zakresie przejścia na następców prawnych obowiązków administracyjnych oraz relacji pomiędzy obowiązkiem a podlegającym dziedziczeniu i następstwu prawnemu tytułowi cywilnoprawnemu wyrażono na tle innych stosunków administracyjnoprawnych, których przedmiotem był obowiązek (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1258/06 w związku z wyrokiem WSA w Opolu z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Op 43/06; wyrok WSA w Opolu z dnia 24 stycznia 2005 r., sygn.. akt II SA/Wr 39/03, ONSA i wsa 2005/5/138). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.