II GNP 6/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi P. N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2738/12 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2738/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego, działający w jego imieniu z urzędu, sporządził opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. W terminie ustawowym skarżacy wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego wyżej, prawomocnego wyroku WSA w W., opierając ją na art. 285a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok zaskarżył w całości zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 13k ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt.3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 460; dalej u.d.p.) przejawiające się w utrzymaniu w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000,00 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej [...], a tym samym doprowadzenie do wielokrotnego naliczenia kary pieniężnej za jeden przejazd odcinkiem drogi krajowej nr [...], podczas gdy przepis ten nie przewiduje możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi, zaś kara za przejazd została już nałożona zarówno decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r., utrzymaną w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r., objętą postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., VI Wydział, sygn. akt: VI SA/Wa 264/13, zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt: 1089/14, jak również decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymaną w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., objęta zakończonym postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., VI Wydział, sygn. akt: VI SA/Wa 2736/12; 2. przepisów postępowania, tj. - art. 145 §1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, pomimo że powyższe decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa procesowego, tj. następujących przepisów: - art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, pomimo że w toku postępowania administracyjnego ograniczony został czynny udział skarżącego w postępowaniu poprzez bezpodstawne zaniechanie przez organ przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, o który wnioskował skarżący, na okoliczność prawidłowego działania systemu VIA TOLL w dacie przejazdu przez skarżącego, pomimo że okoliczność ta nie została jednoznacznie wyjaśniona przez organ, zaś z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na pierwszy rzut oka wynika, iż powyższa kwestia, będąca kwestią kluczową, budzi wątpliwości, których z całą pewnością nie wyjaśniają pisma złożone przez firmę K. Sp. z o.o.; - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przejawiające się w (i) zupełnym zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn braku odpowiednich kwot na koncie skarżącego w dniu dokonywania przejazdu wskazanym odcinkiem drogi płatnej o godz. 21:49:39, podczas gdy zarejestrowane przejazdy skarżącego w nieodległych sekwencjach czasowych, zarówno przed ww. godziną, jak i po niej (w tym m.in. o godz.: 21:47 oraz 21:55) nie wskazywały na nieuiszczenie opłaty elektronicznej; (ii) zupełnym zaniechaniu ustalenia czy system poboru opłat działał prawidłowo w czasie przejazdu skarżącego; (iii) zupełnym zaniechaniu wyczerpującego zbadania argumentacji podniesionej przez skarżącego, a w konsekwencji na bezkrytycznej akceptacji informacji udzielanych przez spółkę K., co do których można mieć zastrzeżenia, czy odpowiadają w pełnym zakresie materii niniejszej spawy (iv) oraz poprzez dokonanie rażąco błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przejawiające się w uznaniu za wiarygodne subiektywnych twierdzeń podmiotu odpowiedzialnego za obsługę systemu VIA TOLL i uznaniu jedynie na tej podstawie, że skarżący nie uiścił wymaganej opłaty, pomimo braku jakichkolwiek ku temu podstaw. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem objętego skargą wyroku oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto autor skargi wskazał, że zaskarżony wyrok "narusza podstawowe zasady porządku prawnego i prawa obywatela", a jego wykonanie spowoduje, że "skarżący poniesie wysoką szkodę" w postaci "ściągnięcia bezpodstawnie nałożonych kar". Podniósł także, że wzruszenie wyroku nie było możliwe w drodze innych środków prawnych, gdyż "postępowanie pełnomocnika z urzędu" doprowadziło do sytuacji, w której wniesienie skargi kasacyjnej "nie było możliwe". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 285a § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Z kolei art. 285a § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga, o której mowa w § 1, przysługuje również w wyjątkowych przypadkach od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Zakresem normy z art. 285a § 2 p.p.s.a. objęte są zatem w wyjątkowych sytuacjach prawomocne orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, np. nie wniosły skargi kasacyjnej lub nie wniosły skargi o wznowienie postępowania, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych, np. istnieją przesłanki i termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W takim przypadku strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest w skardze tej - poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 p.p.s.a. - wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA m.in.: z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I ONP 14/11, z dnia 17 grudnia 2010 r. o sygn. akt I ONP 16/10, z dnia 19 czerwca 2012 r. o sygn. akt II FNP 11/12, z dnia 21 sierpnia 2015 r. sygn. akt II GNP 3/15 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie. Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. jej autor nie wykazał, że zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w tym przepisie, do czego zobligowany jest na podstawie art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a. Jako wypełnienie obowiązku określonego w art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a. nie można w szczególności przyjąć stwierdzeń, że "sytuacja skarżącego w identycznych sprawach została potraktowana odmiennie, a zadecydował o tym jedynie kilkumiesięczny upływ czasu"; "sytuacja taka jest rażąco niesprawiedliwa w odczuciu skarżącego i narusza jego prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy" (pkt 29 skargi). Nie sposób uznać, że takie stwierdzenia to wskazanie okoliczności, pozwalających na przyjęcie, że w sprawie rzeczywiście wystąpił wyjątkowy przypadek. Należy zgodzić się z poglądem, że zmiana kierunku orzecznictwa nie może być uznana za wyjątkowy przypadek (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2015, s. 1148). Uzasadnienie skargi nie zawiera także wskazania, które konkretnie podstawowe zasady porządku prawnego lub konstytucyjne wolności albo prawa człowieka i obywatela zostały naruszone na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia. Treść zarzutów skargi oraz ich uzasadnienie świadczą natomiast o tym, że autor skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia błędnie kwalifikuje ten środek prawny jako kolejny, instancyjny środek odwoławczy, którego uwzględnienie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Należy też zauważyć, że z jednej strony autor w punkcie 31 skargi stwierdza, że "wzruszenie zaskarżonego wyroku nie było możliwe w drodze innych środków prawnych" (co należy zakwalifikować jako sytuację wymienioną w art. 285a § 1 p.p.s.a.), z drugiej zaś strony jako podstawę wniesienia skargi wskazuje art. 285a § 2 p.p.s.a. Okoliczności wymienione w § 1 i § 2 omawianego przepisu traktować należy rozłącznie, co oczywiste jest jeśli weźmie się pod uwagę jego konstrukcję, tj. sformułowanie zasady (w art. 285a § 1 p.p.s.a.) oraz wyjątku od tej zasady (w art. 285a § 2 p.p.s.a.). Elementarne reguły rozumowań logicznych wykluczają możliwość wystąpienia sytuacji, na którą mimo to powołuje się skarżący, że te same okoliczności faktyczne kwalifikują się zarówno pod hipotezę normy mającą charakter zasady, jak i pod hipotezę normy, która stanowi wyjątek od tej zasady (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt II FNP 15/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.