II SA/Rz 648/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2020 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi A.W. (dalej także w skrócie: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku A.W. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – ojcem M.W.. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że ojciec wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2020 r. znak: [...]. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 16 grudnia 2019 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Jak zaznaczył organ art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wobec braku spełnienia przesłanki wynikających z art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. (brak ustalenia daty niepełnosprawności) świadczenie nie może zostać przyznane. W odwołaniu od decyzji Skarżąca zawnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że jej ojciec, lat 87, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, pozostaje w związku małżeńskim z M.W., która także jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie może sprawować nad nim opieki. Odwołująca podała, że nie pracuje zawodowo, ma ukończony kurs z opieki nad osobami starszymi, mieszka w tej samej miejscowości co rodzice, od lat im pomaga, opiekuje się nimi. Stan zdrowia ojca pogorszył się i dlatego wymaga stałej, długotrwałej opieki, pomocy w życiu codziennym, którą to sprawuje ona. Sytuacja związana z opieką nad schorowanymi rodzicami wymusza na niej pełne zaangażowanie i poświęcenie każdego dnia. Pozostałe rodzeństwo pracuje zawodowo, prowadzi gospodarstwo rolne, mieszka poza miejscem zamieszkania rodziców. Końcowo powołała się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. SKO wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2020 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podało, że organ I instancji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł na fakcie braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium podzieliło ten pogląd wskazując, że przyznanie odwołującej wnioskowanego świadczenia wprost naruszałoby art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Wywiodło także, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcia uzależnione jest od spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. Z uwagi na brak spełnienia kryterium określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby niezgodne z przepisami prawa. Odnosząc się do wyroku TK sygn. K 38/13 Kolegium wskazało, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Skargę na decyzję SKO do WSA w Rzeszowie wniosła A.W. podnosząc, że narusza ona jej interes prawny. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 u.ś.r., art. 6 k.p.a., art. 190 Konstytucji RP. Wywiodła, że nie uwzględniają one utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, naruszają zasadę równości. Podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu zawnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji, ponowne rozpatrzenie jej wniosku i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 202 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie z normami prawnymi – proceduralnymi i materialnymi – a ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola działalności administracji publicznej, zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Złożona przez A.W. skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] marca 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje te naruszają prawo i dlatego nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M.W., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 2 akt I instancji) organy orzekające w sprawie uzasadniły unormowaniem z art. 17 ust. 1b ustawy, według którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, oraz ustaleniami, że M.W. (osoba wymagająca opieki) nie spełnia warunków określonych w tym przepisie – nie jest możliwe ustalenie daty powstania jego niepełnosprawności. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca jest opiekunem ww dorosłej osoby niepełnosprawnej. Przypomnieć tu należy, że wspomniany wyżej przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 1 Konstytucji RP, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w różnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wyrok K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Przepis więc art. 17 ust. 1b u.ś.r. – jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie – nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Wobec powyższego Sąd tu orzekający podziela w pełni wyrażone w wyroku NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od daty 23 października 2014 r. wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej – wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Dokonując zatem odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz Miasta i Gminy, jak i SKO wydali decyzje w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organy orzekające w sprawie (art. 135 P.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji dokona merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, badając czy ustalenia stanu faktycznego wypełniają dyspozycję z art. 17 u.ś.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b tej ustawy został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., (K/38/13).