III Ca 1311/19

<p>Sygn. akt III Ca 1311/19</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2019 roku, wydanym <br/>w sprawie z powództwa <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">B.</span> przeciwko <span class="anon-block">E. P.</span> o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi:</p> <p>1.  uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi w dniu 6 września 2017 r. <br/>w sprawie o sygn. akt VIII Nc 7459/17 w całości,</p> <p>2.  umarzył postępowanie w zakresie kwoty 150 złotych,</p> <p>3.  zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 847 złotych z odsetkami umownymi w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 22 lipca 2017 r. do dnia zapłaty,</p> <p>4.  oddalił powództwo w pozostałej części,</p> <p>5.  zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3 600 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku złożył powód, który zakwestionował oddalenie powództwa w zakresie opłaty przygotowawczej (759 zł) <br/>i wynagrodzenia umownego (848 zł), a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, oczekując zmiany orzeczenia w tej części.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>apelacja jest zasadna praktycznie w całości.</p> <p>Rację ma skarżący, że Sąd Rejonowy zupełnie bezpodstawnie zakwestionował uprawnienie powoda do dochodzenia opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia umownego. Stanowisko to tylko pozornie dotyczy przedmiotowej pożyczki. W rzeczywistości odwołuje się do schematycznego rozumienia pozaodsetkowych kosztów pożyczki jako co do zasady niegodziwych praktyk rynkowych.</p> <p>Naliczenie opłaty przygotowawczej zostało uznane przez Sąd I instancji za niedopuszczalne z dwóch powodów. Po pierwsze, jej wysokość nie została udowodniona, gdyż nie wykazano, że czynności związane z przygotowaniem umowy pożyczki pociągały za sobą wydatek rzędu 759 zł. Po drugie, postanowienia umowne ją przewidujące stanowią niedozwolone klauzule umowne w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385^{<!-- -->1} § 1 k.c.</a> Pierwszy z przytoczonych argumentów nie uwzględnia okoliczności, że istota prowizji nie polega na pokryciu kosztów przygotowania konkretnej umowy, ale – co słusznie podnosi skarżący – odnosi się do kosztów funkcjonowania działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek podmiotom o niskiej wiarygodności kredytowej. Pożyczki udzielane są w ramach zorganizowanej działalności gospodarczej, która ze swej istoty nakierowana jest na osiągnięcie zysku. Musi więc uwzględniać ryzyko niewypłacalności pożyczkobiorców i wydatki na koszty prowadzenia działalności. Obciążeń tych nie można kalkulować osobno dla każdego kontraktu. Są one przerzucane na poszczególnych klientów proporcjonalnie do wysokości wypłacanych im środków. W tym sensie wysokość opłaty przygotowawczej odpowiada kosztom wykonania czynności związanych <br/>z zawarciem umowy. Rozumowanie zaprezentowane przez Sąd I instancji, związane z uwypukleniem okoliczności, że pożyczkodawca nie podejmuje działań sprawdzających klienta, a sama umowa jest szablonowa, prowadzi do wniosku, iż prowizja w ogóle nie może być naliczana lub jej wysokość powinna być symboliczna, pozbawiona ekonomicznego bez znaczenia. Druga <br/>z podniesionych kwestii, a więc abuzywność postanowień umownych dotyczących prowizji, została przez Sąd I instancji przyjęta z przywołaniem stosownego przepisu prawa, ale zabrakło uzasadnienia tego stanowiska.</p> <p>Trzeba przyznać skarżącemu rację, że doszło do naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 4)">art. 385^{<!-- -->1} <br/>§ 1 i 4 k.c.</a>, choć nie w pełni w sposób przywołany w apelacji. Nie można bowiem wykluczyć zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385^{<!-- -->1} k.c.</a> do zastrzeżenia prowizji, która nie jest świadczeniem głównym. Prowizja obliczana w stosunku do podlegającej spłacie kwoty pożyczki, płatna miesięcznie przez cały czas trwania pożyczki, co do zasady podlega kontroli abuzywności. Jednak <br/>w okolicznościach niniejszej sprawy nie wykazano, że uregulowania umowne w zakresie prowizji kształtują prawa klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszają jego interesy. Nie można wykluczyć, że nawet w indywidualnych negocjacjach powódka, mając świadomość podwyższonego ryzyka udzielenia pożyczki osobie bez zdolności kredytowej, przystałaby na prowizję w wysokości niespełna 19% pożyczanego kapitału i to nawet z uwzględnieniem innych pozaodsetkowych kosztów pożyczki. W konsekwencji nie można przyjąć, że pożyczkodawca naruszył obowiązek traktowania konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny (patrz wyrok <span class="anon-block"> (...)</span> z 14 marca 2013 r., <em> <!-- --> <span class="anon-block">A.</span> </em>, C-415/11, EU:C:2013:164, pkt 69). Umowa jest jasna, nie powołano się na żadne okoliczności ograniczające swobodę konsumenta w przyjęciu na siebie ciężarów umownych. Słusznie też podnosi skarżący, że ocena warunków spornego kontraktu może pomocniczo odwoływać się do aktualnie obowiązujących rozwiązań z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a)">art. 36a ustawy <br/>z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1083). Regulacja ta nie dotyczy wprost analizowanej umowy, jako zawartej przed 11 marca 2016 roku (patrz: art. 9 ustawy z dnia z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r. poz. 1357), ale nie można nie zauważyć, że koszty ze spornego kontaktu nie przekraczają aktualnych limitów ustawowych. Tymczasem wartości maksymalne przewidziane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 ()">ustawie o kredycie konsumenckim</a> ustalono w oparciu o analizę danych dotyczących działalności kredytodawców, odzwierciedlających realia rynku kredytowego.</p> <p>Apelujący słusznie podważa także stanowisko Sądu Rejonowego oznaczające uznanie zastrzeżenia wynagrodzenia umownego za zmierzające do obejścia prawa i w konsekwencji nieważne z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> Sąd ten nie dostrzegł, że zgodnie z umową spłata pożyczki następowała bez odsetek umownych. W tej sytuacji wynagrodzenie umowne oznaczało jedyną zapłatę za korzystanie z pożyczonego kapitału. Ocena skali tego wynagrodzenia musi uwzględniać okoliczność, że pożyczki udzielono na okres czterech lat, a nie na rok, co diametralnie zmienia sposób patrzenia na wynagrodzenie wynoszące ok. 20% pożyczonej kwoty za cały okres umowy.</p> <p>Wobec powyższego należało podwyższyć kwotę zasądzoną w punkcie 3. wyroku od pozwanej na rzecz powódki o 1 607 zł (759 zł opłaty przygotowawczej i 848 zł wynagrodzenia) – zmniejszając w ten sposób zakres oddalenia powództwa w punkcie 4. – ale z odsetkami maksymalnymi za okres od 22 lipca 2017 roku, a nie od 22 marca 2017 roku, jak wnioskowano <br/>w apelacji wychodząc ponad żądanie pozwu.</p> <p>Korekta meritum orzeczenia wywoływała potrzebę przeliczenia kosztów postępowania zgodnie z zasadą stosunkowego ich rozdzielenia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd. 1 k.p.c.</a> Niestety Sąd Rejonowy przeoczył okoliczność, że pozwana korzystała z pomocy prawnej świadczonej z urzędu – kwota zasądzona w punkcie 5. wyroku dotyczy kosztów, których pozwana nie poniosła. Kwota ta została wyliczona na podstawie niewłaściwych przepisów. Naprawiając ten błąd, tak żeby nie naruszać interesów pełnomocnika z urzędu pozwanej, dotychczasowe rozstrzygnięcie rozbito na dwa podpunkty. W podpunkcie a) zasądzono od pozwanej kwotę odpowiadającą 21 % kosztów procesu, bo <br/>w takich rozmiarach przegrała ona sprawę (2 604/12 166,91; uwzględniając cofnięcie pozwu w zakresie 150 zł zapłaconych w toku procesu). Koszty procesu wyniosły 3 762 zł (wynagrodzenie pełnomocnika 3 600 zł i opłata od pozwu 162 zł; opłaty skarbowej od pełnomocnictwa nie uiszczono – pełnomocnictwo ogólne), a więc 21 % z tej kwoty daje 790 zł. W podpunkcie b) przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu pozwanej - § 8 pkt 5 <br/>w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia <br/>3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 68).</p> <p>Z tych wszystkich względów, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a>, zmieniono zaskarżony wyrok w sposób opisany w sentencji, z tym że z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalono apelację w zakresie dalej idącego żądania odsetek maksymalnych.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 2)">art. 100 zd. 2 k.p.c.</a>, uznając iż powódka wygrała sprawę w tej instancji praktycznie w całości. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 450 zł - § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) i opłata od apelacji <br/>w wysokości 30 zł. O kosztach pomocy prawnej świadczonej pozwanej <br/>z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 3 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia 3 października 2016 roku.</p> </div>