II SA/Rz 506/18

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- UZASADNIENIE Przedmiotem skargi A.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej decyzji Kolegium podało art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z 12 października 2014 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 3, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm. – zwana dalej "ustawą"). Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem A.S. z [...] czerwca 2017 r., skierowanym do Burmistrza Miasta [...], o umożliwienie spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ratach oraz o umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie. Wniosek ten motywowany był trudną sytuacją materialno-bytową. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Burmistrz odmówił umorzenia należnych odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na raty w wysokości po 1000 zł miesięcznie (pkt I) oraz rozłożył należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na raty w wysokości po 1000 zł miesięcznie (pkt II). Po rozpoznaniu odwołania, złożonego przez A.S., SKO decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. uchyliło w całości powyższą decyzji i sprawę przekazało do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium wskazało na konieczność ustalenia obecnej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy. Nadto organ poza ustaleniem sytuacji bytowej, w żaden sposób nie uzasadnił na podstawie jakich okoliczności i dowodów przyjął, że odwołujący będzie w stanie dokonywać spłat w wysokości 1000 zł/mc. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w pkt I postanowił odmówić umorzenia należnych odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego; w pkt II rozłożyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na raty w wysokości: - po 150 zł miesięcznie do 30 listopada 2018 r., - po 300 zł miesięcznie od 1 grudnia 2018 r. W uzasadnieniu organ opisał dokonane w toku całego postępowania ustalenia a dotyczące dochodu i sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej. Wyjaśnił, że wnioskodawca ma 46 lat, zamieszkuje w domu jednorodzinnym i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wyżej wymieniony uległ wypadkowi wskutek czego doznał urazu czaszkowo-mózgowego i złamał żebra. W chwili obecnej pobiera zasiłek stały w wysokości 604 zł wypłacany przez MOPS w [...] Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ważnym do [...] listopada 2018 r. Został uznany za niezdolnego do pracy na okres jednego roku. Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy organ podał, że sytuacja bytowa A.S. jest niewątpliwie trudna, w szczególności z uwagi na chwilową niezdolność do pracy. Jednak nie wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Obecny stan zdrowia nie ma charakteru trwałego i nie wyłącza możliwości wykonywania pracy (istnieje możliwość podjęcia zatrudnienia w przyszłości). Organ podkreślił nadto, że powstanie zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem sądowym. Obowiązek ten ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Ponieważ wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości zasądzonych alimentów, wskutek czego powstały w/w zaległości. Organ stwierdził, że niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy jest trudna (orzeczenie o niepełnosprawności, niski dochód - zasiłek stały w wysokości 604,00 zł miesięcznie), jednak wskazane okoliczności nie czynią sytuacji nadzwyczajnej oraz nie mogą stawiać wnioskodawcy w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Odwołanie od powołanej decyzji złożył A.S. wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 50 zł miesięcznie, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 107 § 1 i art. 11 K.p.a. Po rozpatrzeniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2018 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium powołując się na brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy uznało, że organ I instancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego. Wyjaśniło, że podstawą umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego winny być zdarzenia nadzwyczajne i niezależne od dłużnika. Kolegium wyjaśniło, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "może umorzyć" w art. 30 ust. 2 ustawy przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Występowanie tylko trudnej sytuacji materialnej nie stanowi samodzielnej i wyłącznej przesłanki umorzenia postępowania. Udzielenie na wniosek dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu tych należności. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie, edukację. Powinnością dłużnika jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji materialnej. Jak zaznaczyło Kolegium obecna sytuacja nie ma charakteru stałego i w przyszłości może ulec zmianie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję A.S. wniósł o jej zmianę i umorzenie odsetek za opóźnienie naliczonych od świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 50 zł miesięcznie, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania, w taki sposób by pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa. W uzasadnieniu podkreślił, że w chwili obecnej nie stać go na opłacanie rat w wysokości ustalonej decyzją. Został uznany za niezdolnego do prac na okres 1 roku, nie może podjąć zatrudnienia i osiągać dochodów. Stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Będzie ubiegał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Aktualnie utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Po uregulowaniu opłat i zakupie żywności pozostaje bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 p 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.". Oceniając zaskarżoną decyzję w omawianym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa przy jej wydawaniu. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a, skarga podlegała oddaleniu. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową lub rodzinną. Z powyższego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, co zresztą trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i co oznacza, że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Jest wręcz przeciwnie, doznaje ono ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wydanie decyzji przez organ administracji musi więc zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego wyraźnie obliguje omawiany art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania, że wskazanym wyżej powinnościom uchybiono w toku postępowania. Materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, następnie poddany pełnej i prawidłowej ocenie, nie naruszając granic uznania administracyjnego. Należy również podkreślić, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dziecka podlegającego ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP) poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukacje. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce nie tylko w wyjątkowych okolicznościach, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Wbrew zarzutom skargi, stan faktyczny w kontrolowanej sprawie został ustalony prawidłowo, znajdując wsparcie w zebranych dowodach i na ich podstawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem, choćby w zakresie przez niego oczekiwanym, ciążącego na nim zobowiązania. Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w oparciu o inne przesłanki niż wymienione w tym przepisie nie jest możliwe, gdyż stanowiłoby oczywiste naruszenie zasady praworządności (art. 6 K.p.a.). Przesłankami przewidzianym w tym przepisie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika, których spełnienie podlega ustaleniu na dzień wydania decyzji przez organ. Z akt sprawy niespornie wynika, że skarżący (46 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu jednorodzinnym, uległ wypadkowi doznając urazu czaszkowo – mózgowego, złamał żebra i z tego powodu został uznany za niezdolnego do pracy na okres jednego roku. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważnym do 30 listopada 2018 r. Otrzymuje zasiłek stały w wysokości 604 zł, wypłacony przez MOPS w [...]. Mając powyższe na uwadze, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążącego na nim zobowiązania. Wskazywanie przez skarżącego okoliczności nie wyróżniają go spośród innych dłużników alimentacyjnych, nie czynią jego sytuacji majątkowej wyjątkową, a tym samym nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Podsumowując, skarżący nie wykazał wyjątkowych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. W razie zaś zmiany okoliczności skarżący może ponowić wniosek o umorzenie zobowiązań. W tej sytuacji, ponieważ zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.