II SAB/Bk 77/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. W. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy K. do udzielenia informacji publicznej; 2. stwierdza bezczynność organu i nie stwierdza, by miała ona charakter rażący; 3. zasądza od Wójta Gminy K. na rzecz skarżącej C. W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W dniu 18 lipca 2022 r. C. W. (dalej jako: "skarżąca") za pośrednictwem poczty elektronicznej złożyła do Urzędu Gminy K. wniosek o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie: "Proszę o udostępnienie aktualnie obowiązujących dokumentów stanowiących o działaniach organów samorządu w latach 2016-2022 roku, a także miejsca ich udostępnienia na serwerach właściwego urzędu, względnie przesłanie ich na adres mailowy Wnioskodawcy. Proszę o udostępnienie w szczególności, jeśli w jakimkolwiek zakresie dotyczy działalności organów samorządu w latach 2016-2022 roku: - Dokumenty zawierające informacje dotyczące Gminnej Ewidencji Zabytków z wyszczególnieniem dat jej sporządzenia, dat jej aktualizacji, formy prowadzenia ewidencji włączonych i wyłączonych z Gminnej Ewidencji Zabytków przedmiotów, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące zabytków nieruchomych na terenie gminy włączonych i wyłączonych z gminnej ewidencji zabytków, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące historycznych układów urbanistycznych lub ruralistycznych na terenie gminy włączonych i wyłączonych z gminnej ewidencji zabytków, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące zabytków archeologicznych na terenie gminy włączonych i wyłączonych z gminnej ewidencji zabytków, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami - w zakresie wskazania daty jego sporządzenia, daty jego aktualizacji, wskazania celów do realizacji we wspomnianym dokumencie, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące wydatków związanych ze sporządzonym programem opieki nad zabytkami - w zakresie środków wydatkowanych - wydanych, oraz planowanych do wydania we wnioskowanym okresie, - Dokumenty stanowiące sprawozdania z realizacji Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące finansowania ochrony zabytków w gminie, - Dokumenty zawierające informacje dotyczące porozumienia o samorządowym konserwatorze zabytków, - Dokumenty zawierające informacje o gminnym programie rewitalizacji, - Dokumenty zawierające informacje o lokalnym programie rewitalizacji, - Uchwały Rady Gminy stanowiące w zakresie spraw opisanych powyżej, - Informacji o innych, niewymienionych informacji o tożsamym znaczeniu i zakresie odnoszących się do działań wskazanych powyżej. Jednocześnie, na podstawie art. 14 ust. 1 powołanej ustawy, wnoszę o udostępnienie mi powyższych informacji poprzez przesłanie ich pocztą elektroniczną na podany powyżej adres." Pismem z 3 sierpnia 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Autor skargi zarzucił naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek wysłany za pośrednictwem poczty elektronicznej 15 listopada 2021 r.; 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku, poprzez brak realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej polegający na pozostawieniu go bez odpowiedzi - a tym samym braku: decyzji odmownej oraz powiadomienia o okolicznościach wskazujących na brak możliwości udostępnienia tejże informacji zgodnie z wnioskiem. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik strony wniósł o: zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej; ustalenie, iż organ dopuścił się bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej oraz ustalenia jej charakteru; przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w przedmiotowej skardze; zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych; przekazanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości lub jej odrzucenie, ewentualnie: umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zgodnie z normami przepisanymi. W uzasadnieniu organ wskazał, że żądane informacje przekazano skarżącej w sposób wskazany we wniosku 12 sierpnia 2022 r. (10 dni opóźnienia w stosunku do ustawowego terminu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej, bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany tą ustawą, wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydaje stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania. Nie ulega wątpliwości, że informacje objęte wnioskiem skarżącej złożonym w dniu 18 lipca 2022r. na adres e-mail organu, mieściły się w zakresie przedmiotowo- podmiotowym ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ nie kwestionował zresztą, że żądane przez skarżącą informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu omawianej ustawy. Z przedstawionych sądowi wraz ze skargą akt wynika, że wniosek skarżącej złożony został za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 18 lipca 2022 r. Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r. I OSK 1277/08). Nie jest zatem wymagane, aby wnioski o udzielenie informacji publicznej kierowane były drogą elektroniczną jedynie w ramach epuap. Wniosek skarżącej został skierowany na oficjalny adres e-mail, podany na stronie BIP organu. W takiej sytuacji ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, obciąża ten organ, a nie skarżącego. Jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, oznacza to, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek (zob. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3397/18 i przywołane tam orzecznictwo). Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę na ugruntowane i dominujące orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesłanych na ten adres podań (zob. np. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1968/15, wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1622/19 wraz z licznie przywoływanym tam orzecznictwem). W dalszej kolejności wskazać należy – co już wyżej zaakcentowano – że przedmiotowy wniosek dotyczył udzielenia informacji publicznej i skierowany został do organu obowiązanego do jej udzielenia. Wniosek ten nie doczekał się realizacji zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Do dnia wniesienia skargi na bezczynność Wójt Gminy K. nie udzielił skarżącej żądanych informacji, ani też nie poinformował w trybie art. 13 ust. 2 ustawy o braku możliwości udzielenia informacji w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku ze wskazaniem powodów opóźnienia i nowego terminu załatwienia wniosku. Podkreślenia wymaga, że istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W analizowanym przypadku organ na dzień złożenia skargi pozostawał w bezczynności, gdyż nie udzielił informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy. Żądane informacje zostały natomiast udzielone skarżącej w dniu 12 sierpnia 2022 r., niezwłocznie po wpłynięciu skargi do organu. Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do udzielenia informacji i sąd umorzył postępowanie w tym zakresie, co też znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Wójt Gminy K. dopuścił się bezczynności. Przy czym dla stwierdzenia stanu bezczynności nie mają znaczenia podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności. Organ powinien zapewnić właściwą obsługę poczty elektronicznej i jak już wyżej podkreślono, nieodebranie czy też nieodczytanie przez organ wniosku wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej, urlopowanie pracownika odpowiedzialnego za przygotowanie odpowiedzi na zapytanie o informacje publiczną nie może obciążać wnioskodawczyni. Dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest stwierdzenie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku reakcji na określone wymagane prawem sytuacje. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania. Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, że bezczynność organu nie miała cech wskazujących na to, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zauważenia wymaga, że po wniesieniu skargi do sądu, organ udostępnił żądaną informację. Brak jest przy tym przesłanek do uznania, że nieudzielenie informacji publicznej w ustawowym terminie było celowym i nacechowanym złą wolą opóźnieniem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Opóźnienie w udzieleniu stronie żądanych informacji wynikało z zaniedbania obowiązku zastępstw pracowników na określonych stanowiskach w okresie urlopowym. Niemniej w okolicznościach tego przypadku nie może być mowy o kwalifikowanym naruszeniu prawa. Z tego też powodu sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w punkcie 2 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika, które zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) wynosi 480 zł, jak też opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Przyznane koszty zastępstwa procesowego są kwotą minimalną. Sąd nie znajduje podstaw zastosowania art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił uzasadniony przypadek, o którym mowa w cyt. regulacji. Mimo niezwłocznego usunięcie stanu bezczynności przez organ po wniesieniu skargi, brak było podstaw, aby odstąpić od orzekania o zwrocie kosztów postępowania, czy też miarkować ich wysokość. Pełnomocnik sporządził skargę z należytą starannością, przytaczając w tym zakresie orzecznictwo sądowe. Dopiero wniesienie skargi spotkało się z właściwą reakcją organu. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do podjęcia czynności lub aktu przez pozostający w bezczynności podmiot. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu bezczynności w jakimkolwiek postępowaniu. Brak jest zatem podstaw do nieobciążania organu kosztami postępowania sądowego. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.