I OSK 132/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 600/21 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego zawiesić postępowanie sądowe do czasu zakończenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 600/21, oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2020 r., A. J. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą A. F. Prezydent Miasta B., decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17, 19 ust. 4, 20 ust. 3, 24, 26, 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r."), odmówił w/w przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ramach przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż A. F. wymaga stałej opieki, która jest sprawowana przez skarżącą. Do wniosku dołączono skrócony odpis aktu zgonu matki osoby wymagającej opieki, natomiast z akt sprawy wynika, iż jej ojciec nie został pozbawiony praw rodzicielskich, ani też że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 pkt 1a u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia wskazując, że od śmierci matki, czyli od dnia 1 grudnia 2020 r. opiekuje się niepełnosprawną siostrą. Wskazała, iż jej ojciec wprawdzie nie został pozbawiony praw rodzicielskich, jednakże nie interesuje się córką, nie spełnia też obciążającego go obowiązku alimentacyjnego. Skarżąca zaakcentowała, że jej siostra wymaga stałej opieki w codziennym funkcjonowaniu, co wymusiło na niej rezygnację z pracy zarobkowej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję I instancji. Na powyższą decyzję A. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podkreślając, że jest faktycznym opiekunem siostry zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazała, że od dnia 26 stycznia (2021 r.) jest również jej kuratorem, wskazała, że złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie siostry. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 1 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Sąd przytaczając brzmienie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a) u.ś.r. oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020, poz. 1359), wskazał, że krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle określony. Sąd podał, że skoro skarżąca jest siostrą osoby wymagającej opieki, która została wskazana we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest ona osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jako krewna w linii bocznej. W związku z powyższym organy słusznie – w ocenie Sądu – uznały, iż zaistniała podstawa do odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Jednym bowiem z warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest to, że nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki ma ojca, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono ponadto o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o zwrot niezbędnych kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez mylne zrozumienie treści przepisu i uznanie, że skarżąca znajduje się w kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4, nie zaś w art. 17 ust 1 pkt 2 ustawy, 2) art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znajduje się skarżąca, a w konsekwencji oddalenie skargi, 3) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art.17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie: wskazana w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji interpretacja nie jest trafna i nie jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, albowiem uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art.145 § 1 pkt 1 lit a), c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że w sprawie wystąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a, albowiem uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera jednoznacznego stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, co w sposób oczywisty może mieć wpływ na wynik sprawy oraz przez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, tj. faktu, że to skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad siostrą i niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tym zakresie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został ustalony przede wszystkim w taki sposób, by pomoc otrzymała osoba faktycznie sprawująca opiekę nad osobą wymagającą stałej opieki. Podkreślono, że o ile w sprawie zbadano i wykazano, że A. F. posiada ojca, który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, o tyle w ogóle nie wyjaśniono jaka jest przeszkoda w sprawowaniu opieki przez ojca (np. stan zdrowia, nastawienie do córki, problemy z uzależnieniem). W ocenie skarżącej kasacyjnie tego rodzaju informacje są istotne w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, SKO w Katowicach – podzielając argumentację Sądu I instancji – wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych występują rozbieżności dotyczące tego, w jakich okolicznościach, inne osoby niż zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Pierwsze stanowisko przyjmuje, że warunkiem takim jest wyłącznie legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Drugie stanowisko przyjmuje, że inne osoby zobowiązane do alimentacji mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w sytuacji, gdy zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec osoby z niepełnosprawnością legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy z przyczyn obiektywnych i od siebie niezależnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Wskazać w tym miejscu należy, że w/w wyżej rozbieżność dotycząca wykładni m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. została dostrzeżona przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r. zwrócił się o podjęcie uchwały mającej na celu rozstrzygnięcie rozbieżności istniejących w orzecznictwie sądów administracyjnych i wyjaśnienie czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia? Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), sąd może z urzędu zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten wskazuje na przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego, a zagadnienie wstępne, będące przyczyną zawieszenia, musi mieć wpływ na wynik danego postępowania. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest właśnie to, czy można przyznać skarżącej A. J. świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą mimo, iż osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest ojciec. Wobec tego należy uznać że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest uzależnione od treści orzeczenia, które zostanie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.